Қоғам • 24 Қараша, 2020

Құлынын ұрлатып, құрығын ұстап қалды

529 рет көрсетілді

Айлап-жылдап баққан малдан әп-сәтте айырылып қалу – кімге де болсын оңайға соқпайды. Алайда соған қарап жатқан ұры бар ма? Біреудің еткен еңбегі, төккен тері екен демей-ақ сәті түссе сан соқтырып кетуге дайын тұрады. Ал төрт түлігін төлдетіп, саусам – сүтім, сойсам – етім, сатсам – қандай да бір қаражатым деп отырған адал еңбектің иелері қайтпек сонда? Өткен он айдың өзінде еліміздің 350 азаматына мал ұрлады деген айып тағылып отыр.

 

Күздігін сойып, сорпасын қанып ішкен отандастарымыз әне-міне дегенше соғым іздей бастайды. Тіпті кей тұрғындардың соғым союға кірісіп кеткені туралы да ара­гідік естіп қаламыз. Барымташылардың бағы жанатыны да – осы кез. Мал – семіз, сұ­раныс – көп. Ұрлық жасап елді зар қақ­са­тып үлгергені де аз емес.

Осы мәселені Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев та назардан тыс қал­дырған емес. Өткен жылы сәуірде ел Президенті Ішкі істер министрлігінің кеңейтілген алқа отырысына қатысып, мал ұрлаушыларға қатысты заңды қатайтуды тапсырған еді. Дәл сол жылы маусымда Мемлекет басшысы Жамбыл облысының тұрғындарымен кездесу кезінде «Соңғы кезде қорадағы малын таппай қалатын азаматтар көбейіп барады. Өткен жылы елімізде 5,5 мың мал ұрлығы тіркелген. Ұр­лық жақсылыққа апармайды! Бұған тыйым салу керек! Адал еңбек етіп, күнін көріп отырған малшыларды қорғауымыз қажет! Заңды қатайтып, қылмыскерлерді сыбай­ластарымен қосып, қатаң жазалау керек», деген еді.

Өткен жылы қазанда Президент өзінің Twitter-дегі жеке парақшасында «Заңға өзгертулер енгізуді тапсырдым: алкогольді ішімдіктердің кез келген түрін ішкен күйінде көлік жүргізгені, сондай-ақ мал ұрлығы үшін берілетін жазаны қатаңдату қажет», деп жазды. Осылайша өткен жылдың соңында Ішкі істер министрі Ерлан Тұрғымбаев Қылмыстық кодекс­ке «Мал ұрлығы» туралы жеке бап ен­гізілгенін жеткізді. Осы бап бойынша, мал ұрлығымен айналысқандарға қатысты жаза қатаңдады. Бұған дейін еліміздегі Қылмыстық-процессуалдық кодекстің 147-бабына сәйкес, заң бұзушыларды қамауға алуды бұлтартпау шарасы ауыр және аса ауыр қылмыстарды жасаған аза­маттарға ғана қолданылып келген еді. Со­нымен қатар Қылмыстық кодекстің 68-бабына сүйеніп, аса ауыр емес немесе ауыр­лығы орташа қылмыс жасаған барымташы жәбірленушімен, арыз берушімен тату­ласқан (соның ішінде медиация тәрті­бімен), келтiрген зиянның орнын толтыр­ған жағдайда жазадан әп-сәтте құтылып шы­ғатын.

Ендігі күні осы олқылықтың орны толып, қылмыскерлер жауапкершіліктен құтыла алмайтын болды. Өткен жылдың соңында Президент еліміздегі қылмыстық заңнаманы жетілдіру жөніндегі заңға қол қойды. Соның ішінде осы мал ұрлығына қатысты бап та бар. Бұдан былай қыл­мыс­тың осы түрін жасағандар үшін «теріс қылық» пен «орташа ауыр қылмыс» деген анықтама алынып тасталды. Жаза да күшейді.

Енді бөтен адамның төрт түлігіне қол салған адам ең аз дегенде 7 млн теңге кө­леміндегі айыппұлмен ғана құтыла алады. Бұл – жазаның ең жеңіл түрі. Мал ұрлаған адам 5 жылға бас бостандығынан айыры­луы мүмкін. Ал егер көп адам болып топтасып, ұрлыққа алдын ала сөз бай­ласып барған болса қылмыскерлердің бас бостандығынан айырылу мерзімі 7 жыл­ға дейін созылады. Осы адам сүйгісіз әре­кетке бірнеше рет барса немесе мал қораға кіріп ұр­лық қылса жазалау мерзімі 10 жылды құрайды. Сонымен қатар ұрлық аса ірі көлемде әрі қылмыстық топ болып жасалса қылмыскерлер 12 жылға дейін бас бос­тан­дығынан айырылады. Заңдағы бұл өзге­рістер мен түзетулердің бұрынғысынан тағы бір ерекшелігі сол, осы санаттағы қыл­мыстар бойынша татуласуға мүлде рұқ­сат жоқ.

Бүгінде ішкі істер органдарының қыз­метіндегі маңызды бағыттардың бірі – бөтеннің мүлкін ұрлауға қарсы күрес са­налады. Жүзі қаралар жасқанбай жасайтын қылмыстардың 50 пайызы да осы ұрылардың үлесінде. Жағымсыз әрекетке барып, мүлік иелеріне айтарлықтай материалдық және моральдық шығын келтіретін де осылар. Бұл өз кезегінде азаматтардың қауіпсіздігі мен жайлы өмір сүру деңгейіне де кері әсерін тигізеді. Осыған байланысты құқық қорғау органдарына ұрлықтың алдын алу мен қылмысты ашуға қатысты ерекше міндет жүктеледі.

«Осы мақсаттарға жету үшін Ішкі істер министрлігінің бастамасымен қыл­мыс­тық заңнамаға «қылмысты бірнеше рет жа­сағаны» және «үй-жайға заңсыз кір­гені» үшін қылмыстық жауапкершілікті кү­­шей­туді көздейтін түзетулер енгізілді. Осы белгілерді ауыр қылмыстар санатына ауыстыру – күдіктілердің татуласуға бай­­ланысты жауапкершіліктен құтылып ке­туіне тосқауыл болды. Нәтижесінде, елі­мізде жасалатын ұрлық санын 51,6%-ға (108718-ден 52602-ге дейін) төмендеуіне қол жеткізілді», деп отыр Криминалдық поли­­ция департаментінің бастығы Думан Таев.

Оның айтуынша, бүгінде мал шаруа­шылығы тұрғындар өмірінің негізгі тірегі, ел экономикасының маңызды бағыты саналады. Ауыл азаматтары үшін төрт түлік – тіршілік көзі десе де болады. Ішкі істер ми­нистрлігінің бастамасымен биылғы ақпан айынан бастап Қылмыстық кодекс­ке мүлікті тәркілей отырып, 12 жылға дейін бас бостандығынан айыру түріндегі ең жоғарғы жазаны қарастыратын жекелей 188-1 «Мал ұрлығы» бабы енгізілген. Бұл бап пен ұрлықтың арасындағы негізгі айыр­машылық жауапкершіліктің қатаңдауы.

Мәселен, жыл басынан бері мал ұрлағаны үшін 350 күдікті ұсталып, қамауға алынды. Күдіктілердің 77%-на қатысты (270 адам) «қамауда ұстау» туралы шешім шығарылды. Бұрын бұл көрсеткіш 30%-дан аспайтын еді. Ветеринарлық бақылау қызметкерлерінің және жергілікті атқарушы органдардың қатысуымен үне­мі жедел-профилактикалық іс-шара­лар өткі­зіліп тұрады. Жыл басынан бері 32 об­лыстық және республикалық же­дел-про­филактикалық іс-шаралар ұйымдас­ты­рылды.

«Өткен аптада (16-21 қараша ара­лығында) тағы бір республикалық про­филактикалық іс-шара өткізіліп, соның нәти­жесінде 251 мал ұрлығы ашылды. Мал ұрлығына қатысы бар 229 адам ұс­талды. Сондай-ақ 6 мыңға жуық (5700) автокөлік құралдары тексеріліп, малдар­ды, сондай-ақ ет өнімдерін тиісті құжаттарсыз тасымалдау және сату бойынша ветеринария саласындағы 510 құқық бұзушылық анықталды. Бұдан бөлек, 2,5 мың мал сату орын­дары мен 5,5 мың шаруа қожалықтары, мал айдау орындары тексерілді», дейді полиция қызметкері.

Бүгінде мал ұрлығымен ұйымдасып айналысатындармен күресу үшін өңірлерде жедел іздестіру топтары жұмыс істейді. Олар мал базарларына, мал сойылатын жер­лерге және малдың көптеп сатылатын орындарына тексеру жүргізеді. Жыл басы­нан бері мал ұрлап ұсталғандардың бір бөлігі, дәлірегі 145-і топтасып әрекет еткендер болып отыр.

Мәселен, Түркістан облысындағы полиция департаментінің қызметкерлері үш адамнан құралған қылмыстық топты анықтады. Бүгінде аталған қылмыстық топтың Кентау аумағында 19 мәрте мал ұрлығын жасағаны дәлелденіп отыр. Биыл сәуір айында Батыс Қазақстан облысында мал ұрлаушылар тобының қылмыстық іс-әрекеттері ауыздықталды. Олар 54 мәрте мал ұрлығын жасап, 170 бастан астам төрт түлікті қолды еткен көрінеді.

Жалпы, кейінгі 5 жылда мал ұрлығы 42%-ға азайғаны байқалады. Егер 2015 жы­лы барымташылық мәселесіне қатысты 8 мыңнан астам қылмыс тіркелсе, 2019 жылы бұл көрсеткіш 4,5 мыңды құрады. Ұрланған малдың саны 25 мың бастан 16 мыңға дейін азайды (38%-ға). Бұл үрдіс биыл да қайталанып отыр. Мәселен, осы жылдың 10 айында мал ұрлығы 41%-ға (3789-дан 2248-ге) азайса, ұрланған малдың саны 11276-дан 8888-ге дейін төмендегені байқалады.

– Бұған пандемияға байланысты ка­ран­тиндік шаралардың енгізілуі де ай­тарлықтай әсер еткені белгілі. Тәжірибе көр­сетіп отырғандай, қылмыстардың 60%-дан астамы еркін жайылымдарда жасалады (2248 қылмыстың 1529-ы). Жайылымдарда жануарлар бірнеше апта, тіпті бірнеше ай бойы қараусыз жүреді. Осыған байланысты, біздің бастамамыз бойынша жергілікті атқарушы және өкілетті органдарға ауыл шаруашылығы жануарларын жаю ережелерін әзірлеу және бекіту бойынша заңды өкілеттік берілді (Қазақстан Республикасының 2019 жылғы 28 қазандағы № 268-VІ заңына сәйкес). Оны бұзғандар үшін Әкімшілік кодекстің 408-бабы бойынша жауапкершілік көз­делген. Яғни заң бұзушылар 3-тен 10 айлық есеп­тік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айып­пұл арқалауы мүмкін, – деп отыр поли­ция полковнигі.

Оның айтуынша, ауыл шаруашылығы жануарларын жаюға арналған осы ере­желердің негізінде аймақтарда жер бедері мен мал басын ескере отырып жеке ережелер қабылданатын болады. Ережеге сәйкес, қазір ауыл шаруашылығы жануарларын жайы­лымға қараусыз жіберуге тыйым салынады. Бұл өз кезегінде төрт түліктің ұры-қарылардың жетегінде кетпеуіне ық­пал ететін көрінеді. Сондықтан мал ұр­лығына қарсы іс-қимыл жасау үшін по­лицияның ғана емес, мемлекеттік және жер­гілікті атқарушы органдардың да күш-жігері қажет.

Өткен аптада ұрлықтың алдын алуға және ашуға бағытталған 2021-2023 жыл­дарға арналған меншікті қорғаудың ве­домстволық бағдарламасы бекітілді. Бағ­дарлама азаматтардың мүлкін, соның ішін­де малын сақтандырудың халықаралық тә­жірибесін пысықтайды.

– Өзгеге қолды болмауы үшін төрт түлікті сақтап қалу ісіне мал иелері де бір кісі­дей атсалысулары керек. Қарапайым қауіп­сіздік ережелерін сақтап, малды қарау­сыз қалдырмаған жөн. Сондай-ақ ұры­ның жағымсыз әрекетіне тосқауыл болатындай етіп қора-қопсыны да қымтап, берік ұстау керек. Сонымен қатар малға таңба басу мәселесін де ұмытуға болмайды. Бұл әрекет мал ұрлау фактілерін анықтауға және малшылар арасындағы келіспеушіліктерді шешуге оң ықпал етеді. Ішкі істер министрлігі өз тарапынан Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың құқықтық тәртіпті қамтамасыз етуде, соның ішінде мал ұрлығына қарсы іс-қимылда алға қойған міндеттерді орындауды әрі қарай жалғастыратын болады, – дейді Д.Таев.

 

Соңғы жаңалықтар

Әлем кубогы өтеді

Спорт • Бүгін, 20:28

Ұқсас жаңалықтар