Руханият • 25 Наурыз, 2021

«Қыз Жібекте» «Гәккуді» шырқаған әнші Мүнира Ижанова жайлы не білеміз?

4706 рет көрсетілді

Қазақ киноиндустриясындағы қайталанбас өнер туындысы – «Қыз Жібек» көркем фильмі талай жастың талантын ашты. Басты рөлдерді сомдауға Құман Тастанбеков пен Меруерт Өтекешова таңдалды. Екеуін де ел таныды. Өздері отбасылық жұп құрды. Солармен бірге танылған тағы бір өнер адамы бар. Бірақ оны «Қыз Жібек» киносын түсірушілер тобы ғана біледі. Өйткені ол «Гәкку» әнін шырқады. Кино кадрында даусы ғана жазылды. Әнді кадр сыртында шырқағандықтан, оның бейнесі лентаға түскен жоқ. Сол себептен, оның аты жұртшылыққа жария етілмеді.

Суретте: «Қыз Жібек» көркем фильмінде «Гәккуді» кадр сыртында орындаған әнші Мүнира Ижанова бас рөлдерді сомдаған Құман Тастанбеков пен Меруерт Өтекешованың ортасында.

Бұлбұлдың үніндей сыңғыр­ла­ған даусы бар әншінің аты-жөні – Мүнира Ижанова. Кіндік қаны Абай мен Шәкәрім, Мұхтар Әуезовтей қайталанбас заңғарлар қанаттанған Семей өңірінде тамды. Осындағы Суықтөбе ауылында балалығы өткен ол ағасы Ғаріпжан Матайбаевты өзіне ұстаз тұтты. Қазақтың дәстүрлі әндерін орындаған, кейіннен насихат­таудан жалықпаған ағасының даусы ерек еді. Ағасы ән салғанда қазақ өнерін Париж төрінде танытқан біре­гей әнші Әміре Қашаубаевты тың­дағандай күй кешетін.

Ұлттық өнер десе ішер асын жерге қоятын ағасына еліктеген Мүнира да бес жасынан ән айтуға талпынды. Алдымен ауылдастарының алдында сызылтып ән шырқады. Кекілі жел­біреген балғын өнерпаздың алғаш­қы қадамына ризашылықпен қол соққан ауылдастары оны «әнші қыз» деп атады. Бұл оған қанат бітіріп, әншілікке түпкілікті бет бұруға әсер етті. Сөйтіп он сегіз жасында Семей­дегі М.Төлебаев атындағы музыка училищесінің табалдырығын имене аттады. Училищеде оқыған өткен төрт жылын текке өткізбей, жеке ән орындауға машықтанды.

– Қазақ әндерінің иірімі терең ғой. Шынымды айтсам, қазақ әндеріне ғашық болдым. Ұйықтап жатсам да ән шырқап тұрғандай күйге енемін. Сондықтан білімімді жетілдіру үшін 1964 жылы консерваторияға оқу­ға түсуді ойладым, – дейді Мүнира Ижанова. – Алайда бұл арманым орын­­далған жоқ. Оған құрбым екеу­міздің Алматының көшелерін аралап жүріп, қызығушылықпен жеген балмұздақтың кесірі тиді. Бір түнде тамағыма тас тұрғандай, ісініп кетті. Дәрігерлер ән айтуға тыйым салды. Сол себептен, консерваторияға оқуға түсе алмадым.

Жүрегі нәзік болса да қайсарлығы бар қыз «Алматыда жоғары білім аламын» деген мақсатынан бас тартпай, Қыздар педагогикалық институтында жеке ән орындаудың тылсымына бойлады. Бұған қоса, дирижерліктің құ­пия­сын меңгерді. Институтта оқи жүріп, Жамбыл атындағы қазақ мем­ле­кет­тік фи­лармониясында жұмыс істеді. Фи­лар­монияда академиялық капелла хоры­ның солисі ретінде ән шырқады.

Түрлі байқауларда бақ сына­ды. Соның бірі – жоғары оқу орын­дары студенттерінің өнер бай­­қауы. Мүнира Ижанова бұл бай­­қау­ға 1965 жылы қатысып, «Ақ шағала» әнін орындады. Сол байқауда сту­денттердің өнерін сырттай бақы­лауға композитор Нұрғиса Тілен­диев те қатысыпты. Ел ішінде елеу­сіз жүрген өнерлі жастардың таныл­ғанын қалайтын композитор сыңғырлаған даусы бар қызды ұмыт­паған секілді.

– Алматы – өнердің ордасы. Сол кезде өнерге бет бұрған жанның бәрі әсем қалада қалғанды жөн көретін еді. Менде де астанада қалсам-ау деген ой болды. Қолыма диплом алар сәтте ұстаздарым оқытушы болуға ұсыныс айтып, институттағы жұмысым басталды. Бұрынғыдай емес, бос уақыт бола бермейді. Сон­дай күндердің бірінде институтқа композитор Нұрғиса Тілен­диев пен «Қыз Жібектің» режиссері Сұлтан Қожықовтың келгенін естідік, дейді сол күндерді ой елегінен өткізген Мүнира Ижанова. – Қазақтың біре­гей тұлғаларымен кездесудің өзі ғанибет қой. Олар менің даусымды тыңдауға келіпті. «Ақ шағала» әнін орындаған сен емес пе едің? Басқа қандай әндерді орындап жүрсің?» деді Нұрғиса ағай. Өзі рояльмен «Жан жарым», «Жан сәулем», «Ақ шағала», «Жүрегім менің» секілді 15-ке жуық шығарманың сазын ойнады. Мен сол әндерді орындап бердім. Кейін «Қазақфильм» кино­сту­диясына шақырды. Студияға кірген кезде Бибігүл Төлегенова «Гәккуді» шырқап тұрды. Оны Нұр­ғиса Тілендиев домбырамен сүйе­мел­деп отырды.

Мүнираны көрген композитор «Осы әнді орындай аласың ба?» депті. Қазақ өнеріне өлшеусіз еңбек сіңір­ген Нұрғиса Тілендиев сол сәтте қазақ­тың тағы бір қызының өнердегі жолын ашқысы келген шығар. Ком­пози­тор мен режиссер «Қыз Жібек­тегі» «Гәккуді» орындауға Мү­ни­ра Ижано­ваны таңдауға шешім қабыл­дапты. Көңілін толқытқан сүйін­ші жаңалықты Нұрғиса Тілендиевтің өзі жеткізіпті.

– Бұл 1969 жыл еді. «Қыз Жібек» киносы сәтті түсірілді. Кешкі мезгілде дауыс жазуға шақырады. Сондай күндердің бірінде ерекше құрмет тұтатын ағайдың бірі «Жібекжан, айналайын, оркестрдің алдыңғы қатарында отырған жігіт сені ұнатып жүр» деді. Сырттай көріп жүр­ген жігіт. Ол – осы фильмнің музыкалық аспаптар оркестрінде приманы тартатын атыраулық Досқали деген азамат, – дейді өмірден өткен жарына деген сағынышын көз жасымен білдірген Мүнира. – Мен қайда барсам, сол жерде Досқали жүреді. Соған әлі күнге таңғаламын. Сөйтіп бұрын гастрольдік сапармен жиі табаным тиген Атырауға отбасымызбен көшіп келдік.

Бұған себеп – енесінің ұлы мен келінінің Атырауға көшіп келуін қалауы. Мұндай ұсынысқа Мүнира да қарсылық білдірмеген. Сөй­тіп 1975 жылдан бері Атыраудың белді тұрғынына айналды. Қазір Мүнира ұлы Досымжаннан көрген немересімен бірге өткен әр күнін бақытқа балап отыр.

 

Атырау облысы

 

 

Соңғы жаңалықтар

Шыңғыстаудың Шәкірі

Әдебиет • Кеше

Жаны ізгі журналист

Егемен Қазақстан • Кеше

Ұқсас жаңалықтар