Қоғам • 26 Тамыз, 2020

Азғындықты ауыздықтау қоғамдық жауапкершілікті талап етеді

224 рет көрсетілді

Балаларға жасалған азғындық – қай жағынан да ақтап алуға жатпайтын ауыр қылмыс. Былтыр тиісті заңнамаға өзгеріс енгізіліп, жыныстық сипаттағы зорлық-зомбылықтың бәрі ауыр қылмыс санатына көшірілді. Солай бола тұра, жақында Оралда 12 жастағы қызды зорлаған оқиға тіркеліп, мұны сот ауыр қылмыстан ауырлығы орташа қылмыс санатына ауыстырған. Алқабилердің қатысуымен өткен соттың бұл шешімі қоғамда үлкен дау тудырды.

Оралдағы бұл оқиға бойынша А.Марченко Қылмыстық ко­декс­тің 120-бабымен айып­талған. Айыптау актісіне сәйкес, сотталушы 12 жастағы жәбір­ленушінің жас болуын жә­не өз әрекетінің мәнін түсін­­бейтінін пайдаланып, жыныс­тық қатынасқа барған. Бірақ Алқабилер соты істі қарай келе, Қылмыстық кодекстің 122-бабына ауыстырып, орташа ауырлықтағы қылмыс деп баға­ла­ған.

Осылайша үкім шығарған Алқа­билер соты жәбірленуші өзінің дене және психикалық да­­­муына сай әрекетін түсіне біл­ген, жыныстық қатынас оның келісімімен жасалған деген қо­ры­тындыға келген. Яғни, алқаби­лердің көпшілік дауысымен зор­лау әрекеті болмаған деген тұжы­рым жасалған. Сондай-ақ сот­та­лу­шының кәмелетке толма­ған баласы бар екені, бұрын-соң­ды сотты болмағаны жазаны же­ңілдетуге түрткі болған. Сөйтіп ер адам бар болғаны 2,5 жыл бас бос­тандығын шектеу туралы үкімге кесілді. Яғни, қылмыскер шартты түрде сотталады.

Бұл ретте Жоғарғы соттың қыл­­мыстық істер жөніндегі сот ал­қа­сының судьясы Назгүл Рах­ме­тул­линадан жоғарыда аталған істің мән-жайын сұрадық.

«Батыс Қазақстан облысында­ғы қылмыстық іс алқабилердің қа­ты­суымен қаралды. Заңға сәйкес іс жабық сот отырысында өтті. Сон­­дықтан сот оқиғаның қалай орын алғанын жариялай алмайды. Аса ауыр қылмыс бойынша айыпталған адамның істі алқа­би­лердің қарауымен шешілуін сұрауға құқығы бар және осы істе айыпталушы Марченко сондай құқықты пайдаланды. Сот үкімі заңды кү­шіне енген жоқ, сол себептен алқа­билердің шешіміне баға беруге құқығым жоқ. Заңға сәйкес мұны апелляциялық сатыдағы сот қана жасауға құқылы. Алқабилердің істі қарау тәртібіне тоқталсам, алқабилер ретінде жасы 25-ке тол­ған, сол іс қаралып жатқан облыс аумағында тұратын Қазақстан Рес­публикасының азаматтары қа­тысады. Олар бұрын сотталмаған, нар­кологиялық, психикалық дис­пансерлік есепте тұрмаған адамдар болуы керек. Судьялар, адвокаттар, полиция немесе басқа құқық қорғау органдарының қыз­меткерлері алқаби бола алмайды. Заңға сәйкес істі 10 алқаби және 1 судья қарайды. Олар процесті, ұсынылған дәлелдерді толығымен өздері көріп, тыңдап зерттейді. Сотталушыны, жәбірленушінің жауабын, куәгерлердің  жауап­тарын тындайды. Содан соң сұрақ­тар бойынша дауыс беру жасырын және жазбаша жүргiзiледi. Шешім қабылдаған кезде судья мен алқабилердiң дауыстары тең. Алқабилер мен судьяның жауаптары бар бюллетендер қылмыстық iсте сақталатын конвертке салынып, желiмделедi. Дауыс берушiлердiң көпшiлiгi дауыс берсе, айыптау үкімі қабылданған болып есеп­теледi», деді Н.Рахметуллина.

Оның айтуынша, судья жазаны өз бастамасымен тағайындай алмайды. Әрбір қылмыс бойынша жаза мөлшері Қылмыстық кодекс­те нақты көрсетілген. Мысалы, Кодексте белгілі бір бап бойынша жаза 5 жылдан бастап 10 жылға дейін деп көрсетілсе, судья жазаны 10 жылдан артық бере алмайды. Заң талабымен аса ауыр қылмыс жасағандарға шартты түрде жаза тағайындауға тыйым салынған.

Жалпы, кәмелетке толмаған жә­не жас балаларға қатысты қыл­мыстар негізінен 4 бап бойынша қаралады. Қылмыстық кодекстің 120-бабы – зорлау, яғни әйел адамға күш қолданып немесе оны қолдану қатерін төндіріп не жәбірленушінің дәрменсіз күйін пайдаланып, табиғи түрде жыныстық қатынас жасау. Осы бап бойынша жәбірленуші ретінде тек әйел адам болу мүмкін. 121-бап – күш қолданып немесе жәбірленушінің дәрменсіз күйін пайдаланып, зорлық-зомбылыққа ұласқан сексуалдық сипаттағы әрекеттер. Бұл еркек пен еркектің, әйел мен әйелдің жыныстық қа­тынасы немесе (табиғи нысандағы жыныстық қатынастан тыс) сек­суалдық сипаттағы өзге де әрекет­тер. 124-бап – жас балаларды азғын­дық жолға түсіру. Ал 122-бап бо­йынша 16 жасқа толмаған адаммен көрінеу жыныстық қатынас жа­салған қылмыстың жазасы бел­гіленген.

Қалай дегенмен Оралдағы оқи­ғаға байланысты шығарылған үкім қоғамда үлкен дау тудырып, онсыз да солқылдақ деп жиі бағаланатын сотқа сенімді әлсіретіп жіберген сияқты. Әлеуметтік желілерде қоғам белсенділері азғындардың осылайша қатаң жазадан құтылып кетуіне жол беретін 122-бапты мүлдем алып тастау керек еке­нін, жалпы Қылмыстық кодекс­ке түбегейлі өзгерістер қажет еке­нін мәселе етіп көтере бастады. Со­­лардың бірі – «НеМолчи.kz» қоғамдық ұйымының директоры Алмат Мұхамеджанов.

«Оралдағы кәмелеттік жас­қа толмаған қызға қатысты қыл­мыстық істің шешімімен мүлдем келіспейміз. Он екіде бір гүлі ашыл­маған қыз өз еркімен жыныстық қатынасқа түскен, сотталушының кішкентай баласы бар, бұрын сотталмаған деген сияқты уәж­дер­мен жазаны жеңілдету ақылға қонымсыз. Ондай жастағы бала әлі оң-солын танымайды, не істеп, не қойғанына жауап бере алмай­ды. Ал қаскөй жеткіншектің жас­тығын пайдаланып, алдап-арбап дегеніне көндіруі мүмкін. Кә­мелетке толмаған баланың өмірін осындай лас іспен лайлау – қай жағынан қараса да ауыр қылмыс. Сот осылай солқылдақ болса, та­лай азғын жазадан құтылып ке­теді. Сондықтан заңды қанша кү­шейткенмен, тіпті өлім жазасын енгізсе де тергеуші, прокурор, сот істі сауатты жүргізбесе, бәрі бекер», деді А.Мұхамеджанов.

Сондай-ақ қоғам белсендісі мұн­дай азғындыққа жол бермеу үшін қоғамдық жауапкершілікті де күшейту керек деген пікірін алға тартты. Яғни айналамызда болып жатқан осындай жантүршігерлік қорлыққа жұрт сергек қарап, дер кезінде көмек қолын созуға дайын болуы керек. Бұл мәселеге келгенде «НеМолчи.kz» қоғамдық ұйымы көпшілікті зорлық-зомбылыққа бейжай қарамауға шақырып, арнайы сенім телефонын іске қосқан. Осында күніне шамамен 15-20 адам көмек сұрап хабарласады. Соның ішінде бес-алтауы балалардың құ­қығын таптау, зорлық көрсету мә­селесіне қатысты екен. Аталған қоғамдық ұйым азғындыққа қарсы ұдайы күрес жүргізіп, 2016 жылдан бері 15 педофилді түрмеге тоғытуға септігін тигізіпті. Бұл ретте ұйым директоры зорлық-зомбылықтың барынша алдын алу үшін азаматтар да белсенді болуға шақырды.

Жоғарғы Сот өкілі Назгүл Рах­метуллина да осы ойды қуаттап, балалардың қауіпсіздігіне үлкен жауапкершілікпен қарауымыз керек екенін атап өтті. «Қазақ халқында «Әке көрген оқ жонар, шеше көрген тон пішер» деген нақыл сөз бар. Барлық нәрсе отбасындағы тәрбиеге байланысты. Ажырасқан, ішімдікке салынған немесе қылмысқа бой алдырған адамдардың кейбірі өз балаларының немен айналысып жүргенін білмейді. Екіншіден, ата-анасы толыққанды отбасында өскен балалардың өзін қадағалау қажет. Сабақтан тыс уақытта бала немен айналысады, бос уақытын тиімді пайдалана ма, соған мән беруіміз керек. Қазіргі адамдар үшін интернет – тек пайдалы құрал емес, сонымен қатар зияны көп тех­нологияның бірі. Әсіресе жас­тар мен психикасы қалыптаспа­ған ба­лаларға интернеттегі зиянды контентті қолдануға тыйым сал­ған жөн. Өкінішке қарай, қо­ғамда отбасылық-тұрмыстық жан­жалдар көбейіп, отбасылық құн­дылықтардың әлсіреп, қыз баланы құрметтеу кемшін түсіп отыр. Осы олқылықты жоюға әрқайсымыз өз үлесімізді қоссақ, мұндай сорақы қылмыстар да азаяды деп ойлаймын», деді ол.

Жақында Ішкі істер министрлігі «Балаларға қамқорлық жасаңыз» атты бейнематериал дайындап, онда кәмелетке толмағандарға қарсы зорлық-зомбылық тақырыбын кө­терді. ІІМ-нің ресми дерегі бо­йынша 2020 жылдың қаңтар-та­мыз аралығында кәмелетке тол­ма­ғандарға жыныстық сипатта 550 қылмыс жасалған. Оның ішінде 250 факті – күш қолдану, бопса­лау, қорқыту немесе баланың дәрменсіздігін пайдалану арқылы жасалған зорлық-зомбылық. Бұл қылмыстардың жартысынан көбін баланың жақын ортасындағы адам­дар жасайды. Жәбірленуші, әдет­те, 14 жастан аспайды. Аталған бейнематериалда құқық қорғау органдарының мамандары осы қылмыстардың салдарымен күресіп жатқанын және полицияның күш-жігерімен, жазаны қатаңдатумен ғана мәселе шешілмейтінін атап көрсетеді. Фильмде зорлаушының жалпы портреті, азаматтардың қай санаттары мұндай қылмыстарды жиі жасайтыны суреттелген. По­лиция қызметкерлері қоғамда жы­ныстық тәрбие тақырыбының жа­бық екенін, яғни ересектер бала­ларға қарсы жасалған қылмыс фак­тілерін жасыратыны туралы мәсе­лені ашып көрсеткен. Осы ретте ІІМ қазақстандықтарға үндеу тастап, балалардың өміріне балта шабатын мұндай бассыздықпен қоғам болып күресуге шақырады.

 

Соңғы жаңалықтар

Елге керек екі кітап

Руханият • Бүгін, 08:52

«Ғарышқа апарар жол»

Руханият • Бүгін, 08:50

Алғашқы ғарыш айлағы

Оқиға • Бүгін, 08:48

Сананы өзгертудің тиімді тетігі

Руханият • Бүгін, 08:36

Тарихи жерлердің тағылымы бөлек

Руханият • Бүгін, 08:30

Ширек финалда сүрінді

Теннис • Бүгін, 08:11

Эль-Класикода жеңіске жетті

Футбол • Бүгін, 08:06

Рухы биік ел ешқашан жеңілмейді

Руханият • Бүгін, 08:05

Израильден басым түсті

Спорт • Бүгін, 08:04

Ғылымның жаңа белесі

Ғылым • Бүгін, 08:01

Ұлттық үрдістер үзілмейді

Қазақстан • Кеше

Ұқсас жаңалықтар