Жақсыға сенім көптік етпейді

Германия канцлері Ангела Меркель елдегі ең беделді қызметке өз кандидатурасын төртінші рет ұсынуға шешім қабылдады. Алғашқы сауалдамаларға қарағанда, бұл шешімді ел халқының басым көпшілігі құптап отыр. Бұл жайында әңгіме біраздан бері айтылып келе жатқан. Әдет­те, журналистер сөз қозғаса, Мер­кельдің өзі тіке жауаптан қаш­қалақтап, кезі келгенде білесіңдер ғой дер еді. Кезі келді – шешімін айтты. Адам болған соң әркімнің біреуге ұнауы-ұнамауы болады. Канцлерді біреу ұнатса, біреу ұнатпас. Бірақ ешкім де осы-ақ билікке тоймайды екен, қолынан іс келмейді деп айыптамаған болар. Ол билік тізгінін ұстағалы әлем­дегі ең бақуатты елдің бірінің күш-қуаты да, беделі де артып отыр. Мұндай іскер басшының билік тізгінін ұстағанын елдің бағы десе болар. Германияда мұндай айтулы тұлғалар бұрын да болған. Екінші дүниежүзілік соғыстан басын көтере алмастай болып шыққан ФРГ-ны 1949-1963 жылдарда Конрад Аденауэр басқарды, күйзелген елді қайтадан мықтылар қатарына қосты. Гельмут Кольды қазіргі орта буын ұрпақ жақсы біледі. Ол 1982-1998 жылдарда тізгін ұстады. Оның бітірген ең басты шаруасы – екі Германияны біріктірді. Оны тарих ұмытпайды, сол үшін неміс халқы оған төрт рет сенім білдірді. Қазіргі канцлер бәсекеге түсетін сайлауға әлі бір жылдай уақыт бар, келесі жылы күзде. Елдегі саяси күштердің ішінде Христиан-демократиялық одақ пен Христиан-әлеуметтік одақтың блогы ерекше жағдайда. Олардың жеңісіне жұрт күмән келтіре қоймайды. Канцлер Меркельдің тағы күреске түспек ойын білген соң-ақ жұрт, сарапшылар оған болашақ ел басшысындай қарап, болжамдарын айта бастады. Әрине, оны жақтайтын, ұсына­тын блоктың беделі өз алдына, шешуші аргумент Ангела Меркельдің өз бойында. Осынау үш мерзімдік уақытта ол әлемдік оқиғалардың басында жүрді. Өзінің іс-қимылымен, салиқалы пайымымен өз елі үшін ғана емес-ау, әлемдік мәселелердің парасатты шешілуіне де сүбелі үлес қосты. Әсіресе, Еуропадағы қаржы-эко­номикалық дағдарысты, соңғы кездегі мигранттар, босқындар мәселесін реттеуде де Германия, оның басшысы тірекке айналды. Қайраткердің, үлкен тұлға­ның ел басқарудағы қызметі мем­лекеттің жетістігімен өлше­неді. Германиядай алып ел Еуро­падай ескі құрлықты мекен­деген үлкенді-кішілі мемлекеттер керуенін өркениет айдынында бастап бара жатқан алып кемедей көрінеді. Соның штурвалын ұстап келе жатқан – Ангела Меркель. Бағытынан көз жазған кезі жоқтай. Бір емес, үш мерзім бойы халықтың сенімінде. Оның үлкен қайраткерлігіне қоса, қарапайымдылығы, кіші­пейіл­ділігі, тазалығы, қанағат­шылдығы жайында айтылатын әңгіме-аңыз көп. Айлықпен өмір сүреді, көппен бірге көп қабатты үйде тұрады, көлігі де жұпыны, аспайды-таспайды, шалқымайды дейді жұрт. Төртінші мерзімге сайланар болса және оны аяғына жеткізер болса, бұл да Германиядай алып елде бір қайраткердің канцлерлік қызметте ұзақ отыруының рекорды екен. Сол тұлғаны халық қаласа, қоғам мойындаса, несі айып?!

Түркия Шығысқа бет бұра ма?

Соңғы кезде осындай әңгіме айтыла бастады. Оның да жөні бар. Түркия президенті Реджеп Тайып Ердоған Еуропаның атына біраз сын айтумен қатар, өзінің осы айдағы Азия елдеріне сапары кезінде бұл жақпен қарым-қатынасқа айрықша мән берген. Әсіресе, Өзбекстанға сапары кезінде айтқан пікірін әлемдік ақпарат құралдары бірден іліп әкетті. «Біреулер маған сын айтар, бірақ мен өз пікірлерімді ашып айтамын. Мысал үшін, бізге «Шанхай бестігінен» неге орын алмасқа?!» – деді ол. Соңғы кезде Түркия мен еу­ро­палық құрылымдар арасын­дағы тіл табыспау жағдайлары жұртқа белгілі. Жарты ғасырдан аса уақыт бұл елдің Еуроодаққа қабыл­данбауы және виза мәсе­лелеріндегі келіспеушілік, оған енді миграция мәселесінің де қо­сылуы Түркия мен Еуропа қа­рым-қатынасын айтарлықтай шие­ле­ністірді. Осындай жағдайда бі­раз сарапшы Анкараның басқа бала­ма іздеуін негізді санайтындай. Жалпы, түрік елінің қай құр­лыққа тән екендігі жайында да әңгіме көп. Оның аумағы негізінен Азияда (97 пайызы) жатқанымен, сонау Ататүрік заманынан бас­тап еуропалық өркениетке бағыт ұстағаны да шындық. Сөйтсе де, соңғы кезде елдің Еуропаға кірі­гуінде айтарлықтай проблемалар туындағанда, Анкараның Шы­ғыс­қа көз тастауы да қалыпты жағ­дайдай көрінеді. Президент Ердоған Өзбекстанға ғана емес, Пәкістанға да барды. Онда оны үлкен құрметпен қарсы алды. Премьер-министр Наваз Шариф қана емес, қарсы алуға шыққан халық: «Ердоған мырза, өзіңіздің екінші үйіңізге қош келдіңіз!» деп қошемет көрсетті. Осы жерде кешегі жаздағы Түр­кияда болған мемлекеттік төңкеріс әре­­кеті кезінде де шеруге шыққан ха­лықтың «Пәкістан халқы Ердо­ғанмен бірге!» деген ұран көтер­гені де көңілге оралады. Жалпы, пәкістандықтардың түрік еліне ықыласы бөлектеу. Олар стихиялық апаттан кейін тү­рік­тердің өздеріне қамқор қол­дарын ұсынғанын жоғары баға­лайды. Сонымен бірге, бірқатар сарапшының пікірінше, бұл елге түрік кинематографының ықпалы айрықша көрінеді. Мұнда жұрт түрік телесериалдарына айрықша ынта қояды екен, соған орай, бұл елге ықылас та бөлек болса керек. Жеке мемлекеттермен бай­ланыстың да өз орны бар, сөйтсе де одақтарға, блоктарға қосылудың жайы басқарақ. Бұл нағыз бет­бұрысты аңғартады. Ердоғанды сөз еткен «Шанхай бестігі», яғни Шанхай ынтмақтастық ұйы­мын (ШЫҰ) Еуропалық одақ­пен салыстыруға келмес. ЕО-ға мемлекеттік құрылым тән. Пар­ламенті, үкіметі, жарғысы бар де­гендей, онда құрылымдық тәр­тіп қатаң. Ал ШЫҰ оған кірген елдер­дің аумағында әскери сала­да және әскери күштерді қыс­қарту мәселесінде сенімді күшейту келісіміне негізделген. Оған мүше болу тәртібі де ЕО-дағыдай қатаң емес. Алғаш рет ШЫҰ 2001 жылы Қытай, Ресей, Қазақстан, Тәжікстан, Қырғызстан, Өзбекстанды бірік­тірсе, былтырғы жылы Үндістан мен Пәкістанды қатарға қабылдау шарасы жүзеге асты, сондай-ақ Ауғанстан, Арме­ния, Белоруссия, Иран және Моңғолияға байқаушы елдер мәр­тебесі берілген. Енді Түркия кіруге тілек білдірсе, сірә, ЕО-дағыдай ондаған жыл күттірмес. Біреулер түрік президентінің Азия елдеріне сапарын, ондағы қарсы алуларды, сондай-ақ, ШЫҰ-ға кіру пікірін Еуропалық одаққа қыр көрсету деп те айтып жат­­қандай. Жалпы, елдер мен елдердің тіл табысып жатқаны, ын­тымақты қарым-қатынасқа жол ашылып жатқаны жақсылық қой. Түркия Азияға бет бұрса, бұл да оның өз кеңістігі. Мамадияр ЖАҚЫП, журналист