Руханият • 23 Қазан, 2019

Жақсы дәстүр жалғасады

88 реткөрсетілді

Республика Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына Жолдауында алдағы жылы Абай Құнанбайұлының 175 жылдық мерейтойы өткізілетінін атап көрсетті. Сонымен бірге мұндай атаулы дата барысында ысырапшылдыққа жол бермей, ғұлама тұлғаның еңбегін халық арасында дәріптеу керектігіне тоқталды. Осыған орай Абай шығармалары мен туындыларын зерттеп жүрген ғалым ретінде екі-үш ауыз ой-пікірімді ортаға тастағанды жөн көрдім.

Коллажды жасаған Қонысбай ШЕЖІМБАЙ, «EQ»

Рас, бұған дейін Абай мұралары біраз зерттелді. Алайда соның өзінде ұлы тұлға мен оның өскен ортасын, ақын болып қалыптасу кезеңін толық танып білдік деп айтуға ауыз бара бермейді. Бұл ретте ұлы жазушымыз Мұхтар Әуезов айтыпты деген тапқыр да ұтқыр сөз еске оралады. Гәп мынада. Суреткер «Абай жолы» эпопеясын аяқтап, кейіннен оған Лениндік сыйлық та беріліп, көңілін бір демдемей ме. Сол кезде оған жанында жүргендердің бірі: «Мұха, сіз Абай жөнінде тұтастай эпо­пея жаздыңыз. Осымен Абайдың бар­лық қыры мен сырын, ішкі дүниесі мен­ ақын­дық жолын әбден сарқып, тауы­сып жаз­дым деп айта аласыз ба?» деп сұрақ беріпті.

Сонда ғұлама оған көп ойланбас­тан: «пәлі, о не дегеніңіз, Абай шетсіз де, шексіз таусылмас терең мұхит емес пе? Мұхит оңайлықпен таусылып, сарқыла қоя ма? Менің еңбегім сол мұхиттың бір тамшысындай ғой», деп жауап қайтарған екен. Міне, М.Әуезов айтқандай Абайдың туғанына 175 жыл толуы датасын атап өту кезінде оның классикалық еңбектеріне бүгінгі күн биігінен тағы бір тереңірек ой тастаудың ешқандай артықшылығы жоқ. Сондай-ақ абайтанушы ғалым ретінде ұлы ақынның бұған дейінгі жарық көрген туындылары мен өлеңдерін баспалардан қайта бас­тырып шығарғаннан ұтарымыз шамалы деп есептеймін. Абай шы­ғармаларының аудармалары жөнінде де осындай тұжы­рым жасауға болады. Әрі оның бәрі мін­сіз, түпнұсқадағы нәрі мен мәнін сақтай отырып, аударылған дүниелер еді десек те, ұшқырлыққа ұрынумыз мүмкін.

Абай – барша халқымызға ортақ ірі тарихи тұлға. Сондықтан да мерейтой кезінде оның ғұмырдерегі Семейден өзге өңірлермен де байланыстырылса артықтық етпес еді. Мәселен, бүгінгі күні ақынның ар­ғы аталары Ырғызбай мен Кеңгір­байлар республикамыздың батыс өңірінде дүниеге келгенін екінің бірі біле бермеуі мүмкін немесе атақты Досжан хазірет пен Құнанбайдың дос­тығы жөніндегі деректер де жаңаша бір қырынан толықтырыла түссе – мұның өзі де Абай тойына қосылған бір тамшы үлес емес пе. 

Сондай-ақ Абай шығар­ма­шылығы ту­ралы тұңғыш рет фун­даментальды ғы­лыми мақала жаз­ған Құдайберген Жұ­­банов еке­нін де көпшіліктің бәрі бір­дей ха­бар­дар деп айта алмаймыз. Бұл ма­қала Абай туралы жазылмақ болған үлкен еңбектің жұрнағы ғана екені өкін­дір­мей қоймайды. Мұны қайталанбас лин­гвист-ғалым Қ.Жұбановтың кейінгі қиын да ауыр тағдырына қатысты айтып отырғанымызды зерделі оқырман тү­сінетін шығар. Міне, осы та­қілеттес тақы­рыптарды толықтыра түсу, ақ­төбелік зерттеушілердің Абай тойына қосқан өзін­дік үлестері болмақ. Қазірдің өзінде жоғары оқу орнындағы «Руханият және Абай­тану» орталығы бұл жұмыстарды бас­тап кетті.

Қазақтың қабырғалы азаматының бірі, бүгінгі Қ.Жұбанов атындағы Ақ­төбе өңірлік мемлекеттік универ­ситетінің ізашары – Ақтөбе педагогика инсти­тутының ректоры қызметін ұзақ жылдар бойы абыроймен атқарған Мұхтар Арынның Абай мұраларын зерттеу мен танудағы тындырған еңбектері де атап айтуға тұрарлық. Сондай көзі тірісінде есімі елге елеулі болған жан­ның Абай ауылына аттанған сапарында дүниеден өткені де өзекті өртемей қоймайды. Осы орайда биыл жақсы ағаның жарқын істерін жарты жолда қалдырмау үшін «Жұбановтан – Абайға» атты ғылыми-танымдық экспедиция ұйымдастырған едік. Оның аясы мен шеңбері Ақтөбе, Нұр-Сұлтан, Павлодар, Баянауыл, Семей, Жидебай, Қарқаралы және Қарағанды аралығын қамтыды. Абайдың 175 жылдық торқалы тойы қарсаңында оны осы аймақтың рухани түлеуіне бел шешпей тер төгіп жүрген жандардан құралатын «Ақтөбеден – Абайға» атты кең ауқымды экспедицияға ұластыруды ойластырып отырмыз.

 

Бауыржан ЕРДЕМБЕКОВ,

филология ғылымдарының докторы, профессор, абайтанушы

 

АҚТӨБЕ

 

Соңғы жаңалықтар

Тартымдылық тереңдей түспек

Аймақтар • Бүгін, 09:37

Жаңылтпаш жауаптар кімге қажет?

Аймақтар • Бүгін, 09:17

Қорғаныс-өнеркәсіп кешені

Қоғам • Бүгін, 07:59

Үздіктер марапатталды

Футбол • Бүгін, 07:57

Жастар жарады

Спорт • Бүгін, 07:51

Жерлестеріміз жоғарылады

Кәсіпқой бокс • Бүгін, 07:50

Фронт-кеңсе ашылды

Аймақтар • Бүгін, 07:31

Қоршаудан құтылған қала

Қоғам • Бүгін, 07:28

Анаға тағзым етіңдер!

Руханият • Бүгін, 06:57

Үмітіңді үзбе, үлескер...

Қоғам • Бүгін, 06:51

Ұлылар мұрасы – ұрпаққа өнеге

Аймақтар • Бүгін, 06:42

«Атыңнан айналайын, Әулие ата»

Руханият • Бүгін, 06:40

Ел ардағы – елу есім

Қоғам • Бүгін, 06:20

Он айдағы орнықты даму

Экономика • Бүгін, 06:17

Стратегиялық ықпалдастық артады

Парламент • Бүгін, 06:09

Миссия басшысымен кездесті

Үкімет • Бүгін, 06:08

Күлкі керуені № 14

Руханият • Кеше

Ұқсас жаңалықтар