Қазақстан • 20 Маусым, 2019

Отандық фарминдустрияға оң көзқарас қажет

155 реткөрсетілді

Дәрі-дәрмек өнеркәсібі бүгінде мемлекеттің инновациялық және стратегиялық қауіпсіздігін айқындайтын негізгі жоғары технологиялық салалардың қатарына жатады. Әлемдегі ірі фармацевтикалық өндірістердің негізгі бөлігі АҚШ, Канада, Бразилия, Швейцария, Германия, Испания, Франция, Үнді­с­тан және Қытай мемлекеттерінде орналасқан. Соңғы уақытта Ресейде де фармацевтикалық өндірістің үлесі күрт өсті.

Дамыған елдерде дәрі-дәр­мектің 70-90 пайызы ұлттық бағ­дар­ламалар аясында өздерінде өнді­ріледі. Мысалы, Испанияда отан­дық препараттардың үлесі 62%, Францияда – 53%, Из­раиль­де – 42%, Ресейде – 35%, Бела­руссияда – 25%, Грузияда – 20%, Латвияда 15%-ды құрайды.

Қазақстанда фармацевти­ка с­а­ла­сы қарқынды дамып ке­ле жат­­қандай көрінгенімен, фар­­­­ма­цев­тика өндірісінің 60 па­­йыз­дан астамы шетелдік фар­ма­­­цев­ти­ка­ның еншісінде. Ал өзіміз­де шы­ға­ры­латын дәрі-дәр­мектің 95 пайы­зы шетелдік валю­тамен сатып алын­ған им­порт­тық шикізаттан жа­са­­ла­ды. Елімізде үлкенді-кішілі 79 фар­мацевтикалық компания жұ­­мыс істейді. Сондай-ақ дәрі-дәр­мек­­тің 90 пайызы ең ірі 6 зауыттың, атап айтар болсақ «Химфарм» АҚ,

«СП ГлобалФарм», «Нобел АФФ» АҚ, «Ромат», «Hуp-Май Фарм» ЖШС, «Қарағанды фармацевтика­лық кешені» секілді кәсіпорындар­дың үле­сіне тиесілі.

Алайда, Қазақстан нары­ғынд­ағы отандық препарат­тар­дың нақты үлесі 11 пайыз ғана. Бұл Дү­ниежүзілік денсаулық сақ­тау ұйы­мының ұсынып отыр­ған көрсеткішінен екі есе төмен. Сон­дай-ақ еліміздегі дәрі өндіру­ші­лердің басым бөлігі шетелден сатып алынатын субстанция (ши­кізаттардың) негізінде қара­пайым дәрілік заттарды – анти­сеп­тик­терді, галенді препараттар­ды (өсімдіктердің спирттік экстрак­тары, қайнатпалар, тұн­балар) немесе дженериктерді (негіз­гі түпнұсқасы емес арзан шикі­зат­тар) шығарумен айналысады.

Яғни, отандық фармкомпаниялардың көпшілігі импорттық субстанцияларды таблетка, капсула түрінде шығарумен ғана айналысатын болғандықтан, бұл препараттарды «отандық» деп айтудың өзі қисынға келмейді. Демек, отандық түпнұсқалық дәрілік заттардың елімізде мүлдем шығарылмайтынын білдіреді. Бұл денсаулық сақтау мен экономикаға ғана қатысты емес, сондай-ақ ұлттық қауіпсіздікке де қатер. Сондықтан им­порт­тың орнын алмастыруға бағыт­тал­ған мемлекеттік бағдарламалар да­йындау, кейбір дәрілік препараттар елі­мізде шығарылмаса немесе сапасы мен тиімділігі жағынан шетелдік дәрі-дәрмектерден төмен болса ғана сатып алынуы керек.

Ғалымдардың айтуынша, жаңа дәрі­лік препаратты жасап шығару – ұзақ әрі көп еңбектенуді және орасан қар­жылық шығындарды қажет ететін сала. Сонымен қатар оны өндіріске ен­гізу жылдар бойы тыңғылықты әрі терең ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүр­гізуді талап етеді. Дәрілік препаратты әзірлеу жұмыстары бірнеше сатыдан тұрады, алдымен ғалымдар емдік әсері бар жаңа белсенді заттардың құра­мын зерттеп, оның емдік қасиеті мен қауіп­сіздігі туралы зерттеу жұмыстарын жүр­гізеді. Одан кейін клиникаға дейінгі және клиникалық сынақтың 3 фазасы, ал ең соңында барлық клиникалық сынақ­тардан сәтті өткен дәрілік препарат Ұлттық мемлекеттік бақылау органдарында тіркеуге алынады. Мұны әлемде жы­лына орта есеппен 20-25 жаңа дәрі-дәрмектің ғана мақұлдаудан өтіп, медицинада қолдануға рұқсат алатынын көреміз. Емдеу тұрғысынан тиімділігі жоғары бір дәріні дайындап шығуға (маркетингілік және дистрибуциялық шығындарын қоса алғанда) жұмсалатын шығын 100 млн-нан 1 млрд АҚШ дол­ларына дейін жетуі мүмкін, ал жаңа биологиялық белсенді қоспаға зерт­ханалық зерттеу жүргізуден бастап, на­рыққа нақты шығуына дейін кем дегенде 15-20 жыл тер төгуге тура келеді.

Мұндай қатаң талаптарға төтеп бе­ретін ғалымдар сирек болғандықтан, отан­­дық дәрілердің өндіріске енуі жоқ десек те болады. Ал шетелден келе­тін дәрілердің көпшілігі оның негізгі нұс­қасы емес, көбіне құрамы өзгертіліп келеді. Онымен қоса, дәрілердің не­месе маркаларының аттарын да өзгер­тіп сатуға тырысады. Бір дәріге патент­тің рұқсат ету мерзімі 25 жылға бері­летіндіктен, осы аралықта компаниялар дәріні өндіруге жұмсалған шығын­ды қайтарып алуға тырысады. Ал дженерик­тің (көшірмелерінің) арзанға түсері даусыз, өйткені өндірушіге өндіріс технологиясын қайта жасап шығарудың қажеті жоқ, тек қана жарнамаға дұрыс көңіл бөлсе болғаны.

Сондықтан Қазақстанда медицинада қолдануға рұқсат етілген жаңа дәрілік препараттардың пайда болуы тың жаңа­лық десе де болады. Соның бірі, Алматы қаласындағы Микробиология және вирусология ғылыми-өндірістік орта­лығының ғалымдары көпжылдық ғы­лыми-зерттеулерінің нәтижесінде жаңа отандық медициналық препаратты өндіріске енгізді. Олар зең ауруларына қарсы отандық жаңа препарат «Розеофунгин-АС» жақпамайын жасап шығарды. Бұл препараттың негізі Қазақстан топырағындағы микроорганизмдер штамдарынан жасалған розео­фунгин антибиотигі. Оның химиялық құрылымы полиендер қатарына жататын, бұрыннан медицинада қолданылып келе жатқан белгілі антибиотиктерден бас­қа жаңа табиғи қоспа екені дәлел­денді.

Орталықтың бас директоры, биология ғылымдарының докторы, академик Амангелді Садановтың айтуынша, бұл пре­парат розеофунгиннің патогенді зеңінің 39 түріне қатысты, яғни тері мен денеге терең енген микоздардың ең қауіпті деген қоздырғыштарына қарсы қолданылатын белсенділігі жоғары антибиотик. Сонымен қатар тұмау, парамиксовирустар, осповакцина мен Раус саркомасы вирустарының көбеюін дер кезінде тежей алатын қабілетке ие екені анықталды. Бүгінде зең инфекция­лары (микоздар) кең таралғандықтан, әлемдегі халықтың шамамен 20 пайызы осы аурудан зардап шегіп отыр. Ал елімізде 4 адамның бірі осы аурумен ауырады екен. Микоздардың әртүрлі формаларымен ауыратын науқастар саны әлі күнге дейін төмендемей отыр, өйткені зең инфекциялары тез жұғады және олардың емделуі де қиын. Бұл бүгінгі пайдаланып жүрген шетелдерден келетін дәрілердің айтарлықтай тиімді болмауымен тікелей байланысты. Десе де зең ауруларына қарсы медициналық препараттардың әлемдегі сатылу деңгейі күн санап артып келеді. «Vi-ORTIS» компаниясының жүргізген маркетингтік зерттеуіне сәйкес, Қазақстанда зең ауру­ларына қарсы сатылған дәрілердің жыл сайынғы көлемі 1,5-2 миллион қап­таманы құрайды, бұл – 2-2,5 млрд теңге. Әсіресе ең көп сұранысқа ие болатыны сыртқа жағылатын дәрілік препараттар, оның үлесі сатылымның 90 пайызына жетеді. Бұған қоса, нарықтағы зең инфекцияларына қарсы дәрілердің барлығы дерлік Қазақстанға сырттан әкелінген, яғни импорттық препараттар, ал оның ішінде отандық препараттардың үлесі 3 пайызды ғана құрайды. Қазіргі таңда жергілікті 2 препарат қана қолданыста: «Терфалин» (Нобел Алматы фармацевтік фабрикасы) және «Феборцин» («Рауан» ҒӨО). «Терфалин» препаратын жасайтын шикізат шетелден импортталған дәрілік субстанция болса, ал «Феборцин» дәрілік препаратының құрамында бор қышқылы, карбол қышқылы мен резор­цин­нің қоспалары болғандықтан, көбіне антибиотик емес, дезинфектанттар қата­рына кіреді, дейді А.Саданов.

Аталған мәселенің күрмеуін шешу мақсатында Микробиология және вирусология ғылыми-өндірістік орталығы жанындағы «Промышленная микробиология» зауытында розеофунгин антибиотигін үлкен көлемде өндіру үшін тиімділігі жоғары жаңа технология әзір­ленді. Нәтижесінде, «Розеофунгин-АС» жақпамайының қолдануда өте қарапайым әрі ұзақ уақыт бойында емдік қасиетін сақтайтын түпнұсқа үлгісі жасалды. Ғалымдардың бұл жасап шығарған дәрісі Қазақстан Респуб­лика­сының патентімен толық қорғалған. Аталған препарат зең ауруларына қар­сы дәрі­лік заттардың халықаралық стан­дарттары мен талаптарына толық сәйкес келеді. Клиникаға дейінгі және кли­никалық 1, 2, 3-ші кезеңдерінің сынақ­тары нәтижесінде дәрілік препарат 2017 жылы тіркеліп, Дәрілік заттардың мемлекеттік тізіліміне кірді. 2018 жылы 2019-2023 жылдарға арналған Дер­мато­фитияларды диагнос­тикалау мен емдеудің клиникалық хат­тамасының дәрілік заттар тізбесіне ен­гізілді. Демек, дәрі­герлер дәріні емдік мақ­сатта өз пациент­теріне тағайындай алады.

Жақында «Розеофунгин-АС» препараты Денсаулық сақтау министр­лігінің практикалық денсаулық сақ­тау қызметкерлері үшін әзірлеген және Қазақ­стан Республикасының аума­­ғын­­да тіркелген қолдануға тиімді және қауіпсіздігі расталған дәрілік препа­раттардың тізімін қамтитын Қазақ­стандық Ұлттық Дәрілік Формулярына (ҰДФ) енді. Бұл ең тиімді дәрі-дәрмек­терді таңдау және тәжірибеде қолдану бойынша өте сенімді нұсқаулықтардың бірі. Аталған препарат еліміздегі меди­циналық мақсатта қолданылатын алғаш­қы әрі әзірше жалғыз отандық антибиотик.

Жуырда Микробиология және вирусология ғылыми-өндірістік орталы­ғын­да заманауи медицинаның ең негіз­­гі өзекті мәселелерінің бірі – ми­кро­­организмдердің антибиотиктерге төзім­ділігі туралы тақырып аясында халық­аралық ғылыми-тәжірибелік конферен­ция өткен болатын. Аталған конференция­ны Микробиология және вирусология ғылыми-өндірістік орталығы, АҚШ Денсаулық сақтау министрлігінің Аллергия және жұқпалы аурулар ұлт­тық институты және Халықаралық ғы­лыми-техникалық орталығы бірлесіп ұйымдастырды. Жиында ХХ ғасырдың 50-жылдарынан бастап антибиотиктер көптеген жұқпалы ауруларды емдеу бойынша алдыңғы қатарда болып келе жатқанымен, соңғы жылдары антибиотиктердің әсер ету тиімді­лігінің күрт төмендеуі, оған себеп әлем­де антибиотикке төзімді патогенді микро­организмдердің көптеген түрлері пайда болып, тарай бастауы сынды химиялық терапиядағы өзекті мәселелер қозғалды. Мұндай құбылыс микроорганизмдердің генети­калық өзгергіштігіне және қорша­ған ортаның кез келген өзгерістеріне бейім­делу қабілеттілігіне тікелей байла­нысты. Әсіресе инфекция қоздыр­ғыш­тарының мультирезистенттік штамдары ерекше қауіп төндіреді. Бұл әскери ауруханалардағы өлім деңгейінің жоғары болуының да бірден-бір себебі деуге болады. Сондай-ақ өмірге қауіп төндіретін инфекциялардың ауруханада ғана пайдаланылатын қуатты антибиотиктерге төзімді болуы да қауіп туғызады. Әлем­де патогенді микроорганизмдерге әсер ететін және миллиондаған адам­дардың өмірін сақтап қалуға мүм­кін­дік беретін антибиотиктерге баламалы препараттар әзірге болмай тұр. Халық­аралық форумға қатысқан Қазақ­стан, АҚШ, Ұлыбритания, Польша, Үндістан, Ресей, Грузия, Ар­мения, Өзбек­стан және Тәжікстан ел­дері жетекші ғалым­дары арасында «Розеофунгин-АС» дәрілік препараты және оның клиникалық қолданылуы бойынша ғылыми мәліметтер үлкен қызығушылық тудырды. Бұл жаңа отандық препараттың шетелден келетін дәрілерден артықшылықтарының бірі – розеофунгин антибиотигінің химиялық құрамы табиғи қосылыстардан тұрады, яғни адам ағзасына зияны тимейді. Дегенмен, көптеген жылдар бойы Қазақ­стан нарығында терінің зең ауру­ларына қарсы осы тектес бірқатар препараттар пай­даланылып келді. Бірақ бұл препараттарды ұзақ уақыт пайдаланған адам ағзасы оған біртіндеп дағдыланып, бейімделіп кетеді, нәтижесінде емдеу қабілетінің төмен­деуіне соқтырады.

Бұл ретте Микробиология және ви­ру­­сология ғылыми-өндірістік орта­лығы базасында адамның инфекция­лық зең ауруларымен күресуі үшін келеөшек­те тиімділігі жоғары жаңа дә­рілік препараттардың басқа да түр­ле­рін жасауға бағытталған жұмыс­тар­­­ды жалғастыру жоспарлануда. Бұл отан­­дық микробиологтардың елі­міз­дің ин­новациялық дамуына, әсі­ресе фар­миндустрияның отандық секто­рының қалыптасуына және Қазақстан халқын өзіміз өндірген отандық қолжетім­ді дәрі­лермен қамтамасыз етуге қосар үлесі зор болмақ.

 

Баннер
Соңғы жаңалықтар

Тойтөбеге  саяхат 

Аймақтар • Кеше

Ай соңына дейін жұмысын аяқтайды

Аймақтар • 19 Шілде, 2019

Арыс балалары Бөбекте демалады

Аймақтар • 19 Шілде, 2019

Қарсыласы қарымды

Кәсіпқой бокс • 19 Шілде, 2019

Полицей сәбиді құтқарып қалды

Аймақтар • 19 Шілде, 2019

Тандыр наннан шеге шықты

Аймақтар • 19 Шілде, 2019

Аптап ыстықта өрт көбеюі мүмкін

Аймақтар • 19 Шілде, 2019

Игі істің игілігін көруде

Аймақтар • 19 Шілде, 2019

«Жәрдем» жобасының жәрдемі

Аймақтар • 19 Шілде, 2019

Әкімдерге бағаны халық беруі керек

Қазақстан • 19 Шілде, 2019

Ұқсас жаңалықтар