Кемпірбай сыйға кенде емес

Егемен Қазақстан
20.08.2018 2050
2

«Бөгембай – әкем аты, мен – Кемпірбай,

 Өзге ақын мен сөйлесем,

тұрар былай»,

– деп жырлаған қазақ ауыз әдебиетінде айрықша орны бар дүлдүл ақын, ХІХ ғасырда ерекше дамыған айтыс өнерінің ақтаңгері Кемпірбай Бөгенбайұлы 1834 жылы Қарқаралы ауданына қарасты Арқалық тауларының баурайында дүние есігін ашыпты. Таяуда ақынның туған жері Тәттімбет ауылдық округінің орта­лығы – Арқалық ауылында ақынға арнап мемориалды тақта орнатылды.

Қу, Балқантау, Қарқаралы өңірінен талай жақсы мен жайсаң шыққаны тарих-шежіреден белгілі. Олардан қалған саф алтындай маңызды мұралар ықылым заманнан бері уақыттың дегеніне шыдас беріп, өміршеңдігін жоймай, нешеме ұрпаққа рухани азық боларлықтай құндылығын жойған жоқ. Ел арасында «Нар Кемпірбай» атанып кеткен атақты дәулескер ақын Кемпірбай Бөгембайұлының да сол саңлақтар ішінде алар орны ерекше. Әйгілі жыр сүлейлері Шөже, Тезекбай, Әсет, Жәмшібай ақындар айтысымен танымал Кемпірбайдың есімі мен шығармашылығы кешегі кеңестік кезеңнің тұсында наси­хат­тал­май, есімі елеусіздеу қалып қойған бола­тын. Қоғам ішіне жік салып, байды датт­­ап, кедейді жақтаған кеңестік идеоло­гия­ның біржақты да тұрпайы саясатына ұлт­тық айтыстың қоржынына мол олжа сал­ған ақын мұрасының керек болмауы заңды да еді. Бірақ айтыс өнерінің жар­­қын ө­кілі, ел ақынының мол мұрасы жыл­­дар та­са­сында қалғанымен, халық жа­ды­­­нан бір­жола өшкен жоқ. Заман өзгеріп, уақыт­тың бет­алысы ұлт пайдасына қарай ойысқаннан кейін, өзгеше өріс тап­қан жаңа өмірде Кемпірбай ақын елімен қайта қауышты.

Соның бір дәлелі – баспасөз бен зерттеу еңбектеріндегі ескіні жаңғыртып, қайта жан бітірген құнды деректер десек, ендігі бір жарқын белгісі – өткен аптада ақын өзі дүниеге келген іргелі өңір – Арқалық ауылында ақынға арнап ескерткіш тақта орнатылды.

 Ауыл халқы мен алыс-жақыннан келген ағайынның басын қосқан шара ауыл­дық округтің әкімі Ербол Жоламан­ның алғысөзімен ашылды. Ел өміріне соны серпіліс әкелген шараның мән-маңы­зына тоқтала келіп осы іске мұрын­дық болып, мемориалды тақтаны дайын­дап әкелген, осы ауылдың тумасы, астана­лық, бір жылдары Егіндібұлақ, Қарқара­лы аудандарының әкімі болған ел азаматы, Қазыбек би мен Қарқаралы аудан­дары­ның құрметті азаматы Мұрат Нұра­қышевқа ауыл атынан алғысын білдірді.

 Іле-шала тақтаның лентасы қиылып, ақынның шыныдай бейнесі жарқ етті. Масат­­танып, мәртебесі көтерілген жұрт­шы­лықтың көзіне мынадай маржан жолдар оттай басылды:

«Атығай, Қарауыл мен өрдегі Үйсін,

Қараөткел таныс едім екі араға.

Семейде топырағым болар білем

Кемпірбай дұға қылсын бейшараға!»

Бұл шумақта ақынның мәшһүрлігі, төрге барғызбай, көрге оздырған тағ­ды­­ры­­ның соңғы сағаты, соған орай жан күйзе­­лісі айтылған. Бұдан әріде: «Арқа­лық тау­ларының баурайында туып-өс­кен даңқ­ты жерлесіміз, қазақ ауыз әде­бие­тінде айрықша орны бар дүл­дүл ақын, ХІХ ғасырда ерекше дамыған айтыс өнері­нің ақтаңгері Кемпір­бай Бөгем­­бай­ұлы­на! (1834-1895). Мемориал­дық тақта – ұрпақ­тарынан» деген жазу бар. «Өлге­нім жанып, өшкенім жанды» дегі­зетін ұрпақ парызы орындалуының «Рухани жаңғыру» бағдарламасы мен ата жо­лын дәріптеуге негізделген ізгі ниетпен сәй­кес өрілуін жұртшылық жақсы ырымға балады.

 Шара барысында осы жолдардың авторы Кемпірбай ақынның өмірі мен шығар­машылығына тоқтала келіп, өнер иесінің тағдыры мен тағылымына қатыс­ты көмескі тарта бастаған кейбір дерек­тердің маңызына мән берді.

 Осы шараның бастамашысы Мұрат Шәуенұлы ұлттық болмысты құрайтын генеологиялық код жайлы, адамның тегін құрайтын тіл, діл, дін сияқты белгілердің қасиетіне тоқталды. Кей заманда ел тарихын жеке тұлғалардың ерлігі, иә болмаса, өнері қалыптастыратынын тілге тиек етіп, бұған Жаныстың Сәтбайының асы осы Кемпірбай мен Шөженің айтысы арқылы белгілі болғандығын мысалға келтірді.

Ізгі лебіздер жалғасын тауып, ауыл арда­герлері Мұрат Өмірбаев, Совет Сма­ғұлов, Қанат Рахимов құттықтау сөз сөйледі. Арқалы ақынға ескерткіш белгі­ні қоюға мұрындық болған Мұрат Нұра­қышев­ке алғыстарын жеткізді.

Шырайлы шараның шашбауы осылай емен-жарқын кездесумен, әсем ән­мен кестеленіп, ғасырдан астам уақыт өт­кенде Кемпірбай ақын жұлдызы Қар­қаралы аспанында қайта жанғандай әсер қалдырды. Салтанатты рәсім соңында Тілек Жаппаров баба рухына бағыштап Құран оқыды.

 

Рымбек СМАҒҰЛОВ,

 «Қарқаралы» газетінің бас редакторы

Қарағанды облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.01.2019

Сыртқы істер министрлігіне жаңа вице-министр тағайындалды

16.01.2019

Елімізде әлеуметтік кәсіпкерліктің дамуына қолдау көрсетеді

16.01.2019

Қазақстандықтар азық-түлікке қанша жұмсайды

16.01.2019

Зәуреш Ақашева: үстел теннисінен Ресей суперлигасы үлкен тәжірибе сыйлады

16.01.2019

Биатлоннан Қазақстан кубогі: екінші жарыс күнінің нәтижесі

16.01.2019

Әзербайжан мен Армения Сыртқы істер министрлері кездесті

16.01.2019

«Татулық» орталығының пайдасын дауласқандар көреді

16.01.2019

Атыраулық кәсіпкерлерді не алаңдатады?

16.01.2019

Соңғы технологиялар темекімен күресте жеңіп шықты

16.01.2019

Салықтық рақымшылықты жүргізуді қарастыратын Заң күшіне енді

16.01.2019

Сақтағанның жұмыртқалары лайкқа зәру емес

16.01.2019

Ресей, Иран, Әзербайжан үшжақты саммитке дайындалып жатыр

16.01.2019

Асқар Мамин Түркістандағы құрылыс жұмыстарымен танысты

16.01.2019

Бақтияр Зайнутдинов «Ростов» сапында алғашқы ойынын өткізді

16.01.2019

ШҚО Риддер қаласында «Көшбасшы болғың келе ме?» атты шара өткізілді

16.01.2019

Алматыда сымбатты ескерткіш орнатылды

16.01.2019

Алматыда аудармашылар мен авторлар кездесті

16.01.2019

Жанкүйерлер «Астана Опера» балет труппасын Нұрсұлтан Назарбаев әуежайында қарсы алды

16.01.2019

Депутат «Астана-Арена» стадионындағы кемшіліктерді атап көрсетті

16.01.2019

Ең белсенді салық төлеуші 126 084 түбіртек жіберген

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Oıynshyq týraly oı

«Bárimiz balalyqtyń aýylynan kelgen­biz», oıynshyqpen oınaıtyn jastan áldeqas­han asyp ketsek te, keı-keıde balalarymyzdyń qolyndaǵyǵa qyzyǵa qarap qoıamyz. Qyńqyldap qandaı oıyn­s­hyq suraǵanyn, dúken sórelerinen kóz ala almaı turatynyn baqylaı júrip, búgingi balalardyń talǵamyn da birshama túsinip qalǵan sıaqtymyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ataý men aqaý

Dúken, meıramhana, qonaq úı, shashtaraz, sulýlyq, sán salondary, basqa da túrli nysandardyń ataýy mańdaıshaǵa japsyryla salǵan jáı ǵana jazý emes, ulttyq bolmysymyzdy, ulttyq rýhymyzdy, qoǵamdyq sanany qalyptastyratyn, tárbıelik máni zor mańyzdy faktor sanalady. Solaı degenmen ókinishke qaraı, bul qurǵyryń túbiri sýyrylmaı qalyp qoıatyn aramshópti qansha otaǵanyńmen qaıta-qaıta qaýlap shyǵa beretini sıaqty áli kúnge deıin sheshimin tappaǵan túıini kóp túıtkildiń birine aınalyp otyr.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу