Руханият • 20 Сәуір, 2021

Таңғалу синдромы 2

29 рет көрсетілді

«Талантты адамдардың «тәтті тамұғынан» буырқанып, бұлқына шыққан сәтті туындыларына таңғалмақ керек. Жанды картинаға, жақсы өлеңге һәм тәуір шығармаға таңғалу екібастан дұрыс. Әрі өз басыңа бұйырмаған өнерді басқа бір замандасыңнан көріп, тамсана таңғалуың заңды құбылыс сияқты. Яғни бұл да белгілі бір деңгейде мәдениеттіліктің белгісі дейміз. Алайда уақыт өте келе жақсыға таңғалудың жөні мен жосығы да өзгереді екен».

Газетіміздің өткен бір санын­да қоғам кей адамдардың газет-журнал, кітап оқитынына шын ықылас-пейілімен таңғалаты­нын «әшкерелеп» һәм бұған «дең­гейсіз таңғалу» деп баға берген мақаламыз осылай басталған еді. Байқап қарасақ, қазақ қоға­мы тек кітап оқығандарға ғана таңғалмайды екен. Қазақ тілінде еркін сөйлей алатын өзге ұлт өкілдеріне де айрықша таңға­ламыз. Тіпті ол отандасымызды газет оқып отырған сізден де бір­шама артық жақсы көріп, сұмдық қуанамыз. Өйткені ол біздің ана тілімізде сөйлеп отыр. Әлқисса.

Әр мемлекеттің ана тілі – сол халықтың мәртебесі дейміз. Елімізде сол мәртебе үшін күрес тәуелсіздік жылдарынан бері жүріп келеді. Нәтижесі – бүгінгі қоғам. Әрине, барша қазақ даласы қазақша сөйлеп кеткен жоқ. Әйтсе де, кешегі кеңес уақы­тымен салыстырғанда, жағдай көңіл қуантады. Алайда қазіргі қоғамда қазақ тіліне жетік өзге ұлт өкілдеріне байланысты бір ғадет пайда болды: жаппай таңғалу. Әгәрәки, көршіңіз Сергей қазақша сөйлесе, қалпа­ғыңызды аспанға атып, қалба­лақ­тап құшақтай жөнелесіз. Ал бас редактор қазақ тілін біле­тін өзге ұлт өкілінен сұх­бат ал десе, іздеу салып, әй­теуір бір табасыз. Сосын «Қазақ тілін үйренуі­ңізге не себеп болды?» деген сыңай­дағы сұрақтан басталатын сұх­бат газет бетінде жарқ ете қала­ды. Қазақ тіліне судай өзге ұлт өкіл­дері телевизия саласында да осы деңгейде қажетті адамдар (сондай-ақ қай салада да табысты болуға мүмкіндігі бар). Ерек­шелігі (міндеті емес) – мем­лекеттік тілді меңгеруінде. Ал қоғам қазақ тілін білетін өзге ұлт өкілдеріне таңғалып, қи­сапсыз мадақ жаудырады. Халық­тың (һәм саясаттың) бұл тосын мінезінің сыры неде?

Әрине, қазақ тілінде сөйлей ала­тын өзге ұлттарды насихат­тауы­­мыз­дың бір себебі, барша халық­қа үлгі еткіміз келеді (һәм олар­ға деген құрметіміз де болар). Сон­да қандай тіл өз елінде наси­хат­талуға мұқтаж? Жауабы бәрі­мізге белгілі. Осы себепті де мем­ле­кет­тік тілді ел арасында на­­си­хат­тауға мәжбүрміз. Бәлки, осы үшін де қазақша бес-алты сөз біле­тін адамға да көңіліміз жіби қалады.

Қазақ қазақ болғалы талай «тар жол, тайғақ кешулерден» өткені мәлім. Әсіресе, кейінгі Ресей отаршылдығы ұлт­тың санасына ауыр соққы болып тиді. Міне, соның әсерінен, бейбіт заман орнап, арада қан­шама жыл өтсе де, санамыз әлі кем­ба­ғалдықтан арыла қойған жоқ. Нәтижесінде, мемлекеттік тілде сөйлеген орыс пен корейге шапан жауып, ат мінгізіп, ерекше құрмет көрсетеміз. Ағыл-тегіл таңғаламыз. Яғни ана тіліміздің жарасы әлі жазыла қоймағаны.

Ақиқатында, қоғам мемлекет­тік тілде сөйлейтін өзге ұлт өкіліне неге таңғалады? Неге оларды жапа-тармағай эфирге шығарып, яки газет бетіне жариялаймыз? Кез келген Қазақстанның азаматы мемлекеттік тілді білуі керек емес пе? Бұл – талап. Олар­­дың қазақ­ша сөйлегені жаңа­­лық, яки құбы­лыс болмауы керек. Қазақша сөй­лейтін өзге ұлт өкілдеріне таңғалу – мем­ле­кеттік тілдің мәртебесін биік­­тет­пейді. Ол тек неше ғасыр­дан бері іште жатқан қазақ тіліне қа­тыс­ты комп­лекстерді сыртқа шы­­ғарады: жой­майды. Биылғы Тәуел­­сіздіктің 30 жыл­дығы қар­са­­­ңында халық са­на­сындағы осын­­­дай деңгейсіз таң­ғалу­лар мен «жүз жылдық жа­ра­лар­дан» қал­­­ған комплекстерді тү­бірімен жоюға күш салуымыз керек сияқты.

Сондықтан еліміздегі өзге ұлт өкілдері, яғни отандастарымыз қазақша сөйлесе, таңғалмаңыз. Бұл – қалыпты жағдай.

 

Соңғы жаңалықтар

Ардагерлер азайып бара жатыр...

Қазақстан • 07 Мамыр, 2021

Елбасы және Қазақстан армиясы

Елбасы • 07 Мамыр, 2021

Бублик Карцевті қапы қалдырды

Теннис • 07 Мамыр, 2021

Мереке күндер жаңбырлы болады

Ауа райы • 07 Мамыр, 2021

Футбол: «Челси» финалға шықты

Футбол • 07 Мамыр, 2021

Амманға аттанды

Спорт • 07 Мамыр, 2021

Қазанда күш сынасуда

Спорт • 07 Мамыр, 2021

Өзекті мәселелерге назар аударылды

Парламент • 07 Мамыр, 2021

Шет елдегі қазақ генералдары

Қазақстан • 07 Мамыр, 2021

Ұқсас жаңалықтар