Тарих • 15 Шілде, 2021

«Теңдіктен» басталған тарих

34 рет көрсетілді

1925 жылы Орта Азиядағы ұлттық-аумақтық межелеуден соң Түркістан АКСР-нің құрамында болып келген Сырдария және Жетісу облыстары, сондай-ақ Қарақалпақ автономиялы облысы Қазақ автономиялы республикасының құрамына енді. Сөйтіп ел астанасын Орынбор қаласынан қазақтың қалың ортасына көшіру мәселесі көтерілді.

Сол жылы 15-19 сәуірде Ақ­мешітте өткен Кеңестердің Бү­кіл­қазақстандық V съезінде хал­қымыздың орысша «киргиз» деп аталуын «қазақ», «Киргиз АКСР»-ді «Қазақ АКСР» деп өзгерту, ал республиканың жаңа астанасы Ақмешіт қаласын Қызылорда деп атау туралы қаулы қабылданады.

Астана мәртебесін иеленген төрт жыл алып дария бойында­ғы шағын шаһар өміріне көп өзге­ріс әкелді. Жаңа астананың саяси, экономикалық орталық ретіндегі қызметін орнықтыру бағытындағы жұмыстармен қа­тар, мәдени-рухани салада да бастамалар көп болды. Осының нәтижесінде Сыр өңірінде мер­зімді ұлттық басылымдар жұ­мысы жүйеге түсті. Бірқатар га­зет-журнал елдің әр түкпіріне Қы­зылордадан тарап жатты.

Қазіргі «Қазақстан әйелдері» журналы да алғаш рет осы қалада жарық көрген. Ұлт баспасөзінің өткенін тереңдей зерттеп жүрген мамандар журнал тарихы әйелдер қауымына арналған «Азат әйел» және «Теңдік» газеттерінен бас­тау алатынын айтады. 1926 жылдан бастап «Әйел теңдігі» журналы болып шыға бастаған. Заман ағымына қарай кей жылдары «Сталин жолы» аталып, 1955 жыл­­дан «Қазақстан әйелдері» ­бо­лып шығады. Басылым тари­хы­на қатысты «журнал тұң­ғыш рет 1925 жылы «Еңбекші қа­зақ» газетінің қосымшасы бо­лып шыққан» деген де дерек бар.

– Қызылордада қазір осы жур­налдың 1928 жылы шыққан жалғыз данасы ғана сақталған, – дейді облыстық тарихи және өлкетану музейі «Ақмешіт» фи­лиалының меңгерушісі Кенжегүл Ахметова.– Журналдың редак­торлық қызметін Сара Есова, Нұр­жамал Сәнәлиева, Нағима Арықова атқарып, басылым қазақ әйелдері арасындағы сая­си-тәрбие жұмысына, оларды елдің қоғамдық-саяси өміріне қа­тыстыру мәселесіне баса көңіл бөлді. Жаңа журнал жұмысына Міржақып Дулатов, Әлихан Бө­кейханов, Қошке Кемеңгеров, Жүсіпбек Аймауытов секілді Алаш қайраткерлерінің де үлес қосқаны байқалады. Алғашқы нөмірлерінде «Дені саудың – жаны сау» айдарын ашып, от­басылық тазалық, бала мен әйел кү­тімі, жұқпалы аурулармен кү­рес турасында дәрігерлер кеңесі басылған. Осы орайда анықтай кетер бір мәселе – журнал тарихы Қа­зақ өлкелік партия комитеті жа­нындағы әйелдер бөлімінің газеті саналған «Теңдік» шыққан 1925 жылдан бастау алады деп жүрміз. Бірақ журнал күйінде жарық көре бастағанына биыл 95 жыл толып отыр. Алғашқы редакторы – Сара Есова.

 «Әйел теңдігінің» 1927 жыл­ғы наурыз айындағы нөмірінде Сара Есова «Қатарымыз өсіп ке­леді» деген тақырыпта мақала жазып, журнал жұмысына араласа бастаған Ұрқия Тоқсанкелінінің ақындық талантына тоқталады. Нағима Арықова да «Сталин жо­лы» атауын иеленіп тұрған журнал жұмысына көп үлес қосыпты.

Айтпақшы, астана болған Ақ­мешітте дүниеге келген басы­лым­дардың тағы бірі – «Ауыл тілі» газеті. 1926-1929 жылдар аралығында шығып тұрған газет ауыл шаруашылығына арнал­ған тұңғыш салалық басылым екендігімен құнды. «Ауыл тілі» де сол кезеңдегі барлық басылымдар сияқты, оқу-ағарту, денсаулық, ауылды кеңестендіру, қазақ байларын тәркілеу, индустрияландыру мәселелерін көтерді. Газетте ауыл тілшілерімен қатар, Жүсіпбек Аймауытов, Ғабит Мүсірепов пен Сәкен Сейфуллиннің мақала­ла­ры жарияланып тұрыпты.

«Теңдіктен» де бұрын шығып, әйелдер баспасөзінің алғашқы қарлығаштары саналуға лайық басылымдар да болған. Бірақ Ақтөбеде, Жетісуда, Семей мен Қарқаралыда жарық көрген бұ­лардың барлығы көп ұзамай жұ­мысын тоқтатыпты.

Ал «Теңдіктен» басталған тарих ғасырға жуық жолды артқа тастап, бүгінге жетіп отыр.

 

Қызылорда

 

Соңғы жаңалықтар

«Шыңырау» шыңға шықсын

Өнер • Бүгін, 00:18

Тың тәсілдердің тиімді тұсы көп

Медицина • Бүгін, 00:14

Чилидің Шолпан жұлдызы

Әдебиет • Кеше

Паспорт

Руханият • Кеше

Жеке пьеса жазуға лайық

Руханият • Кеше

Ана мейірімі

Қоғам • Кеше

Доллар арзандады

Қаржы • Кеше

Ұқсас жаңалықтар