Коллажды жасаған – Зәуреш СМАҒҰЛ ,«EQ»
Айталық, газетіміздің өткен нөмірлерінің бірінде шашыраңқы склероздың кәдімгі ұмытшақтыққа қатысы жоқ кесел екені туралы материал жарияладық. Адам ағзасындағы орталық жүйке жүйесіндегі жүйке талшықтарын қорғайтын миелин деген зат болады. Шашыраңқы склероз кезінде иммундық жүйе миелинді бөгде зат деп есептеп, оған шабуыл жасай бастайды. Ғалымдар иммундық жүйенің миелинге не себепті «өшігетінін» түпкілікті нақтылай алмай келеді. Осыған ұқсас жайттар медицинада жиі кездеседі.
Жақында «Денсаулық» ұлттық қауымдастығы диабет аурулары мен күйзелістің бір біріне тікелей әсері туралы ақпарат таратты. Зерттеулерді Ирланд ғалымдары Еуропаның 18 елінде 50 жастан асқан пациенттер арасында жүргізген. Қазірде ауқымды жиындардан бастап, кішігірім баспасөз мәслихаттарында түрлі ауру-сырқауларға қатысты көп кеселдерді күйзеліс, өмірден түңілу мен торығу оятатыны жиі айтылады. Иммунсебепті, аутоиммунды, сирек кездесетін аурулардың диагностикасы, жаңа препараттар туралы жиында да осы мәселе жан-жақты сөз болды.
Мысалы, аутоиммунды кеселдердің қатарына жататын бір ғана псориазды алайық. Жеке меншік дерматологиялық емханаларда емделіп жүргендерді қоспағанның өзінде, елімізде 7 мыңдай адам ресми осы аурудан зардап шегіп жүр. Бірақ көп жағдайда пациенттер білікті мамандарға барудың орнына, өз бетінше емделіп уақыт жоғалтып жатады. Псориаз – емделетін ауру. Қабыршақты жараларды орамалмен жасырғанмен, жазылып кетпейді. Денесінің көрінетін жерінде пайда болған псориаз, витилигодан қысылып, көппен араласудан қалған, жұмысқа тұра алмай жүрген жап-жас адамдар бар. Біраз ауруды ұзаққа созылған жан күйзелісі қозғайды десек те, кейде алты айлық шақалақта да псориаз пайда болады екен.
«Иммунделдалды аурулар: пациенттердің тәжірибесі және медицина, қоғам мен мемлекет диалогі арқылы емдеу көзқарастары» атты жиынға псориаз, псориаздық артрит пен қабынбалы ішек ауруларымен жылдар бойы алысып, шипасы мен маманын тапқан жандар да қатысты. Сарапшылар елімізде диспансерлік есепте псориаз диагнозымен 7 мыңдай пациент тіркелгенін, қабынбалы ішек аурулары бар шамамен 10 мыңдай адам мамандардың бақылауында тұрғанын атап өтті. Нақты статистиканы алға тартуға дұрыс диагностиканың жеткіліксіздігі мен кәсіби медициналық көмектің кешеуілдеуі кедергі болып отыр.
Әрбір иммунделдалды дерттердің артында диагнозын жылдар бойы іздеген, сенімсіздік пен қорқынышқа тап болып отырғандардың тағдыры тұр. Псориаз, псориаздық артрит, қабынбалы ішек аурулары сияқты кеселдер пациенттердің өмірлерін түбегейлі өзгертіп, үлкен кесірін тигізеді.
Медиа-кездесуде еліміздің Дерматовенерология және дерматокосметология қауымдастығының президенті, Астана қаласының штаттан тыс Бас дерматовенерологі Гүлнар Батпенова иммунделдалды аурулар – иммундық жүйе ағзаның өз жасушаларын зақымдап, жылдар бойы өкшелеп қалмайтын созылмалы кеселдерге айналатынын айтады. «Бірақ бүгінгі емдеу әдістері ауруды бақылауға алып, пациенттердің өмірін жақсартуға мүмкіндік береді. Әрі асқындырмай қойылған диагностика мен ем-домға қолжетімділік шешуші рөл атқарады. Сондықтан алғашқы белгілер пайда болған кезде пациент қайда жүгіну керектігі мен елімізде қандай емдеу мүмкіндіктері бар екенін білгені аса маңызды», дейді ол.
Келелі кеңесте созылмалы диагнозбен өмір сүретін адамдарға қолдау көрсетіп жүрген, диагноз қойылған күннен бастап, кеселдің беті қайтқанға дейінгі күрделі жолдан жүріп өткен пациенттік қауымдастық өкілдері де сөз алды. Осы кеселді өз басынан өткергеннен кейін LUPUS Kazakhstan аутоиммундық аурулары бар пациенттерге көмек көрсету қорының негізін қалаған Жанна Базарова: «Жүйелі қызыл жегі деген аутоиммундық дертке шалдыққан кезімде, білгім келген ақпараттың жоқтың қасы екеніне көзім жетті. Осыдан кейін пациенттерге дұрыс мағлұматтар тауып, қолдау сезініп, үмітін жоғалтпауға мүмкіндік беру мақсатында қор аштым», дейді.
Қазір қор волонтерлері пациенттерді дұрыс бағыттап, оқу-ағарту шараларын ұйымдастыруға болысып, заңгерлік, психологиялық, әлеуметтік тұрғыда көмек алуға жәрдемдесіп жүр. Осы арада мына мәселенің де басын ашып айта кету керек. Бүгінде псориаз, қызыл жегі сияқты атауы көп иммундық кеселдерден инновациялық препараттардың көмегімен құтылуға болады. Ең бастысы бұл – тегін. Егер пациент өз бетінше емделетін болса, оған жылына 5-6 миллиондай қаражат қажет. Сол тұрғыда осы медиа-кездесуге мұрындық болып, инновациялық медицина жөнінде мемлекетпен етене жұмыс жүргізіп отырған «Johnson & Johnson» компаниясы күн тәртібіндегі мәселеде барлық тараптың арасындағы диалогтің маңыздылығын атап өтті. Оның ішінде БАҚ та үлкен рөл атқара алады.
Көп жағдайда псориаз немесе ІҚА-ның алғашқы белгілері байқалған адамдар қайда жүгіну, қандай дәрігерлерге бару керектігі мен денсаулық сақтау жүйесінде қандай көмек түрлері, кезеңдері барын біле бермейді. Егер теріңізде қышыну, қабыршақтану, қызару пайда болғанын байқасаңыз, өршімей тұрғанда уақыт оздырмай тіркеуде тұрған емханаңызға барып, терапевтке, болмаса жалпы практика дәрігеріне жүгінген жөн. Емханаңызда дерматолог бар болса, ол бірден тексеру, емдеу әдістерін тағайындайды. Жергілікті жерде тар бейінді мамандар табылмаған жағдайда терапевт тері-венерологиялық диспансеріне әрі қарай тексерілуге жолдама береді. Дерматолог сіздің нақты клиникалық жағдайыңызбен танысады, диагнозды нақтылау қажет болған жағдайда медициналық талдаулар жүргізеді. Диагноз расталғаннан кейін псориаздың көріну дәрежесіне қарай тиісті терапия тағайындалады.
Мамандар айтып отырғандай, жеңіл дәрежелі псориаз кезінде зақымданған терінің аумағы шағын, бөртпелер бірен-саран болуы мүмкін. Алайда бет, бас терісі, жыныс мүшелері, алақан, табан, тырнақтардың зақымдануы байқалмайды. Дәрігерлер орташа, ауыр дәрежелі псориаз кезінде зақым келген терілердің аумағы айтарлықтай ұлғайып, көзге бірден түсетін белгілері пациенттің өміріне айтарлықтай кері әсер ететінін, бет, бас терісі, жыныс мүшелері, алақан, табаны мен тырнақтары қабыршақтанып, буындарында да кесел пайда болатынын ескертеді.
Кейінгі жылдары осы топтағы ішек қабынуы ауруларына шалдыққан науқастар қатары көбейе бастаған. 2018 жылдан 2023 жылға дейін Крон ауруы 555-тен 1 631-ге дейін, ойық жаралы колит ауруы 2 218-ден 7 305-ке дейін өскен. 2024 жылдың статистикасы әр 100 мың адамға шаққанда 5–10 науқаста ІҚА кеселі табылатынын, бұл сан артуы мүмкін айғақтайды.
Бұл бір жағынан диагностиканың дұрысталғаны десек, оған қоса аталған дерттің белең алып отырғанын байқатады. Мамандарды осындай кеселдерге орта жастағылар ғана емес, жасөспірімдер де жиі душар болып жатқаны да алаңдатып отыр. Ішек қабынуы ауруларына көбінесе урбанизация, күйзеліс, жұқпалы аурулар мен антибиотиктерді өз бетінше қабылдау сияқты жағдайлар жетелейді.
Сөз соңында оқырманға айтарымыз, қазір көп аурудың дауасы табылып жатыр. Сондықтан күйзеліске бой бермеңіз, қайғыға жеңілмеңіз, өмірден түңілмей, өз дәрігеріңізді табыңыз. Өйткені кез келген кеселдің себебі мен салдарын түпкілікті зерттеп, соған бүкіл ғұмырларын бағыштап отырған мыңдаған маман бар.
АЛМАТЫ
