Бүгінде әлеуметтік қолдау ауқымы миллиондаған адамды және жүздеген миллиард теңгені қамтып отыр. 2,5 миллионнан астам адам зейнетақы алады, 630 мыңнан аса көпбалалы отбасы жәрдемақымен қамтылған, 544 мыңнан астам азамат мүгедектік бойынша қолдау алады, ауылдық жерлерде шамамен бір миллион тұрғын жаңа медициналық инфрақұрылымға қол жеткізді, ал білім беру гранттарының саны соңғы бес жылда 93 мыңнан астамға жетті.
Үкімет Степногорск пен Көкшетаудағы жылу желілерін жөндеуге 3,9 млрд теңге бөлді
Бүгінде елімізде әлеуметтік қолдаудың көп деңгейлі жүйесі қалыптасқан. Ол тегін медициналық көмек, мемлекеттік жәрдемақылар, зейнетақымен қамсыздандыру, білім мен ғылымды қолдау, ана мен баланы қорғау, сондай-ақ әлеуметтік тұрғыдан осал топтарға арналған арнайы қорғау бағдарламаларын қамтиды.
Бұл шаралардың көпшілігі қаржыландыру көлемі жағынан да, қамтитын азаматтар саны жағынан да бұрын-соңды болмаған.
Баршаға қолжетімді медицина
Тегін медициналық көмектің кепілдендірілген көлемін сақтау және міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесін әрі қарай дамыту әлеуметтік саясаттың басты жетістіктерінің бірі болып қала бермек. Үкімет Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, азаматтардың тұрғылықты жеріне қарамастан медициналық қызметтердің қолжетімділігі мен сапасын арттыруға бағытталған денсаулық сақтау жүйесін дәйекті түрде жаңғырту жұмыстарын жүргізіп жатыр.
Бүгінде ел азаматтары мемлекет есебінен кең ауқымды медициналық көмектер: дәрігерлер кеңесі мен профилактикалық тексерулерден бастап, құны ондаған миллион теңгеге жететін жоғары технологиялы операцияларға дейін тегін алады. Кардиохирургиялық операциялар, нейрохирургиялық араласулар, ағза трансплантациясы, онкологиялық ауруларды емдеу, сирек патологиясы бар науқастарға көмек және басқа да қымбат ем түрлері қаржыландырылады. Мемлекеттік қолдау болмаған жағдайда мұндай ем көптеген отбасылар үшін қолжетімсіз болар еді.
Онкологиялық тексерулер тегін медициналық көмектің кепілдендірілген көлеміне енгізілді. Соның нәтижесінде шамамен 300 мың адам қосымша диагностикадан өту мүмкіндігін алды.
Жүргізіліп жатқан жұмыстардың нәтижесінде демографиялық көрсеткіштер тұрақты түрде жақсарып келеді. Өмір сүру ұзақтығы тарихи ең жоғары деңгейге жетіп, 75,97 жасты құрады. Қазақстан сондай-ақ Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының жұқпалы емес аурулардан болатын мезгілсіз өлім-жітімді азайту жөніндегі мақсатты көрсеткішіне мерзімінен бұрын қол жеткізді. Сонымен қатар профилактикалық медицина дамып келеді, скринингтік бағдарламалар кеңейтіліп, ерте диагностиканың жаңа әдістері енгізілуде және диспансерлік бақылау жүйесі жетілдіріліп жатыр.
Мемлекет есебінен жоғары технологиялы медициналық көмек
Мемлекет азаматтарды қымбат әрі жоғары технологиялы медициналық көмекпен қамтамасыз ету бағытындағы жұмысты жүйелі түрде жалғастырып келеді. Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі мен міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі арқылы азаматтар табыс деңгейіне қарамастан заманауи диагностика, емдеу әдістері және күрделі хирургиялық операцияларға қол жеткізеді.
Ауыр туа біткен аурулары мен патологиялары бар балаларға ерекше көңіл бөлінеді. Жыл сайын туа біткен аурулары бар шамамен 1,5 мың нәрестеге операция жасалады, олардың шамамен 40%-ы аз инвазивті эндовидеохирургиялық технологиялармен жасалады.
Сонымен қатар балалар кардиохирургиясы да дамып келеді. Жыл сайын елімізде жүрек-қан тамыр жүйесінің туа біткен ақаулары бар балаларға шамамен 2 мың ашық операция жасалады.
Заманауи медициналық технологияларды енгізу нәрестелердің операциядан кейінгі өміршеңдігін 88%-дан 93%-ға дейін арттыруға мүмкіндік берді. Бұдан бөлек, 19 инновациялық медициналық технологияның енгізілуі балаларды шетелде емдеуге жіберу санын екі есе қысқартып, жоғары технологиялы көмекті ел ішінде қолжетімді етті.
Қымбат ем мен дәрі-дәрмекпен қамту да кеңейіп келеді. 2018 жылы тегін дәрі-дәрмекпен 1,9 миллион адам қамтылса, 2025 жылға қарай бұл көрсеткіш 3,4 миллионға жетті. Амбулаториялық дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етуге бөлінетін қаржы осы кезеңде 87,2 миллиард теңгеден 337,4 миллиард теңгеге дейін үш есе өсті.
Медициналық инфрақұрылымды ауқымды жаңғырту
Медициналық инфрақұрылымды дамыту денсаулық сақтау жүйесін жаңғыртудың ең ауқымды бағыттарының біріне айналды. Соңғы жеті жылда елімізде 1250-ден астам денсаулық сақтау нысаны салынды, оның 800-ден астамы соңғы үш жылда ғана пайдалануға берілді.
Ауыл медицинасын дамытуға ерекше көңіл бөлініп жатыр. Ауылда денсаулық сақтауды жаңғырту жөніндегі ұлттық жоба аясында 655 алғашқы медициналық-санитариялық көмек нысаны салынды. 200-ден астам ауылдық елді мекендер алғаш рет өздерінің медициналық мекемелеріне ие болды, ал миллионға жуық ауыл тұрғындары аудандық немесе облыстық орталықтарға бармай-ақ тұрғылықты жерінің жанында медициналық көмек алуға мүмкіндік алды.
Бір мезгілде жұмыс істеп тұрған ауруханалар мен емханалар жаңғыртылып жатыр, медициналық жабдықтар жаңартылып, цифрлық технологиялар мен телемедицина енгізілуде, консультациялық-диагностикалық көмек көрсету мүмкіндіктері кеңейтіліп жатыр.
Аналарды ерекше қолдау
Аналарды қолдау және әйелдердің денсаулығын қорғау әлеуметтік саясаттың негізгі бағыттарының бірі болып қала береді. Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша Үкімет жүктілікті жоспарлаудан бастап баланың дүниеге келуі мен босанғаннан кейінгі бақылауға дейінгі барлық кезеңдерді қамтитын кешенді жұмысты жүзеге асырады.
Тәуелсіздік жылдары Қазақстанда ана өлімінің көрсеткіші алты есеге төмендеді. Тек соңғы бес жылда ол тағы 35%-ға қысқарды. Бүгінгі таңда жүкті әйелдердің 90%-дан астамы жүктіліктің 12 аптасына дейін есепке алынады, бұл тәуекелдерді уақтылы анықтауға және қажетті медициналық көмек көрсетуге мүмкіндік береді.
2025 жылғы тамыздан бастап «Аналар саулығы» бағдарламасы жүзеге асырылып жатыр. Ол алғашқы медициналық-санитариялық көмек деңгейінде әйелдер үшін 15 тегін тексеруден өтуді қарастырады. Сонымен қатар «Бір күндік клиника» жобасы дамытылуда, ол жүкті әйелдерге барлық қажетті зерттеулер мен мамандар консультацияларынан бір күн ішінде өтуге мүмкіндік береді. 2024 жылдан бастап Қазақстанда фетальды медицина – ұрықтағы патологияларды жатырішілік емдеудің заманауи бағыты енгізілді.
Босандыруға көмектесу инфрақұрылымын дамыту жалғасып жатыр. Елімізде 273 қалалық және 152 ауылдық әйелдер консультациясы, сондай-ақ облыстық перинаталдық орталықтар жанындағы 24 консультация жұмыс істейді. Бұдан бөлек, болашақ аналарға медициналық көмектің қолжетімділігін арттыру үшін жаңа нысандар ашылуда.
Балалар денсаулығына қамқорлық
Сонымен қатар балалардың денсаулығын қорғау жүйесі кезең-кезеңімен күшейтіліп келеді. Соңғы жылдары балаларға медициналық көмек көрсетуге бөлінетін қаржы көлемі екі еседен астам өсіп, 264 млрд теңгеден 585 млрд теңгеге дейін жетті. Бүгінде денсаулық сақтау жүйесі шығындарының шамамен төрттен бірі балалар денсаулығын сақтауға бағытталады.
Тәуелсіздік жылдары ішінде нәресте өлімі 7,5 есеге төмендеді. Елімізде балаларға медициналық көмек көрсетудің көпдеңгейлі жүйесі қалыптасқан. Ол емханаларды, көпбейінді балалар ауруханаларын, перинаталдық орталықтарды және мамандандырылған медициналық ұйымдарды қамтиды. Жыл сайын туа біткен даму кемістігі бар 1,5 мыңға жуық жаңа туған нәресте жедел ем алады, ал 2 мыңға жуық балаға жүрекке ота жасайды.
Медициналық оңалтуды дамытуға ерекше көңіл бөлініп жатыр. Бүгінде Қазақстанда балаларға арналған 81 медициналық оңалту орталығы жұмыс істейді, онда жүздеген мың кішкентай пациент түрлі көмек түрлерін алады. Жаңа оңалту орталықтарын ашу және дамуындағы ауытқуларды ерте анықтап, қажетті көмекті дер кезінде көрсетуге мүмкіндік беретін ерте араласу қызметтерін дамыту жұмыстары жалғасып жатыр.
Балалы отбасыларды мемлекеттік қолдау
Сондай-ақ елімізде баланың дүниеге келген сәтінен бастап оны тәрбиелеудің барлық кезеңінде отбасын сүйемелдейтін кешенді қолдау жүйесі қалыптастырылған. Бүгінде балалары бар отбасыларға арналған бес негізгі жәрдемақы түрі қарастырылған.
Бала дүниеге келген кезде біржолғы жәрдемақы төленеді:
• бірінші, екінші және үшінші балаға – 164 350 теңге;
• төртінші және одан кейінгі балаларға – 272 475 теңге.
Жұмыс істейтін әйелдерге жүктілік пен босануға, сондай-ақ жаңа туған баланы асырап алуға байланысты табысынан айырылған жағдайда әлеуметтік төлем қарастырылған. Оның мөлшері әйелдің соңғы 12 айдағы орташа айлық табысына қарай есептеледі. 2026 жылғы 1 мамырдағы жағдай бойынша бұл төлемнің орташа көлемі 1,2 миллион теңгені құрады.
Сондай-ақ бала 1,5 жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты табысынан айырылған жұмыс істейтін әйелдерге әлеуметтік төлем төленеді. Оның мөлшері соңғы екі жылдағы орташа айлық табыстың 40% көлемінде белгіленеді. Мамыр айының басындағы дерек бойынша бұл төлемнің орташа мөлшері 86 062 теңгеге жетті.
Мүгедектігі бар бала тәрбиелеп отырған отбасыларға да қолдау көрсетіледі. Олар ай сайын 81 871 теңге көлемінде жәрдемақы алады.
Көпбалалы отбасыларға ерекше көңіл бөлінеді. Кіріс деңгейіне қарамастан, оларға ай сайынғы жәрдемақы төленеді:
• төрт баласы бар отбасыларға – 69 330 теңге;
• бес баласы бар отбасыларға – 86 673 теңге;
• алты баласы бар отбасыларға – 104 017 теңге;
• жеті және одан да көп баласы бар отбасыларға – 121 360 теңге.
Сонымен қатар «Алтын алқа» және «Күміс алқа» алқаларымен марапатталған аналарға қосымша мемлекеттік қолдау көрсетіледі.
Мүгедектігі бар балаларды тәрбиелеп отырған отбасыларға жеке қолдау көрсетіледі:
• жәрдемақы мөлшері ай сайын 81 871 теңгені құрайды.
Бүгінде тек көпбалалы отбасыларға арналған жәрдемақымен ел бойынша 630 мыңнан астам отбасы қамтылған, бұл аталған шараны халықты әлеуметтік қолдаудың ең ауқымды бағдарламаларының біріне айналдырады.
Жекеменшік мектептерді мемлекеттік қолдау
Мемлекеттік мектептер желісін дамытуымен қатар, Қазақстанда білім берудің қолжетімділігін қамтамасыз етуге жеке сектордың қатысуына жағдай жасалып жатыр. Негізгі құралдардың бірі – мемлекеттік білім беру тапсырысы. Оның арқасында қаржыландыру білім беру ұйымының меншік нысанына қарамастан балаларды оқытуға бағытталады. Бұл сапалы білімге қолжетімділікті кеңейтуге, қосымша оқушы орындарын құруға және білім беру инфрақұрылымын дамытуға жеке инвестицияларды тартуға мүмкіндік береді.
Маңызды кезеңдердің бірі – мемлекеттік білім беру тапсырысын қаржыландыру жүйесін цифрландыру болды. 2025 жылдан бастап қаржыландыру үдерістерін цифрлық форматқа көшіру бойынша пилоттық жоба жүзеге асырылып жатыр. Оның мақсаты – бюджет қаражатын бөлудің ашықтығын қамтамасыз ету, білім алушыларды есепке алудың дәлдігін арттыру және мемлекеттік қаржыландырудың пайдаланылуына бақылауды күшейту.
Бүгінгі күні жоба аясында e-Qazyna платформасында 6 325 мектеп цифрландырылды, оның ішінде 5 443-і мемлекеттік мектептер. Осылайша, цифрлық жүйе тек мемлекеттік емес, сонымен қатар мемлекеттік білім беру тапсырысын жүзеге асыруға қатысатын жекеменшік білім беру ұйымдарын да қамтиды. Жаңа тетіктерді енгізу білім алушылар контингентін есепке алуды автоматтандыруға, деректерді қалыптастыру кезінде адами фактордың әсерін азайтуға және білім беру ұйымдары арасында бюджет қаражатын объективті бөлуді қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Нәтижесінде мемлекеттік ресурстарды пайдалану тиімділігі артып, елдегі мемлекеттік те, жекеменшік те білім беру инфрақұрылымын одан әрі дамыту үшін қосымша жағдайлар жасалады.
Жастар үшін қолжетімді білім беру
Мемлекет басшысының тапсырмалары шеңберінде Үкімет жастардың сапалы білім алуға қолжетімділігін кеңейту бойынша ауқымды шаралар кешенін жүзеге асырып жатыр. Соңғы бес жылда білім беру гранттарының саны 65,1 мыңнан 93,2 мыңға дейін ұлғайды. Осылайша, мыңдаған жастар жоғары оқу орындарында тегін оқуға мүмкіндік алды.
Қосымша арнайы қолдау бағдарламалары жүзеге асырылып жатыр. Жекелеген өңірлердің жастары үшін қосымша гранттар бөлінеді, жергілікті атқарушы органдар, «Қазақстан халқына» қоры, бизнес-қоғамдастық және жоғары оқу орындарының өздері арқылы білім алу мүмкіндіктері ұсынылады.
Сонымен қатар студенттерге әлеуметтік қолдауды арттыру бойынша жұмыстар жүргізіліп жатыр. Соңғы жылдары мемлекеттік шәкіртақылардың мөлшері айтарлықтай ұлғайтылды. 2020 жылмен салыстырғанда бакалавриат студенттерінің шәкіртақысы екі есеге өсіп, 26,2 мың теңгеден 52,4 мың теңгеге жетті. Ал педагогикалық мамандықтарда білім алып жүрген студенттердің шәкіртақысы 42 мың теңгеден 84 мың теңгеге дейін көбейді. Осы кезеңде магистранттар мен докторанттардың шәкіртақысы 1,75 есеге артты.
Студенттердің оқуына қолайлы жағдай жасау маңызды бағыттардың бірі болып қала береді. Тек 2025 жылы 10 мыңнан астам орынға арналған 30 жаңа жатақхана пайдалануға берілді. Сонымен қатар мемлекет ата-ана қамқорлығынсыз қалған студенттер мен I және II топтағы мүгедектігі бар студенттердің жатақханада тұру шығындарын өтейді.
«Болашақ» және дарынды жастарға арналған жаңа мүмкіндіктер
Жастарды қолдау жүйесінде халықаралық «Болашақ» бағдарламасының орны ерекше. Соңғы үш жылда әлемнің жетекші университеттерінде 994 стипендиат білім алды. Экономика үшін сұранысқа ие бағыттар, оның ішінде ақпараттық технологиялар, инженерлік мамандықтар, машина жасау, медицина, қаржы және құқық салалары бойынша мамандар даярлаланып жатыр.
Қосымша 342 маман шетелдік жетекші ұйымдарда кәсіби тағылымдамадан өтті. Бағдарламаны дамытудың жаңа кезеңі 2026 жылы халықаралық олимпиадалардың, ғылыми конкурстардың және шығармашылық жарыстардың жеңімпаздары үшін бакалавриат бағыты алғаш рет ашылған кезде басталды.
Ғылым мен жас ғалымдарды қолдау
Соңғы жылдары Қазақстанда ғылыми кадрларды даярлауды, зерттеулерді қаржыландыруды, халықаралық тағылымдамаларды және әлеуметтік мәселелерді шешуді қамтитын жас ғалымдарды қолдаудың кешенді жүйесі қалыптасты. Қабылданып жатқан шаралар жастарды ғылымға тартуға, зерттеулер жүргізу үшін жағдай жасауға және жоғары білікті мамандардың жаңа буынын қалыптастыруға бағытталған.
Ғылыми кадрларды даярлау үшін жыл сайын жоғары оқу орнынан кейінгі білім алу мүмкіндіктері кеңейтіліп жатыр. 2025-2026 оқу жылына докторанттарды даярлауға 2919 білім беру гранты бөлінді. Индустриялық PhD тетігі бойынша экономиканың басым бағыттары бойынша мамандар даярлау үшін қосымша 110 грант көзделген.
«Жас ғалым» гранттық қаржыландыру бағдарламасы жалғасын тапты, оның шеңберінде жыл сайын жас зерттеушілердің ғылыми жобаларын жүзеге асыруға мың грант бөлінеді. Заңнамалық деңгейде перспективалы зерттеушілерді қолдауға және ғылымды жастар арасында насихаттауға бағытталған жыл сайынғы «Үздік жас ғалым» сыйлығы бекітілді.
Халықаралық ынтымақтастық пен ғалымдардың біліктілігін арттыруға ерекше көңіл бөлініп жатыр. 2021 жылдан бері әлемнің жетекші университеттері мен ғылыми орталықтарында оқу мен тағылымдамадан өтуге мүмкіндік беретін «250 ғылыми тағылымдама» бағдарламасы жүзеге асырылуда. 2021-2025 жылдар аралығында шетелдік ғылыми тағылымдамаларға 1543 ғалым жіберілді. Бағдарламаға қатысушылардың 62%-дан астамын жас зерттеушілер құрайды.
Сонымен қатар ғылыми қоғамдастықты әлеуметтік қолдау шаралары да күшейтіліп жатыр. 2023 жылғы 1 қыркүйектен бері бір докторантты даярлауды қаржыландыру көлемі орта есеппен 17%-ға ұлғайды, бұл зерттеулер жүргізу және ғылыми кадрлар даярлау үшін мүмкіндіктерді кеңейтуге жол ашады.
Тұрғын үй мәселесіне ерекше көңіл бөлініп жатыр. Бүгінгі таңда 722 жас ғалым баспанамен қамтамасыз етілді. Оның ішінде 584 адам Ғылым және жоғары білім министрлігі мен «Отбасы банк» АҚ-ның бірлескен бағдарламасының арқасында баспана сатып алуға мүмкіндік алды, тағы 138 жас ғалым өтеусіз негізде пәтер алды.
Жүзеге асырылып жатқан шаралар кешені заманауи ғылыми ортаны қалыптастыруға, жастардың зерттеу әлеуетін дамытуға, ғылымның кадрлық әлеуетін нығайтуға және Қазақстанның жаһандық ғылыми-технологиялық кеңістіктегі бәсекеге қабілеттілігін арттыруға бағытталған.
Мүгедектігі бар адамдарды қолдау
Мүгедектігі бар адамдарды қолдау жүйесін жетілдіру жалғасып жатыр. Соңғы жылдары мемлекеттік қызметтерді алу рәсімдері айтарлықтай жеңілдетілді. 2022 жылдан бері медициналық-әлеуметтік сараптама бөлімшелеріне бармай-ақ қажетті рәсімдерден өтуге мүмкіндік беретін мүгедектікті тағайындаудың сырттай проактивті форматы енгізілді. Бүгінгі таңда куәландырудың 45%-дан астамы онлайн-форматта жүргізіледі.
2026 жылдан бастап мүгедектігі бойынша берілетін мемлекеттік жәрдемақылардың мөлшері 10%-ға артты. Төлем мөлшері:
-
I топтағы мүгедектігі бар адамдар үшін – 200 мың теңгеге дейін;
-
II топтағы мүгедектігі бар адамдар үшін – 154 мың теңгеге дейін;
-
III топтағы мүгедектігі бар адамдар үшін – 117 мың теңгеге дейін.
Елімізде 544 мыңнан астам адам жәрдемақы алады.
Әлеуметтік қызметтер порталы арқылы бұл азаматтар оңалтудың техникалық құралдарын, жеке көмекшілердің, сурдоаудармашылардың қызметтерін алады және санаторий-курорттық емдеуді дербес таңдауға мүмкіндігі бар. Қазіргі уақытта:
-
187 мыңнан астам адам техникалық оңалту құралдарымен;
-
25 мыңнан астам адам жеке көмекшілердің қызметімен;
-
8 мыңға жуық адам ымдау тілі қызметімен;
-
44 мыңнан астам адам санаторий-курорттық еммен қамтамасыз етілген.
Осылайша, жүргізіліп жатқан жұмыстар әлеуметтік қорғау тетіктерін жетілдіруге ғана емес, мүгедектігі бар адамдарды қоғамдық өмірге толыққанды интеграциялау үшін жағдай жасауға және олардың өз қабілеттерін жүзеге асыру үшін мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталған.
Аз қамтылған азаматтарды қолдау
Қазақстанда азаматтарды әлеуметтік қолдаудың көпдеңгейлі жүйесі жұмыс істейді. Ол отбасылардың өмір сүру сапасын арттыруға және әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған. Оның негізгі құралдарының бірі – атаулы әлеуметтік көмек. Бұл көмек отбасының табыс деңгейі мен құрамын ескере отырып тағайындалады және қолдауға мұқтаж азаматтарға нақты көмек көрсетуге мүмкіндік береді.
Үкімет басшысы жеңіл өнеркәсіпті дамыту тәсілдерін қайта қарауды тапсырды
Еңбекке қабілетті азаматтар үшін қолдау шаралары жұмыспен қамтуға жәрдемдесу, кәсіптік оқыту және жұмысқа орналастыру бағдарламаларына қатысумен ұштасады. Егер отбасында еңбекке қабілетті мүшелер болмаса немесе олар объективті себептерге байланысты жұмыс істей алмаса, қолдау ешқандай қосымша шарттарсыз көрсетіледі.
2026 жылғы 1 мамырдағы жағдай бойынша атаулы әлеуметтік көмек:
• 34,5 мың отбасыға;
• 186 мың азаматқа;
• жалпы сомасы 10,6 млрд теңгеге тағайындалды.
Сонымен қатар жұмыспен қамтуға жәрдемдесу, кәсіптік оқыту, кәсіпкерлік бастамаларды қолдау және еңбек ресурстарының ұтқырлығын арттыру шаралары жүзеге асырылып жатыр. Мұндай тәсіл тек қаржылай көмек көрсетіп қана қоймай, сонымен бірге отбасылардың табысын арттыруға және азаматтардың өмір сүру сапасын жақсартуға жағдай жасайды.
Өмірлік қиын жағдайға тап болған азаматтарға арналған арнайы әлеуметтік қызметтер
Ақшалай төлемдермен қатар ерекше қолдауды қажет ететін азаматтарға арналған арнайы әлеуметтік қызметтер жүйесі дамып келеді. Көмек мүгедектігі бар балаларға, 18 жастан асқан мүгедектігі бар адамдарға, өзіне-өзі қызмет көрсете алмайтын қарт азаматтарға, тұрақты тұрғылықты жері жоқ адамдарға, тұрмыстық зорлық-зомбылық пен адам саудасының құрбандарына, сондай-ақ пробациялық бақылаудағы азаматтарға көрсетіледі.
Кепілдендірілген көлемдегі арнайы әлеуметтік қызметтер аясында мынадай кешенді қолдау көрсетіледі:
• әлеуметтік-тұрмыстық қызметтер;
• әлеуметтік-медициналық қызметтер;
• әлеуметтік-психологиялық қызметтер;
• әлеуметтік-педагогикалық қызметтер;
• әлеуметтік-еңбек қызметтері;
• әлеуметтік-мәдени қызметтер;
• әлеуметтік-экономикалық қызметтер;
• әлеуметтік-құқықтық қызметтер.
2026 жылғы 1 маусымдағы жағдай бойынша арнайы әлеуметтік қызметтерді 649 лицензияланған ұйым көрсетіп жатыр. Қолдаумен 103 973 адам қамтылған, оның ішінде:
• 60 055 адам үй жағдайында қызмет алады;
• 18 751 адам – стационарлық жағдайда;
• 11 786 адам – жартылай стационарлық жағдайда;
• 4 125 адам – уақытша болу ұйымдарында.
Көрсетілетін көмектің сапасын арттыру мақсатында 2025 жылдан бастап арнайы әлеуметтік қызметтер көрсететін ұйымдарды лицензиялау енгізілді. Жаңа талаптар білікті кадрлардың болуын, қажетті материалдық-техникалық базаны, санитарлық нормаларды сақтау, өрт қауіпсіздігі талаптарын орындау және қозғалысы шектеулі азаматтар үшін қолжетімді жағдайлар жасауды көздейді.
Қабылданып жатқан кешенді шаралар өмірлік қиын жағдайға тап болған азаматтардың өмір сүру сапасын арттыруға, оларды әлеуметтік бейімдеуге және қоғаммен етене араласуына жағдай жасауға бағытталған.
Үш ауысымды мектептерді жоюдан бастап жеке ваучерлерге дейін
Білім беру саласында жүргізіліп жатқан жұмыстардың басты мақсаты – қала мен ауыл мектептері арасындағы алшақтықты азайту. Мемлекет басшысының тапсырмасы аясында 2020 жылдан бері елімізде 1,2 мыңнан астам мектеп салынды. Нәтижесінде 1 млн-нан астам жаңа оқушы орны ашылды, бұл үш ауысымды мектептер санын төрт есеге қысқартуға мүмкіндік берді. Биыл тағы 53 мың орынға арналған 96 мектепті пайдалануға беру жоспарланып отыр.
Сонымен қатар қолданыстағы мектеп инфрақұрылымын жаңғырту жұмыстары жүріп жатыр: алдағы үш жыл ішінде 1,3 мың мектепті жаңарту көзделген, оның 820-сы ауылдық елді мекендерде орналасқан. 2025 жылдан бері 215 мектеп жаңартылды. Жүргізіліп жатқан жұмыстар аясында пәндік кабинеттер, асханалар, спорт залдары және қауіпсіздік жүйелері толық ауыстырылды.
Білім беру мазмұны да заман талабына сай жетілдіріліп жатыр. Оқу үдерісіне цифрлық технологиялар кеңінен енгізіліп, пәндік дайындық күшейтілуде, сондай-ақ ерекше білім беруді қажет ететін балаларға арналған бейімделген бағдарламалар дамытылуда. Педагогтердің кәсіби біліктілігін арттыруға ерекше көңіл бөлініп келеді. Бұл оқу орындарында әрбір оқушының қабілетін ашуға мүмкіндік беретін қолайлы әрі қолдаушы орта қалыптастыруға жол ашады.
Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту білім беру жүйесіндегі маңызды кезең болып қала береді. Дәл осы кезеңде баланың тұлғалық дамуының негізі қаланып, қарым-қатынас дағдылары қалыптасады және мектепке дайындық жүргізіледі. Осыған байланысты мемлекет балабақшалар мен мектепалды даярлыққа қолжетімділікті дәйекті түрде кеңейтіп келеді. Бүгінгі таңда республика бойынша 12 мыңнан астам мектепке дейінгі ұйым жұмыс істейді. Оның 5,3 мыңы – мемлекеттік, ал 6,6 мыңы – жекеменшік ұйымдар. Мұнда 1 млн-нан астам бала тәрбиеленіп жатыр, 2-6 жас аралығындағы балаларды мектепке дейінгі біліммен қамту деңгейі 70,9%-ға жетсе, кезекте тұрған балалар арасында бұл көрсеткіш 96%-ды құрайды.
Мектепке дейінгі білім берудің қолжетімділігін арттыру үшін қаржыландырудың жаңа тәсілдері енгізіліп жатыр. Атап айтқанда, еліміздің 20 қаласы мен 23 ауданында ваучерлік қаржыландырудың пилоттық жобасы іске қосылды. Жобаға 6 мыңға жуық ұйым қатысып, 936 мыңнан астам ваучер берілді. Бұл қадам бюджет шығыстарының ашықтығы мен тиімділігін арттырып қана қоймай, балабақшалардағы республикалық кезекті 2025 жылдан бері 9 есеге дерлік қысқартты. Нәтижесінде кезекте тұрған балалар саны 160 мыңнан 18 мыңға дейін азайды.
Соңғы үш жылда елімізде мектепке дейінгі ұйымдарда 223 мың жаңа орын ашылды, ал 2027 жылдың соңына дейін тағы 76,5 мың орын ашу жоспарланып отыр. Мектепке дейінгі білім беру үдерісінің сапасын қамтамасыз ету ісіне 104 мыңнан астам маман тартылған. Олар үшін ерте жастағы балаларды дамыту саласындағы заманауи стандарттарға сәйкес тұрақты түрде біліктілікті арттыру жүйесі қалыптастырылған.
Балабақшалар желісін кеңейту, қаржыландырудың жаңа тәсілдерін енгізу және мұғалімдерге қолдау көрсету мектепке дейінгі білім беруді қолжетімді әрі сапалы етуге септігін тигізіп жатыр. Бұл өз кезегінде балаларды мектепке дайындаумен қатар олардың ерте жастан қауіпсіз, жан-жақты дамытушы және қамқор ортада тәрбиеленуіне мүмкіндік береді.
Зейнетақымен қамту және аға буынға қолдау көрсету
Әлеуметтік саясаттың маңызды бағыттарының бірі аға буынды қолдау болып қала береді. Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша Үкімет ынтымақты, базалық және жинақтаушы зейнетақылардан тұратын зейнетақы жүйесінің тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз етеді.
Бүгінгі таңда 2,5 млн-нан астам азамат зейнетақы төлемдерін алады. Жыл сайын зейнетақы мөлшері индекстеліп отырады және әлеуметтік көрсеткіштер мен инфляцияны ескере отырып жоғарылатылады. Ардагерлерді, тыл еңбеккерлерін, саяси қуғын-сүргіннен зардап шеккен адамдарды және халықтың басқа да әлеуметтік осал топтарын қоса алғанда, азаматтардың 18 санаты арнаулы мемлекеттік жәрдемақы алады.
Осылайша, Қазақстанның әлеуметтік саясаты бүгінде адам өмірінің барлық кезеңін қамтитын қолдау жүйесі ретінде қалыптасып келеді. Оған медициналық көмек көрсету, ана мен баланы қорғау, отбасыларға қолдау, мұқтаж азаматтарға атаулы әлеуметтік көмек беру, білім алу мүмкіндіктерін кеңейту, ғылымды дамыту және тұрақты зейнетақы жүйесін қамтамасыз ету кіреді. Бұл әлеуметтік мемлекет қағидаттарының және Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Әділетті Қазақстан құру жөніндегі бағытының нақты көрінісі. Мұндағы басты құндылық – адам, оның әл-ауқаты мен өмір сапасы.
