Қазақстан • 21 Ақпан, 2018

Жәдігер: Қожамбеттің қолжазбасы

561 рет
көрсетілді
3 мин
оқу үшін

Есімі облыс жұртшылығына әнші, сазгер, өлкетанушы ретінде жақсы таныс Дәстен Баймұқанов жуыр­да облыстық тарихи-өлкетану музейіне бір қым­бат жәдігерді әкеліп тапсырды. Ол суырыпсалма ақын Қожамбет Ордабайұлы аманаттап қалдырған шежірені қазіргі әліпбиге түсіріпті.

Жәдігер: Қожамбеттің қолжазбасы

Қожамбеттің туған жері – Шал ақын ауданы, Бірлік ауылы. Әкесі оны жастайынан дін оқуына беріп, шариғат ілімдерін үйреткен. Қадімше жазып, оқи алатын дәрежеге жеткен соң ел билеу істеріне араласа бастайды. Орыс тілін де еркін білген. Оның ақындық қарым-қабілеті ерте танылады. Бірде Есіл бойында қатты жұт болып, мал қырылып қалады. Ордабай қайын атасының «малыңды Ұлытау жаққа қыс­татқайсың» деген сәлеміне құ­лақ аспай қозғала қоймайды.

Осын­дай қиын шақта қарды шимайлап отырған ұлының қимылын байқап, не істеп отырсың деп сұрайды. Сонда ол «Елді қинап, күш көрсетпе Алланың аязына, Сақтасаң айда малды Ұлытау сая­сына. Істі боп кетер едің, жетсе егер, Бұл хатым жазған орыс оязына» деп жауап береді. Осыдан кейін Ордабай райынан қайтып, жөн сөзге тоқтаған көрінеді,– дейді Дәстен бауырымыз. 

Оның айтуынша, Қожамбет өлеңді жазып та, ауызша да шығарған. Сол төңіректе өмір сүр­ген соқыр Тоғжан ақыннан, өз ағайыны Жаулыбай шешеннен көп тәлім-тәрбие алады. Қылыш, Үкілі Ыбырай, Балуан Шолақ, Мұстафа секілді атақтары жер жарған дүлдүлдермен жақын араласады. Әсіресе Ақан серімен сый­ластығы ерекше болған. Онымен жиі хат жазысып тұрған. Екеуінің өзара айтысы толық сақталмаса да ел есінде қалған жыр шумақтары баршылық. Сәбит Мұқанов «Халық мұрасы» зерттеу еңбегінде оның ақындық талантын жоғары бағалайды.

Арабша жазылған қолжазбаны алғаш төте жазуға көшіріп, бір­неше данамен таратушылардың бірі – Еренғайып Жақыпов деген ақсақал. Кейін түпнұсқаны белгілі жазушы Зейнел-Ғаби Иманбаевқа тапсырып кетеді. Ұмытпасам, 1986 жылы болу керек, Зекеңнің құдай қосқан қосағы мені арнайы шақырып алып, қолыма ұстатты. Мына ғажапты қарашы, тұп-тура 114 шумақ. Құранда да осынша сүре бар. Өлеңмен жырланған шежі­­ренің басты құндылығы сол, тұнып тұрған тарих десе де болады. Адам Атадан бастап кестелі тілмен толғап, өз заманына дейінгі аралықты анық суреттейді. Осы жағы мені қатты толғандырды. Көпшілікке түсінікті болу үшін алғысөз жаздым. 

Бабамыздың термелерінде «Өлім деген не нәрсе? Келер бір күн үндемей. Келіп қалса егер де, Жетер күндіз, түн демей. Ұйықтап жатсаң оятпас, Амандасып тұр демей. Жастығыңа қаратпас, Қызық көріп жүр демей» деген адамды ойландыратын, дүниенің жалған екенін сездіретін өсиет сөздер көп. Артына келешек ұр­пақ уақыттың, елдің, жердің, ата-ананың қадірін біліп жүрсін деген тілек қалдырған. Шежіре осымен қымбат, деді Дәстен сөзі­нің соңында. 

Өмір ЕСҚАЛИ,
«Егемен Қазақстан»

Солтүстік Қазақстан облысы

Соңғы жаңалықтар

Аймақ ажарланып қалды

«Таза Қазақстан» • Бүгін, 08:50

Мал өсірсең, қой өсір...

Шаруашылық • Бүгін, 08:48

Заң уақыт сұранысына сай

Қоғам • Бүгін, 08:45