Қоғам • 12 Мамыр, 2020

Кәсібіңе береке берсін!

16 реткөрсетілді

Таяуда «Егеменнен» басы­лымның басшысы Дархан Қыдырәлінің «Кәсіп пен нәсіп» деген мақаласын оқыдым. Айтылмай жүрген мәселе емес, мұны неге жазды екен деп назар ауда­рып едім, екі нәрсе ойға қозғау салды.

Біріншіден, Исмаил Гаспыра­лының 1909 жылы қазақ халқы туралы жанашырлықпен жазған мақа­ласы орнымен, орайымен оралған екен. Осыдан 111 жыл бұры­нғы түркі әлемінің тау тұлға­сы­ның жанайқайы, терең ой-тол­ғауы тарихи құнды әрі тірі дүние. Оның даламызға төніп келе жатқан қауіп-қатерді сезі­ніп, болжаған көрегендігі мен жар салып сақтандыруы қайран қалдырды. Темір жол келіп, жерді жатжұрттар алса, өріс тарылып, мал қырылса, қазақ халқы қыр­ғынға ұшырауы мүмкін, тезі­рек отырықшы бол, егін ек, кәсіп қыл деген даналық сөздің шын­дығын кейінгі тарих көрсетті – ашар­шылық қасіреті естен кетер ме?

 Екінші назар аударатын жайт – осы тарихи еңбектен ой сабақ­таған ғалым Дархан Қыдыр­әлінің атакәсіп туралы толғамдары. Шынында да, атадан қалған кәсіп көп болғанымен, бүгінде нәсіп болып отырғаны қайсы? Бұл ел болып ойланатын мәселе. Әр халықтың өзіне тән, атадан қалған кәсібін нәсіп қылып, өзге елдерге ұлттық ерекшелігі ретінде танытып жүргенін айта келіп, мұның өзі елдің елдігін, рухани әлемін, тіпті денсаулығын сақтап тұратын тамыры, мәні терең тұтас бір әлем екендігіне тың көзқарас білдіреді. Ал біздің қазақ баласының атакәсіптері туралы тарата сөйлеп, қазір осының қайсысын біздің бауырларымыз кәсіби деңгейге көтеріп, табыс тауып отыр деген өміршең ойды қозғайды. Шынында да, міне, мынадай, мынадай атакәсібіміз бар, одан мынадай пайда тауып отырмыз деп әлемнің алдында ауыз толтырып айта аламыз ба? Әйтпесе ерінбеген адамға ең­бек табылады, талаптыға кәсіп аз емес қой. Аңыздың маңызы­на зер салып көрсек, Дәуіт пайғам­бар патшалық құрған кезінде қарапайым киініп, өзін ешкімге танытпай, халық көп жиналатын базарды аралайды екен. Сөз арасында реті келгенде, адамдардан: «Патшаларың қандай?» деп сұрайды екен. «Патшамыз жақсы, әділ!» деген жауап естіп, қуанып қалады екен.

Бір күні бір кісі оның бұл сұрағы­на: «Патшамыз жаман!»  депті. Дәуіт пайғамбар рен­жіп қалса да сабыр қылып, себе­бін сұрайды. Сонда әлгі кісі: «Патша­мыздың өзін өзі асырайтын кәсібі жоқ, халықтың үстінен күн көреді!» депті. Дәуіт бұл сөзді көңіліне ауыр алып, көп ойланады. Ақыры, ащы болса да шындық екен-ау деп өкініп, Алладан: «Маған нәсіп болатын бір кәсіп бере гөр!» деп тілейді.

Бір күні ет жеп отырып итіне сүйек тастайды. Ит сүйекті ал­дыңғы екі аяғымен қысып алып, кеміре бастайды. Оған қарап отырып, Дәуіт қысқашты ойлап табады. Қысқашпен қысып, темір соғуды үйренеді. Алла тағала оның иттен болса да үйренген ынтасына, кішіпейілдігіне риза болып, ұсталық өнерді берген екен. Дәуіт асқан шебер ұста бо­­лып, маңдай терімен тапқан табы­сы­мен күн көреді. Ұсталық даң­қы шығып, әлемге әйгілі шебер ата­­нады, халқының құрметіне бөленеді.

Қазақтың батырлар жырында: «Бадана көзді бек сауыт, Бер­­кі­тіп соққан ер Дәуіт» – деп жыр­­ла­н­а­ды. Оның соққан сауыты­нан са­­­дақ­­­тың ұшқыр жебесі өт­пей­­ді, құ­рыш найза теспейді, алмас қы­­­лыш кеспейді. Міне, адал кә­сіп нәсіп бо­лып, ердің жақсы атын шы­ға­рып, абырой, алғысқа бөлейді.

Бірақ осы жерде бір ойланатын өмірлік мәселе – адал кәсіп­­пен айналысып жүрген жан­­­дар­дың еңбегі еш, тұзы сор бол­мауы. Яғни талапты еңбекқор жандарды барын­ша қолдап, жан-жақты демеу көрсету, табанақы, маңдай тері­мен алған, шығарған өнімін уақтылы өткізуіне ме­млекеттік қам­қорлық жасау аса қажет. Әйтпесе ерінбе, еңбек ет деп айту ауызға оңай, ал шын мәнінде атадан қалған кәсіппен шындап айналысатын адамдарға нақты қолдау болмаса, ісі өрге басуы аса қиын.

Әрине қазақ үшін кәсіптің ең негізгісі – мал өсіру. Кейде әсіре бір­жақты ойлайтын бауырла­ры­мыз шамданып жатады: «Неме­не, қазақтың қолынан мал бағудан басқа ештеңе келмеп пе?» деп. Келген, әрине келеді де. Бірақ бабымен мал бағу, кәсіби түрде мың­ғыртып өсіріп, сапалы, экология­лық таза ет пен сүт, қымыз бен шұ­батты базарға шығару оңай деп кім айтты? Өркениетті деген е­л­дердің небір кереметі оқыған, білім­­паз балалары қолына таяқ ұс­тап, бір күн мал баға алар ма екен?

 Ауылдағы қазақтың дәмі де, сәні де қорадағы малымен!

«Бала-шағаңды асырап отыр­ған, өзіңе нәсіп болған кәсібің­ді себепсіз тастап кетпе!» деген пай­ғамбарымыздың хадисі есімде.

Бала күнімізден естіп өстік, аталарымыз бір-бірінен: «Кәсіп не?» деп сұрайтын.

Үлкендер еңбекқор жандарға риза болғанда: «Кәсібіңе береке берсін!» деп бата береді екен.

 

Баянғали ӘЛІМЖАНОВ

 

Соңғы жаңалықтар

Азияда COVID-19-дан өлім неге аз?

Коронавирус • Кеше

Ұқсас жаңалықтар