Төтенше жағдай • 01 Сәуір, 2024

Болжамға бейқам қарауға болмайды

124 рет
көрсетілді
6 мин
оқу үшін

«Қазгидромет» мемлекеттік кәсіп­орнының мамандары күздегі ахуал­ды саралай келе, бірнеше өңірді су ба­суы мүмкін екенін былтыр жел­тоқ­саннан бері бірнеше мәрте ескерт­кен. Мемлекеттік мекемелерге ха­бар­лаған. Демек қолда бар болжамға қара­мастан жауаптылар жағдайды бақылаудан шығарып отыр.

Болжамға бейқам қарауға болмайды

«Қазгидромет» мамандары су тасқыны болады-ау деген аймақтарды күзде топырақ ылғалдылығының жоғары болғанына қарап шамалаған. Ол аздай қыс мезгілінде жауын-шашын, қар көп түсті. Күннің күрт жылынып, қайта суытқанынан топырақтың беті мен қарда мұз қабаты пайда болды.

Мамандар осы фактілерді негізге ала отырып, су тасқыны қаупі бар аймақтардың картасын ақпан, наурыз айында шыққан негізгі гидрологиялық болжамдарда көрсетіпті. Әрі сол картада қазір су басқан аймақтар бар екен. «Қазгидромет» РМК мамандары негізгі гидрологиялық болжамнан бөлек, наурыз айы­нан бері апта сайын болжам ұсынып келеді. Ел аумағындағы гидрометеорологиялық жағдай­ға тұрақты мониторинг жүргі­зіп отырады. Су деңгейі күрт көтерілген жағдайда гидрология­лық бекеттер әр 4 сағат сайынғы жиі бақылауға ауысады. Осылай­ша су басу қаупі туралы дауылды ескертулерді уақтылы анықтайды екен. Мысалы, биыл су тасқыны туралы «Қазгид­ро­мет» РМК филиалдары 64 ескерту жариялаған.

впр

«Қазгидромет» РМК гидроло­гиялық болжамдар басқар­ма­сы­ның басшысы Серік Ибраев­пен сөйлейскенімізде, ел аума­ғындағы ахуал жөнінде сұраған едік. Ол су тасқынының себеп-салдарымен қатар алдағы екі-үш күнге арналған ауа райы болжамын айтып берді.

– Орталығы Қостанай облы­сы­ның үстінде орналасқан кең циклон Қазақстанның барлық аумағына әсер етеді. Жауын-ша­шын күтіледі. Солтүстік Қазақстан облысында, Ақмола облысында, Павлодар мен Қара­ғанды облысында, Шығыс Қа­зақ­стан облысында жаңбыр, қар жауады деген болжам бар. Алматыда, Түркістан, Жетісу облыстарында жаңбыр молынан түседі. Қазір Қарағанды, Ұлытау, Ақтөбе, Батыс Қазақсан, Шығыс Қазақстан, Абай облыстарында су көтерілгені байқалды. Енді Ақмола, Солтүстік Қазақ­стан­да су көтерілуі мүмкін. Тас­қын­­ның себеп-салдарын күзгі ылғал­данумен, жауын-шашынмен байланыстырамыз. Биыл күзге дейін жауын мол жауды. Ал қар жылдағыдан көп түсті деп айта алмаймыз. Қардың биылдан да көбірек түскен жылдары бар. Бірақ күзгі ылғалдану әдеттегіден әлдеқайда жоғары болып тұр. Су басу қаупін алдын ала ескерткеніміз осыдан. Се­бебі кейбір өңірлерде ыл­ғал­дану деңгейі 5 есеге дейін өскен, – дейді басқарма басшысы С.Ибраев.

Көктемде елдің басым бөлі­гін­де ауа температурасы бір тө­мен­деп, жоғарылайтыны түсі­нік­ті. Наурыздың соңында солтүс­тік-батыста, солтүстікте (Ақтө­бе, Қостанай, Ақмола, Солтүс­тік Қазақстан облыстары) ауа тем­пературасы 3-10 градусқа дейін төмендеуі мүмкін екен. Ал күндіз біртіндеп 2-8 градусқа дейін жоғарылайды деген болжам бар. Еліміздің орталығында (Қарағанды, Ұлытау облыстары) түнде 0-8 градус аяз болса, күндіз +1+6 градусқа дейін төмендейді. Республиканың шығысында (Шығыс Қазақстан, Абай облыс­тары) түнде ауа температурасы – 3+2 градусқа дейін, күндіз +2+7 градусқа дейін төмендейді екен. Ал Оңтүстік өңірлерде (Түр­кіс­тан, Қызылорда, Жамбыл, Алматы, Жетісу облыстары) ауа темпе­ратурасы түнде 0, +5 гра­дусқа дейін, күндіз +5+13 градус­қа дейін төмендейді. Аталған өңір­лерде ауа температурасы белгі­лі бір деңгейде төмендесе, респуб­ликаның батысында (Батыс ­ Қазақстан, Атырау облыстары) ауа температурасы түнде 0,+7, күндіз +12+17 градусқа дейін жоға­рылайды деген болжам жасалған.

Сәуір айындағы ауа райының консультативтік болжамына сәйкес орташа айлық температурасы еліміздің басым бөлігінде нормадан 1 градусқа жоғары немесе норма шамасында болады деседі. Әрі жауын-шашын мөлшері республика аумағының басым бөлігінде нормадан жоғары болуы мүмкін. Ал норма шамасындағы жауын орталықта (Ұлытау, Қарағанды облыстары), солтүстікте (Павлодар, Солтүстік Қазақстан, Ақмола облыстары), оңтүстік-шығыста (Жамбыл, Алматы, Жетісу облыс­тары), шығыста (Абай, Шығыс Қазақстан облыс­тары), оңтүстікте (Қызылорда, Түркістан облыстары) күтіледі екен.

Нақ қазір су деңгейі елдің бірнеше гидрологиялық бекет­терінде қауіпті деңгейге жақын, тіпті қауіпті деңгейден асып тұрғандары да бар. Мысалы, Қарағанды облысының Шешен­қара ауылындағы Нұра өзені, Приишимское ауылындағы Есіл өзені қауіпті деңгейге жақын. Ұлытау облысындағы Сарысу өзені де қауіпті деңгейге жақын болса, Малшыбай кентіндегі Қаракеңгір өзені қауіпті деңгей­ден астып тұр екен. Батыс Қазақстан облысындағы Шың­ғыр­лау, Шежін 2, Өленті өзендері де қауіпті деңгейден асқан. Сол секілді Ақтөбе облысындағы Ырғыз өзені қауіпті деңгейге жақын болса, Елек, Шиелі өзені қауіпті деңгейден асып барады. Қостанай облысындағы Сарыторғай өзені де қауіпті деңгейден асып барады деседі.

Биылғы тасқынның себеп-салдары 2017 жылы кейбір өңірлерде болған жағдайға ұқсайтындай. Мұндай деректерді салыстыра берсек, таусылмайды, әрине. «Қазгидромет» мамандары ұсынған болжамдар су тасқынына тосқауыл қоюға асыққан­дарға септігін тигізсе, болжамдарға бейқам қараған басшыларға сабақ болады деп сенейік.