Қоғам • 06 Қараша, 2019

Табиғаттың тамыршысы

56 реткөрсетілді

Сексен беске келсе де сергек. Қимылы жылдам. Тынымсыз тау-тас кезіп, жыл мезгіліне қарай сан түрлі өсімдік жинайды. Өсімдіктің тамырынан бастап, жапырағына, гүлінің шырынына дейінгі қасиетін біледі. Табиғат тамыршысы сырын білмейтін өсімдік, әй, кемде-кем шығар.

Отыз жыл бұрын Асқарбек Рахимовпен алғаш кездесіп, әңгімелескен едім. Қазір қарасам, сол қалпы. Уақыт тоқтап қалған­дай. Өң-түсі өзгермепті. Сабырлы, салиқалы. Тек тәжірибесі мо­лай­ған. Алайда, осы уақыт ара­лы­ғында қаншама адамның алғы­сын алды. Қатерлі ісікпен ауыр­ған­дар­дың өмірін арашалап қалды. Сексен бес жыл бұрын Алматы облысының Шелек ауданында дүниеге келген Асқарбек ағамыз жас кезінде спортпен айналысып, мықты балуан болыпты. Мектепте жүргенде жарыстарға қатысып, әскер қа­та­рында күрестен спорт шебері атанады. Республиканың бірнеше дүркін жүлдегері болып, ел намысын қорғайды. Денешынықтыру және спорт институтын бітірген соң ұзақ жылдар бойы жастарды спортқа баулыды.

Ал адам емдеп, сынықшы атануы, түрлі емдік, шипалы дәрілер жасауы Тәбия әжесінен берілген қасиет екен. Әжесінің шөптің емдік қасиетін дөп басып білетін, тіпті көріпкелдігі болса керек. Бала Асқарбек 14 жасында астық жинап жүргенде, жүк көлігінің астына түсіп, ауыр жарақат алып, ауруханадан бір-ақ шығады. Ұзақ жатқан бозбала дәрілік шөптердің сырын ұғып, өзін өзі емдей бас­тайды. Әртүрлі сырқаттарды ем­деуге қатысты халықтық фи­то­терапияның ерекшелігін зерт­теп, тылсымына терең бойлай­ды. Қолы қалт етіп босай қалса Іле Алатауының, Тянь-Шань жота­ларының, Қарқара, Асы, Шәл­көде жайлауларының, Шұ­бартау, тіпті Алтай тау­ла­рының, Зайсан, Тарбағатай қырқа­ла­ры­ның қойнауын шарлап, сирек ұшырасатын шипалы өсімдіктерді жинап, қасиетін зерттеп, емдік шараларға пайдалануды қолға алады. Бұл істе оған өзінің жақ­ын туыстары көмекші болды. Өйт­кені бұл оңай шаруа емес, тау мен тасты кезіп, биікке шығып, әсіресе ерте көктем, аңызақ жаз, жаңбырлы күз, тіпті қыраулы қыста да шипалы өсімдік түрлерін жинап, маусымына қарай сақтау керек. Ал соңғы жылдары жер иелері жекеменшік алқаптарына бөтен адамдарды жолатпайтын болған. Сол өңірлерде небір шипалы өсімдіктер қол жетпей қалып жатыр...

Шипалы шөптерден жасалған емдік дәрілерді Асекең алғашқыда өзіне пайдаланады. Бұл дәрілер қарапайым сынықтардан бастап, түрлі ісіктерге, жұқпалы ауру­ларға, басқа да толып жат­қан сырқаттарға ем болды. Алғаш­қы­сы «Бальзам №1» деп аталады. Бұл тұмау мен түрлі инфекциялық ауруларға қарсы шөп тамырынан жасалған. Алматы фармация орталығында зерттеуден өтіп, ғалымдардың лабораториялық тексеруінің шешімі бойынша оң бағасын алады. Бұл шешім қанат бітіріп, тағы бірнеше шипалы өсімдіктердің қоспасынан жасалған, айталық, «Бальзам №2» (Гүлжапырақ) секілді ем­дік дәрілерді шығарады. Осы шипа­лы қоспалар белгілі ғы­лы­ми қайраткерлер – фармецефт Кеңесбай Үшбайұлы мен Георгий Никонов секілді меди­ци­на ғылымының докторлары тарапынан қолдау тауып, жо­ға­ры бағасын алды. Аталған дәрі­лер бұл күнде тиімділігі өте жоғары, шипасы мол бальзам ретінде Қазақстанға, ТМД елде­ріне кеңінен тараған. Бір ғана мысал, Мәскеуде тұратын Свет­лана Летова есімді жасы ұлғай­ған кісі диагнозы белгісіз аурудан қиналып, жанын қоярға жер таппай, Қазақстанда шөппен емдей­тін халық емшісі Асқарбек Рахи­мовке жүгінеді. Екі ай бойы тұ­рақ­ты ем алған соң сырқатынан то­лық айығады.

Табиғат – адамзатпен тығыз бай­ланыстағы күрделі әрі тыл­сым дүниеге бай кешенді құ­бы­лыс. Бір жылда 12 ай болса, бұл бір-бірімен кезек алмасып отыратын төрт маусымға бөлінетіні баршаға белгілі. Қайта түлеп, жаса­рып келетін көктем маусы­мы өзгеше. Ерте көктемде табиғатта бәрі оянады. Әсіресе өсімдік атаулы жаңарып, жасарып, өзгеше құлпырады. Осы сәйкестік пен әсемдік адам өмірі­не ұқсас – жастық, кемелдік, кәрі­лік. Тіршілік атаулы салыс­тыр­малы түрде табиғатта да бір-біріне сәйкес! Ал жасыл өсімдік табиғаттың «өкпесі» іспетті. Сол арқылы планетамызда оттегі, атмосфера, ауа бар. Айналамызды қоршаған жасыл әлем, өсімдік сынды баға жетпес байлығымыз бар. Демек, табиғатпен үйлесімді өмір сүргенде ғана көп нәтижеге қолымыз жетеді. Қырық жылдан астам уақыт бойы Асқарбек ақса­қал адамдарды емдеумен келеді. Осы­ның бәрі өзі ауырғаннан бас­­­талған. Кейін таныс жігіттің ауыр­ған аяғы жазылмай, соны емдеп көреді. Суық тиген көршілер мен таныстарды оп-оңай жазып шы­ғарады. Мұны естігендер жан-жақтан ағылады. Бозбала жігіт жалғыз өзі жүздеген шақы­рым жүріп, қырқа, жоталарды кезіп, дәрігерлік дипломы болмаса да шипалы шөптерді жинаудан танбайды. Асыл шөпке қызығушылығы артып, аңсары ауа береді. Ол кездегі уақыт бас­қа­­ша еді. Оған емдеуге рұқсат бер­мейді, тіпті дәрілік шөптерді жинап, сақтауға тыйым салынады. Бір кездері адамдарды ем­деуден бас тартқан тұстары да болған, келген науқастарды бос­қа қайтарған. Алайда, ауыр нау­қас­ты көргенде шыдап тұра алмайды, қалай емделу керектігін айтып түсіндіреді. Жылдар өтіп, емші аты жайылып, кеңінен тарай бастайды. Жағдай түзеліп, дә­рі­герлердің бақылауымен, ғы­­лыми лабораториялардың қа­да­ғалауымен диагнозды дәл қо­йып, емдеуі дұрыс екені мойындалады. Олар диаг­ноз­дар­дың дұрыстығына тәнті болады. Осыдан кейін Асекең өзі­нің емшілік құпиясы кімді қы­зық­тыр­са, соларға үйретуге бел байлайды. Жасыл дүние өзінше керемет, сан түрлі құлпырған әлем. Оның сырына терең үңілген сайын, құпиясын барынша аша береді. Егер әр адам өзін қоршаған жасыл әлемді аялап, қадірін білсе, күтіп ұстаса, оның да берері мол екенін ұғынады. Табиғат-ана ғажайып кереметтерін сыйлайды. Сиқырлы жасыл әлемнен жүрек-қан тамырлары, жүйке жүйесі, қан айналымын реттейтін, тыныс алу, асқазан ауруларын, тіпті обыр ауру­ларын емдеуге қол жеткізеді. Бір сөзбен айтқанда, дәрілік шөптердің көмегімен жазылмайтын ауру жоқ екенін сезеді. Алайда, шөптерді шетінен жинап, кептіріп іше беру қи­сын­сыз, әрине. Өсімдіктерді тек дәрі­гер­дің құптауымен пайдаланып, емдеуге болады.

– Ежелден адам мен табиғат етене жақын. Өсімдіксіз өмір сүруіміз мүмкін емес. Адам баласы өсімдікпен емдеуді ежелден меңгере бастаған. Көбі осы күнге жетті. Мысалы, мен бірден емші болмадым, – дейді ол. – Кішкене кезімде әжеме ауырған адамдар көп келетін. Ол кісі білімді болмаса да өз тәжірибесімен, бо­йына дарыған талантымен талай адамды емдеп шыққан, сынған сүйекті қолымен сипап біліп, орнына қойып, жазып шығаратын. Түрлі өсімдіктерді жинап, кептіріп, науқастарды емдейтін. Сол қасиет, біліктілік, табиғатты түйсіну қан арқылы маған да дарыған болуы керек.

Біраз жыл бұрын өмірлік жары Алтынбүбі аяқ астынан о дүниелік болғанда, қатты қай­ғырды. Алайда, есін жиып, ең­се­сін түзеп, өзінің сүйікті ісіне бел шеше кірісті. Қасына жанашырларын ертіп, тау кезіп, аймақ аралап, шипагерлік кәсі­бін жалғастыра берді. Содан жаны жай тапты. Байқап қара­сақ, соңғы кездері шипалы өсім­діктердің еміне жүгіну кең өріс алған. Өйткені химиялық, син­тетикалық дәрілердің адам ағза­сы­на зияны туралы жиі айтылады. Сондықтан табиғи өсімдіктермен емдеушілерге сұраныс арта түсті. Қан тоқтататын, жараның асқынуын тежеп, күйікті жазатын, түрлі зиянкестердің уын қайтаратын, созылмалы ауру­лар­ды тежейтін, тіпті адам өмі­рін сақтап қалатын шипалық шөп­тер­ді пайдалану тиімді.

Асқарбектің емдік өсім­дік­тер­ді қалай пайдалану керектігі жөнінде жұртшылыққа ұсынатын пайдалы кеңесі мол. Онда суық тиюден бастап, кейбір емделуі қиын әр­түрлі науқастарға, әр дең­гей­­дегі ісік ауруларына, жүй­ке сырқаттарына, ішкі ағзалардың асқынуына байланысты емдейтін өзіндік тәсілдері бар. Асекең
ХV ғасырда өмірге келіп, тоқсан бес жас өмір сүрген, бүгінде аты аңыз­ға айналған Өтейбойдақ баба­сының баянды ғұмырын жал­ғасырушы. Кезінде Іленің бойында, Жетісудың төрінде ғұмыр кешіп, бар мақсаты елді емдеп, өмірі шипагерлікпен өткен бабасының ізашары. Бес ғасыр бұрын мың түрлі өсім­дік­тің сырын ұғып, екі мың түрлі шипалы дәрі жасап, артына өшпес мұра қалдырып кеткен Өтей­бойдақ бабасы киіз кітап жазып, сол дәрілерін қалай пайдалану туралы мол деректер тастап кет­кені мәлім. Алайда, соның үштен бірі ғана бүгінге жеткен. Енді міне, сол бабасының ізін жалғастырушы ақсақал да Өтейбойдақтың 85 жасында кітап жазған жасына келіп отыр. Ол шипа­герліктің сырын өзгелерге үйре­туге тырысады. Әр адамның таби­ғатпен етене араласып, өсім­дік­тердің қандай қасиеті барын біліп, зиянын тигізбей, мау­сымына қарай жинап, пайдасын көруге үйретеді.

– Ұстанымым – адам өміріне жеңілдік жасау. Жүз адамның он шақтысы ұсыныстарымды пайдаланып, дәрілік шөптердің сырын сезе білсе, өзі үшін өсімдіктерді жинап, науқастанған жағдайда дұрыс пайдалана алса, соның өзі қандай жақсы, – дейді ағынан жарылып.

Табиғат тамыршысының он жыл бұрын орыс тілінде шыққан ең­бе­гінде де пайдалы кеңес же­тер­­лік. Әр өсімдіктің атауы, ши­па­лық қасиеті, аурудың емі қыс­қа да нұсқа, ұғынықты етіп жа­зыл­ған. Ол науқастардан ақша сұрамайды. Шипагерлікті кәсіп етіп, нәсіп табуды мақсат тұтқан емес. Келгендерге емделудің жолын, қай өсімдікті қалай жинауды, кейбірін кімнен, қайдан алатынын тәптіштеп түсіндіріп береді. Ал қатты сырқаттанып, ауруы асқынып, жағдайы қиындаған адамды дереу емдеп, жазуға тырысады. Жарнаманы, өзін жөнсіз на­си­хаттағанды ұнатпайды. Өйт­­кені сырқаттанған адамдар ағы­­лып, басып қалатындықтан «Жасым ұлғайды, бәрін қарап, ем­деуге мүмкіндігім жоқ» дей­ді. Бұрынғыдай тау кезіп, даланы аралап, жалғыз жүре бе­ру де қарияға оңай емес. Әрі дәрілік емдік шөптерді, шипалы өсімдіктерді маусымына қарай жинау, одан шипалы дәрі жасау күрделі іс. Бұл үшін лаборатория, арнайы орын, ісін жалғастыратын білікті мамандар, жұмыс күші керек. Америка, Еуропа елдерінде болып, өзгелерге құнды тәжіри­бе­сімен бөлісіп қайтқан ол бү­гінде қолынан шипа тауып, сырқатынан құлан-таза айы­ғып кеткендердің алғысына бөлену­мен келеді.

 

Саясат БЕЙІСБАЙ,

журналист

 

Соңғы жаңалықтар

Жүз жыл

100 • Кеше

Тапа тал түстегі қарақшылық

Аймақтар • 20 Қараша, 2019

Ұқсас жаңалықтар