Азиада аламаны айбынымызды асырып, абыройымызды асқақтатты

Алға, Азиада! Жаса, Қазақстан! Жексенбі күні Алматыдағы Балуан Шолақ атындағы Спорт сарайында 7-ші Қысқы Азия ойындары салтанатпен жабылды.

Байтақ даламызға, ауыл мен қаламызға, барша жамағат хал­қымызға сүйіншілеп «ақсарбас!» айтар күн бүгін. Қазақ елі осы­дан бес жыл бұрын өз мойнына мәртебелі міндет етіп алған тағы бір үлкен сыннан абыроймен өтті. Жеті күн бойы Астана мен Алматыдағы аламан додасының дүбіріне әлем жұртшылығы құ­лақ түрген VII Қысқы Азия ой­ындары өзінің мәресіне жетті. Жай мәре емес, еліміздің айдыны мен айбынын асырған, сәні мен салтанатын асқақтатқан, дүйім дү­ниеге жұмылған жұдырықтай ын­ты­мақ-бірлігі мен күш-қуатын та­нытқан мерейлі мәре дер едік біз оны. Толайым табыстармен түйін­делген Азиаданың жабылу салта­натына Қазақстан Президенті Нұр­сұлтан Назарбаевтың зайыбы Сара Алпысқызымен бірге келіп қаты­суы, біздің елімізде осынау аса ауқымды әлемдік жарысты өткі­зу­ге қаншалықты зор мән-маңыз берілгендігін тағы бір айғақтағандай. Тәкаппар дүние қазақты та­ныды, Қазақстанды мойындады десек, әлбетте, мұның ең бірінші жарқын көрінісі еліміздің Еуропа төрінің төбе биі ретінде бір жыл бойы билік айтуы болғаны анық. Сол мәртебелі төрағалықтың ал­тын тәжіндей Астана Саммиті ел беделін одан әрі шарықтатты, көңі­лімізді ту биікке қалықтатты, мемлекеттік тұғыры­мыз­дың беріктігі мен тұрақтылы­ғына дү­ние­жүзілік қоғамдастықтың көзін кәміл жеткізе түсті, салиқалы һәм сарабдал саяси ұстанымы­мыз­дың дәйектілігі мен мәйектілігіне халықаралық саясат серкелерінің сенімін шегелей түсті. Жамалымыз жайнаған сол Саммиттен кейін тура екі ай өт­кенде, міне, Қазақстан жұл­дызы әлем көгінен, шырқау биіктен тағы да жарқырап көрінді. «Той тойға ұлассын» деп қазақ атамыз айтқан­дай, Астана Саммиті­нің қо­нақ­жай қазақ жерінде тұңғыш рет жалау желбіреткен Азиадаға жал­ға­суы жә­не сабақты ине сәтімен келіп, тамаша өткізілуі бір жағынан жақсы ырым­ға баланса, екіншіден, мұның өзі еліміздің қазіргі шақта қандай да болмасын жаһандық ау­қымдағы ал­қалы жиынды алқын­бай, жоғары деңгейде атқарып шығу­ға қабілет-қарымы да, қуат-құ­діреті де, зиялы­лық өресі де молынан жететінін дүйім дүниеге дәлелдеп, айқын көрсетіп берді. Қазақстанның қос қанатындай Астана мен Алматыда қапталда­сып қатарласа өткен Азия ойын­дарын көрген де арманда, көрмеген де арманда. Осы жарыстар кезінде сәулетті жаңа елордамыз тәуелсіз жас мемлекетіміздің жасампаздық айбынын бейнелесе, қойнау-қол­ты­ғы мен баурайларында спорттың сегіз түрінен сайыс-бәсекелер өт­кен асқар абызымыздай Алатау қа­зақ­тың таусылмас қазынадай ырыс-берекесін, құдай берген дар­хан мінезін, даналық қасиетін білдірген­дей-ді. Иә, халқымыз шат­танды, жас­тарымыздың кеудесін мақта­ныш кернеді. Спортшыларымыз на­­мысты қолдан бермей жар­қыл­дап атой салды. Жарыстарда көк байрағымыз қайта-қайта желбіреді, сайыпқыран өрендеріміз жеңіс тұ­ғырында оң қолымен кеуделерін басып, әнұранымыз жиі-жиі шыр­қалды. Кеудеміз биік, мерейіміз үстем болды. Осынау спорт ала­маны баршамызды елдік рухпен тұтастыра біріктіргендей ғажайып әсерге бөледі. Әр уақыт дәнекерші, достастырушы, ақ ниетке бастау­шы, сұлулық пен тазалықты қас­тер­леуші, ізгілікті көксеуші спорт­тың олимпиялық рухының мақсат-мұраты да осы емес пе. Ендеше, Азиаданы өз төрінде төтесінен соқ­қан қаржы қиындығына, жаһан­дық дағдарысқа қарамастан тәуе­кел етіп қабылдауға ерлігі жеткен Қазақ елінің де, осы жолға ерен еңбек сі­ңіріп, шешуші сөзін айтқан Елба­сы­мыздың да әуел баста алға қой­ған ұлы мақсаттарының бірі, тіптен, бірегейі орындалды деп білейік. Азиада барлық тұрғыдан ой­дағы­дай атқарылды дей аламыз. Қаншама елден келген мәртебелі меймандар, жарысқа қатысушы­лар, спортшылар мен техникалық делегаттар, туристер Ойын­дар­дың ұйымдастырылуына, өздері­нің орналастырылуына, қонақ үй­лердің жоғары мәдениетті қыз­ме­тіне, медициналық тұрғыдағы және қауіпсіздік қызметіне дән риза. «Сырт көз – сыншы» десек те, бадырайтып мін тағушы та­была қоймады. Тіпті, Алматы қа­ла­сының әкімдігі жарыстар өте­тін әрбір кешенге бір-бір меди­ци­налық жедел жәрдем тікұшағын бекітіп қоюын осындайдағы елдігімізді танытар ұлағатпен ұштас­ты­рар едік. Ал енді «Мәдени Азиада» айшықтары мен әуендері күткендегіден әлдеқайда асып түс­ті. Қазақстанды жанына тарту­шы, Қазақстан ғажабына сүйінуші шетелдіктер бұл күндерде жүздеп емес, мыңдап саналғаны да анық. Азиада мұсылман елінде, түр­кі тілдес мемлекетте бірінші рет өтті. Дүниені жалт қаратқан, одан соң әліптің артын баққызған жа­ңа­лықтың бірі осы болды. Медеу мен Шымбұлақта, Солдатсай мен Таба­ғанда, басқа да жарыс арена­ларын­да «Алға, Қазақстан!» деп атойла­ған шат дауыстардан, жас дауыс­тардан өзіміз де тебіреніп ғажап күй кешкендейміз. Оттан ыстық отан­шылдық сезім-ай де­сең­ші! Қазақ елі Азия ойындарын әсерлі, тар­тым­ды ұйымдас­тыру­да­ғы жаңашыл өрнекпен таңғал­дырып отырды. Айталық, Азиада алауының елдің үлкен қалаларын түгел аралап өтуі қандай ғанибет болды. Ол қазақ­стан­дық ұйым­дас­тыру комитетінің осынау ау­қым­ды шараны түрлен­діруге қос­қан үлесі деп айта ала­мыз. Қазақ­стан осы ғаламат ірі аламан жа­рысты өткізіп қана қойған жоқ, өзі сонда топ жарды, саңлақ спорт­шыларымыз күн сайын ал­тын-күміс медальдарды саудыра­тып жаудырды. Мұны тіпті Халық­ара­лық Олимпиада комитетінің төр­ағасы Жак Роггенің: «Әрбір Азиада күнінде біз сіздерден сүйінші сұрау­мен болдық», деген ақ пейілді рия­сыз сөздерінен де аңғар­ған­даймыз. Сүйіншілеткен кімдер де­се­ңіз, олар біздің Азиада­ның төрт дүркін жеңімпазы Алексей Полторанин, үш дүркін же­ңім­­паздары Ольга Новикова мен Михаил Сорокин, мә­нер­леп сыр­ға­­нау­шы жампозымыз Денис Тен, фристайлшы Дмитрий Рейхерд, қажымас қайсар биат­лон­шылар Александр Червяков, Диас Кенешев, Елена Хрусталева, алтын­нан алқа таққан допты және шай­балы хоккей шеберлеріміз және бас­қа да бүкіл ел-жұртымызды шаттан­дырған саңлақтарымыз деп бар дауыспен жар салып айта аламыз. Ең басты сүйініш сол, біздің еліміздің құрамасы 32 алтын медальды жеңіп алып, алтын олжалаудан рекорд жасады. 1986 жы­лы Саппоро Азиадасында 29 ал­тын алған бұрынғы рекорд Жапо­нияға тиесілі екен. Бұл жолы Қа­зақстан жаңағы рекордты  ал­тын жүлделерге 21 күміс, 17 қола қо­сып, барлығы 70 медальды қор­жы­­нына салып, жалпыко­м­анда­лық есепте даусыз жеңім­паз атан­ды. Алтын медальды Жапония мен Оңтүстік Корея 13-13-тен тең бөліскенімен, жапондықтардың кү­місі әлдеқайда көбірек шығып, жеңіс тұғырының екінші сатысына солар көтерілді. Бұл Азиаданың бір тосын жаңалығы сол, Қытай спортшыларының төртінші шепке түсіп қалғандығы болды. Спорт дегеніңіз де әрқашан ақ сөйлейтін Аязби ғой, абырой-атаққа, лауа­зым-беделге қарамайды. Көбіне-көп бақ емес, бап шабады. Бұл араға қазақтың осы тәмсілі дөп келетіндей. Мәселенің тағы бір жа­ғы­нан алғанда, аламанға қатысушы 27 елдің ішінен Моңғолияның бесінші, көршілес ағайынымыз Қыр­ғыз­станның жетінші сатыдан кө­рінуі жаман көрсеткіш те емес сияқты. «Ең бастысы – қатысу» деген ақжолтай қағидат ұстанған тағы бір елдің осы Азиадаға бір ғана спортшымен қатысқанына да бұл қалай деуге қақымыз жоқ. «Тойдың болғанынан болады­сы қызық» дегендей, Азиада ға­жап­тары тәмамдалып, онымен Балуан Шолақ атындағы Спорт сарайында қимай қоштасу сәттері де келіп жетті. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев қатысып отырған VII Қысқы Азия ойындары жабылуы­н­ың сал­танат­ты рәсімі «Азия сим­фо­ния­сы» деп аталған театр­ландырылған қойы­лым­мен бас­тал­ды. Осынау думан авторлар­дың ой-қиялына сай Азия ха­лықтары өкілдерінің қатысуын­дағы мөлтек көріністері­мен өр­нектелген. Азия аққуындай атақ­ты әншіміз Майра Мұхамед­қызы Алмас Серкебаевтың сазы­мен сал­танатты да асқақ, шабытты да сұлу әнді Азия симфониясының үніне үйлестіре шырқады. Одан соң сахнада қазақ аңыздары ай­шықталды. Жас баланың есейіп-ержетуі, өмір мен өркениетке кірігуі астарлы мағынамен әдемі тұс­палданып бейнеленген. Шың тура­лы, Жер-Ана туралы, Жел туралы, От туралы, Қар туралы аңыздар толассыз тіршілікті аң­дат­қандай. Осының бәрі би тілімен шалқиды. Өркениет­тер­дің үн қатысуы,  Еуропа мен Азия­ның өзара байланысы, өнер мен спорт­тың үндестігі кө­рер­мендер санасын жаулап алған­дай. КСРО халық әртісі Әлібек Дінішев Қазақ­станның әнұранын зор тебіреніспен орындаған кезде оған қосыла шыр­қаған Елбасымызды, залдағы кө­рер­мен­дерді көргенде іштей толқыға­нымызды біз де жасыра алмаймыз. Думанның соңында Азиадаға қатысушы елдердің спортшы­лары өз туларын көтеріп, ортаға шығуы тамаша сәттердің бірі бол­ды. Мұ­ның өзі де бір жағадан бас, бір жең­нен қол шығарған Азия бірлігін, ортақ әуенге құйыл­ған Азия сим­фониясын нышандап тұрған­дай. Көпшілік көңілінен шыққан осынау театрландырылған қойы­лымға кә­сіп­қой әртістер, еріктілер – барлы­ғы 700-ден астам адам қатысты. Мерекелік қойылымнан кейін салтанатты рәсім қонақтарының алдында Алматы қаласының әкі­мі Ахметжан Есімов сөз сөй­леді. Ол Азиаданың жоғары дәре­жеде өтуі­не көмегін тигізген оң­түстік астана тұрғындарына, Ойын­дар­дың ұйым­дас­тырушы­лары мен демеушілеріне, сондай-ақ спорт­шылар мен мей­мандарды ықы­лас­ты қамқорлық­тарына бөлеп, ұлан-ғайыр жұмыс атқарған еріктілерге үлкен алғы­сын білдірді. Әкім одан әрі: «Әл­бетте, ең үл­кен алғысты мен әлем­дік эконо­ми­калық дағдарысқа қа­рамастан Азиаданы өткізу жөнінде батыл шешім қабылдаған адамға білдіргім келеді. Ол адам біздің Президентіміз Нұрсұлтан Әбіш­ұлы Назарбаев», деген кезде  жұрт дүркірете қол соғып жіберді. Бұдан соң Азия Олимпиялық кеңесінің вице-президенті Тимоти Фок  Ақ Азиаданы тамаша ұйым­дастырғаны үшін Қазақ­стан­ның бас­шылығына рахметін айтты. Азия ойындарының үлкен табыс­пен өт­кендігін атап көр­сетті. Азиада ұмы­тыл­майтын мереке бол­ған­дығына, Қазақстан­да­ғы қонақ­жай­лық қатты ұнаған­дығына тоқ­талды. Мұнда өткіз­ген уақыттары барлық қатысу­шы­лардың жадын­да қалады. Рахмет, Алматы, рахмет, Астана, рахмет саған Қазақ­стан, дей келе, Азия Олимпиялық кеңесінің вице-президенті сөз кезегін Елбасы Нұрсұлтан Назар­баев­қа берді (Қазақстан Президенті Нұрсұл­тан Назарбаевтың сөзі газетте жеке беріліп отыр). Салтанатты рәсімнің соңында Алматы қаласының әкімі Қысқы Азия ойындарының жалауын VIII Қысқы Азия ойындары өтетін Саппоро қаласы ұйымдастыру коми­теті­нің өкілдеріне табыс етті. Ол жа­лау­ды Сарай аренасына допты хоккейден Қазақстан құрамасы­ның сапын­да Азиада чемпионы атанған Рауан Есалиев алып кірді. Елбасы­ның VII Қыс­қы Азия ойын­дарын жабық деп жариялауына орай Азиада алауы сал­танатты түр­де өшірілді. Қ­а­­зақстан­ның эстра­да шеберлері қо­рытынды ән компо­зициясын орын­дады. Ха­лық­ара­лық шаңғы­мен тұ­ғыр­дан секіру кешенінде ас­панда мың сан отшашулар жар­қылдады. Салтанатты жа­былу рәсі­мін тікелей эфирден 300 мыңнан астам адам тамаша­лады. Осылайша көп қуа­ныш сый­лаған, елімізді үлкен асулардан асырып, тағы бір мерей-мәр­тебеге жеткізген, әлем­дегі айту­лы спорт­тық державаға айнал­дыр­ған Азия ойын­дары әдемі түйінделді. Бірақ біз Азиадамен қош­тас­паймыз. Азиа­да аламанын әлем жұртшы­лығымен бірге Саппоро қа­ла­сында күтіп алуға жаз­сын дейміз. Алға, Азиада! Жаса, Қазақстан! Қорғанбек АМАНЖОЛ.

Шаңғымен спорттық бағдарлау

Топжарғандар Спорттық бағдарлау олимпия­лық ойындар бағдарламасына кір­­мегенімен, түбінде шаңғы спортын­­­дағы қызықты жарыс­тардың сана­тына енетіндігі сөзсіз. Әдетте, Жаз­ғы Азия ойындарында жарыс өткізуді мойнына алған мемлекет жан-жаққа сауын айтып, өздерін­де ойналатын ойындардың тәрті­бін жіберіп, Азиадаға кіргізіп алады. Осылайша, алтындарды көбейтіп, ұпайларын түгендейді. Мәселен, қа­зақтың балалары бұ­рын ләңгі теуіп ойнайтын. Ала­қандай құй­ма қорғасынға қойдың бір жа­пы­рақ терісін сыммен тесіп өткізіп, жерге түсірмей қақпақыл­дап ойнайды. Қазір Азия ойындарында осы ләңгіге ұқсайтын сотфол деген ойын бар. Айырмашылығы, екі-екіден төрт адам ортадағы керілген тордың екі жағында тұрып, аяқпен доп ойнайды. Өз елінде Азия ойын­дарын өткізіп жатқан Қазақ­стан ұсақтыққа барып, ондай ойын­дарды тыққыштаған жоқ. Тұрақты әлем чемпионаты өтіп тұратын, халықаралық ма­ңыз­ға ие спорттық бағдарлау жә­не бенди (допты хоккей) спортын қосты. Бір қызығы да, бар жақсылығы да сол, спорт­тық бағдарлау Қазақ­стан қоржы­ны­на ерлер мен әйел­дерді қосқан­да 8 алтын салды. Мәселен, спринттік, орта және ұзақ қашықтық­тағы жа­рыстарда Михаил Сорокин мен Ольга Новикова Азиа­даның үш дүркін жеңімпазы атан­ды. 5 ақпан күні спорттық бағ­дарлау­дан эста­фе­­та­лық жарыс өтті. Құ­рамында Алек­сандр Бабенко, Аслан Тоқ­паев және Михаил Сорокин бар спорт­шыларымыз 56 минөт 15 секөнт уақыт көр­сетіп, мәреге бірінші келді. Ал­ғаш­қы бо­лып шаң­ғыға мінген Александр Бабенко ал­ғашқы ке­зеңді 19 ми­нөт 10 секөнт­те жүріп өтті. Оған дейін Иран құрама­сы­ның қолын ме­дальға жеткізген Кангарлу Бижан одан 2 минөт 9 секөнтке қалып келді. Ал, үшінші болып жарыс жолына шық­қан Михаил Сорокин қарсы­лас­та­ры­нан қозы көш жерге ұза­ды. Екінші болып келген иран­дық Саед Саттар Сейд 6 минөт 20 секөнт­тен кейін ғана мәреге жетті. Үшінші болып жарысты аяқ­таған моңғол құра­ма­сы жеңімпаз­дар­дан 30 минөт 58 секөнтке қалып келді. Қыздар да жарады. Евгения Кузьмина, Эльмира Молдашева жә­не Ольга Новикова 59 минөт 43 се­көнтте мәреге жетті. Екінші орын алған оңтүстіккореялық үш құрбы 18 минөт 17 секөнтке қа­лып келсе, қола медальға ие бол­ған моңғол үштігі қазақ­стан­дық­тардан 33 минөт 20 секөнтке ұтылды. Осылайша, Қазақстан құрама­сы спорттық бағдарлаудың 4 түрі бо­йын­ша бар алтынды елдің бәй­ге қор­­жынына саудыратып салып берді. Соңғы кездері спорттың бұл түрінің елімізде жақсы дамып келе жат­қанына жарыс алаңына ба­рып, теледидар арқылы отандас­тары­­мызға болысқан мыңдаған жан­күйерлер куә болды. Бақтияр ТАЙЖАН.

Биатлон

Ұлт намысы мүлт кетуді кешірмейді Ерлер арасындағы биатлон эстафетасы бойынша 4х7,5 ша­қы­рымдық бәсекеде Қазақстан коман­дасы жеңіске жетті. Шаң­ғы­шылар Александр Червяков, Николай Брайченко, Ян Савицкий және Диас Кеңесов межелі қашықтықты 1 сағат 21 минөт 3,5 секөнтте сырға­нап өтті. Екінші орынды Жапония елі­нің командасы иеленді. Яғни, біздің биатлон берендері олардан 2 минөт 18,5 секөнт шапшаңдық та­нытты. Ал жеңімпаз қазақ биатлон­шы­­лары­нан 5 минөт 8,6 секөнт қалып келген Қытай командасы үшінші орынды қанағат тұтты. Бәсекенің мән-жайына қарай ойыссақ, қазақстандық биатлон­шы­лар жарыстың алғашқы ке­зеңінде-ақ көш бастады. Екінші кезеңде жарыс жолына шыққан Ақмола облысының тағы бір түлегі Николай Брайченко қа­зақстандық биатлоншылардың же­ңі­сін жақындата түсті. Өйткені, ол жа­тып ату сәтінде қосымша үш оқтың біреуіне ғана сенім артты. Соның арқасында эстафетаны одан әрі жал­ғастыру кезінде біздің биат­лоншы­лардың жапондардан үстем­дігі 1 минөт 9,4 секөнтке ұлғая түсті. «Ер кезегі үшке дейін». Бірақ үшінші кезеңдегі Ян Савиц­кий­дің нысана көздеуі жанкүйер­лер­дің көңі­лін біраз қобалжытты. Өйт­кені, ол «қорамсағындағы» қо­сымша «же­белерге» көп қол сап, бірінші ату шебінде – бір, екінші ату шебінде  үш оқты ар­тық жұмсады. Бұл, әрине, биат­лоншы үшін уақыттан ұтылу мен мергендік бәсекесінен кем соғу болып бағаланатыны анық. Бірақ, абырой болғанда, шешуші кезең тұсында өздерін өкше­леген жапон қарсыластарынан қа­зақ­стан­дықтардың басымдығы 1 ми­нөт 48 секөнт болып, жан­кү­йерлер қаупі сейіле түсті. «Япырмайлатқан» Ян Савицкийден кейін эстафета жолына Диас Кеңесов шықты. Шаңғы спортында, жалпы, қазақ ұл-қыздары аз немесе мүлде жоқ. Бірақ аз болса да мәз қылатын спортшы болғаны да жақ­сы екен. Етпеттеп жатып нысана көздеуде қосымша екі оқ шығын­даған Диас, намысқа тырысты ма, әйтеуір, түрегеп тұрып атуда еш­қандай «мүлтім барға» жол берген жоқ. Сөйтіп, дүлдүл Диас жан­күйерлер қолына ұстатқан ел байрағын желбірете ұстап, мәре сызығынан бірінші болып өткен. Өйткені, ұлт намысы мүлт кетуді ешқашан кешірмейді. Көсемәлі СӘТТІБАЙҰЛЫ.

Шайбалы хоккей

Жігіттер жарады Азия ойындарының соңғы күні Астанада хоккейден Қазақстан мен Жапония командаларының арасында өткен ойында ұлттық құрама Азиада чемпионы атанды. Бұған дейін 2007 жылы Қы­тайдың Чанчунь қаласында өткен Қысқы ойындарда Қазақстанның ерлер құрамасы нақ осы Күн­шы­ғыс елінің хоккейшілерінен фи­нал­дық кездесуде қолда тұрған алтын жүл­деден айырылып, кү­міс медальды ғана қанағат тұтуға мәжбүр бол­ған еді. Сондықтан болар, бұл ойында ұлттық құрама жапон жігіттерінен Қытайда кеткен есені қайтарып, өз алаңында жеңіске жетуге бар күш-жігерін салды десе болады. Бұл матчтың бірінші кезеңі 0:0 есебімен аяқталды. Екінші кезең­нің алдындағы 15 минөттік үзілісте бас бапкер В.Хомутов жігіттерін жігерлендірген болуы керек, екінші 20 минөттік ойында олар Жапо­нияның қақпасына екі шайба соғып үлгерді. Шайбаның автор­лары болған Евгений Блохин мен Илья Соларевтің бұдан кейін де есепті еселеуге бірнеше мүмкіндік­тері бол­ды. Дегенмен, жапондардың қақпа­сына үшінші шайбаны соғу Максим Семеновтың маңдайына жа­зылып­ты. Ол кездесудің үшінші ке­зеңінде әріптестерінің әдемі шығар­ған па­сын пайдаланып, қамалы биік болып тұрған қарсыластарының қақ­пасын дәл көздеп, есепті 3:0-ге жеткізді. Осы­дан кейін жапондар таразы ба­сын теңестіруге тырыс­қанымен, ола­ры­нан ештеңе шыпады. Олар тек Қа­зақстан қақпасына бір шайба соғумен шектелді. Ал біздің жақтан жапондардың қақпасына төртінші шайбаны Роман Старченко соғып, Азиададағы хоккей ойындарының нүктесін қойды. Кездесу соңында Жапония құ­ра­масының қақпашысы Фукуфуджи Юката үздік қақпашы, оның отандасы Аарон Келлер үздік қорғаушы, біздің Вадим Краснослабодцев үздік шабуыл­шы атанды. Сөйтіп, хоккейден әйелдер командасының жолымен жүрген ерлер құрамасы өз алаңында Азиада чемпионы деген мәртебелі атаққа ие болды. Ал қола жүлдені 11:1 есебімен Қытай құрамасын жеңген Оңтүс­тік Корея коман­дасы иеленді. Дастан КЕНЖАЛИН, Суреттерді түсірген Берсінбек СӘРСЕНОВ.

Шаңғы

Алтын фабрикасы Солдатсайдағы шаңғы-биатлон кешенінде еліміздің спортшылары 18 алтын, 9 күміс, 6 қола медальды сомдады Атышулы Медеу, Шымбұлақ­тарға жалғаса Азиаданың аламан додасының тарихына алтын әріп­термен жазылып қалар тағы бір мақтанышымыз Талғардың тап іргесіндегі Солдатсай болып тұр. Патша заманында станица атама­ны Алатаудың осы бір қалың жыныс қойнауында аю аулауға шығады екен. Сайды бойлай сол­даттарды күзетке қоятын көрінеді. Содан бұл сайды жергілікті халық, Талғардың орыс-қазағы түгел солай атайды. «Солдатское ущелье» дегеннен қазақ­шаға қайта аударып «Солдат шат­қалы» деп сымпита сы­пайыла­ғанға талғарлықтарыңыз езу тар­тады да қояды. Қалай десек те, осы Солдатсай құтымызға айналды. Қазақ­стан құрамасы қоржынындағы алтын медальдардың тең жарты­сынан астамы нақ осындағы шаң­ғы-биат­лон стадиондарында өт­кен жарыстардан түсірілді. Өт­кен­дегі бір мақаламызда «Сол­дат­сайдағы қар фабрикасы» деп астарлап ай­тып едік. Сөйтсек, Солдатсайы­мыз нағыз алтын фабрикасы бо­лып шықты. Алтын шыққан жерді біздің шаңғышы-биатлоншы, бағ­дар­лаушы спортшыларымыз да белден қазып, алтын-күміс ме­даль­д­арды аламан бәйгеде ел мерейін асыра төгіп-төгіп тастады. Қола мен күмісті айтпағанның өзін­де, мұнда табаны күректей 8 ал­т­ынды шаңғымен бағдарлау­шы­лар, батпандай 5 алтынды шаң­ғышылар және бесеуін биат­лон­шылар ол­жа­лады. Әсіресе, төрт алтынды бөк­терген шығысқазақстандық Алексей Полторанин, үш-үштен алтын алқа таққан астаналық Михаил Сорокин мен Ольга Новикова, қос алтынды қанжығасына байлаған Александр Червяков, сондай-ақ Елена Хрусталева сынды саңлақ­тарымыз Солдатсай сияпатын әсте ұмытпас деп білеміз. «Күлшелі бала сүймекке жақ­сы» дегендей, Азиаданың аз ғана күндерінде Солдатсайды жұрт сү­йіп қалды. Солдатсай сам­ғауының арқасында қасиетті Тал­ғар­дың да елі мен жерінің аты шығып, әлемге танылып жатыр. Азиада жарыс­тары­на деген талғарлықтардың ықы­­ласы ерекше болды. Шаңғы-биатлон ста­дионындағы додалы жарыстарды күнделікті 5-6 мыңға дейін кө­рермен тамашалап, спорт­шы­ла­ры­мызға жан­күйерлік жалы­ны­­мен жігер беріп, қолдап отырды. Бірқанша марапаттау рәсімінде жеңімпаздарға жүлделер­ді тап­сыру құрметін Азиаданы өт­кізуге жергілікті жерде ілкімді үле­сін қосып, қолғабысын аямаған Тал­­ғар ауда­нының әкімі Талғат Өмір­әлиев еншілегенін айтуымыз керек. Солдатсайда 5 ақпан біздің шаң­­­ғышыларымыздың ерекше ер­леп, өткенде кеткен есесін қай­тару үшін әрі намысқа тырысқан, әрі күш-қайрат пен шеберліктерін б­а­рынша айшықтап сәтімен көрсете білген күні болды. Бұл жолы әуелі әйелдер арасындағы 4х5 шақы­рым­дық эстафеталық жарыс мәре­ден шықты. Мұнда негізгі тайта­лас-тартыс Қазақстан мен Жапония командалары арасында өрбіді. Екі кезеңі классикалық, екі кезеңі еркін мәнерде өткен жарыс жо­лын­да біздің бапкерлер қолданған тәсіл ұтымды болып шықты. Шаң­ғыны оңтайлы майлау мәсе­лесі де дұрыс шешімін тапқан екен. Әрі мұның алдында жос­парлы медальдарды жоғалтып ал­ға­н­дықтан, біздің құраманың енді қателесуге қақысы да болмаған көрінеді. Алғашқы үш кезең бойы біз­дің қыздар қарсыластың мық­тылығын мойындай отырып, жапон қыз­да­рын тым ұзатып ал­мауға тырыс­ты. Ал, соңғы, төртін­ші кезеңде эс­та­фе­таны 12 секөнт кешігіп алған Светлана Малахова-Шишкина өзіне ар­тыл­ған үмітті ақтап, көп ұзамай жапон Кашивабара­ның адымын ашыр­­май алдына түсті. Одан соң ара­қашық­тықты біртіндеп ұзарта берді. Свет­лана мәреден көкбай­рақты желбірете бірінші өтті. Сөйтіп, 1 сағат 1 минөт 45,1 секөнт уақыт көрсет­кен біздің қыздар жеңістің жоғары са­ты­сына көтерілді. Эстафетада ал­тын алған жүйрік қыздарымыз Елена Коломина, Оксана Яцкая, Анастасия Слонова және Светлана Малахова-Шишкиналар сөйтіп осынау Азиа­дадағы қуанышымыз­ды еселей түсті. Көпке дейін алтын медальдан үмітті болған жапон шаңғышы­ларының екінші орынды қанағат етуіне тура келді. Олар қазақ­стандық қыздардан 53 секөнт қа­лып қойды. Иә, олар Мадока Нацуми, Масако Ишида, Юки Кобаяши және Мишико Кашивабара. Үшінші орын қытайлық шаңғы­шы қыздардың үлесіне еркін тиді. Түстен кейін 4х10 шақы­рым­дық командалық жарыста жігіттеріміз жеңісті жолды одан әрі жал­ғады. Олардың да негізгі бәсеке­лесі Жапония құрамасы болды. Дегенмен де Қазақстан шаңғы­шы­ла­ры­ның басымдығы барлық айна­лым­дарда айқын білінді. Сергей Черепанов, Алексей Полторанин, Николай Чеботко, Евгений Величко құрамын­дағы біздің команда Жетінші Азиа­даның 27-ші алтын медалін жеңіп алды. Қазақстанның көкбайрағы Сол­датсайда тағы да мәре қиды. Күміс және қола ме­дальдарды тиісінше Жапония мен Оңтүстік Корея шаңғышы­лары иемденді. Жеңімпаздардың алтын уа­қы­ты 1 сағат 54 минөт 40,9 секөнт болса, бұған дейін үш алтынды сыпырып кеткен жапондар бұл жолы 3 ми­нөттен артық ұтылып қалды. Құ­рамында Кейшин Йосида, Масая Кимура, Набу Нарусэ сынды әлем­дік саңлақ­тары болған командадан озу намысқа сын болса, жігіттеріміз сол сыннан абыроймен өтіп, Солдатсай алтын фабрикасының атағын аспандата түскен еді. Қорғанбек АМАНЖОЛ.

Орайы келген ой

Алты алашқа үлгі болған Азиада Адам деген ауыз өзінікі бол­ған соң айта береді екен. Қа­зақ елінде өткен Саммитке мұрнын тыржитқандар, енді қазақ үшін Азиаданы да артық көріп, «пыш-пыштасып» жатыр. Оларға салса, Қазақ елі баяғы «тоқал тамдар» дәуіріндегі дең­гей­де қала беруі керек сықылды. Кешегі мешел елді бүгінгі көшелі елдің қатарына жеткізетін игі іс-шаралардан біздің басшылар мүл­де аулақ болуы керек-мыс. Азиа­да дегенді бір еріккеннің ермегі сияқты басы артық жұмыс санайды. Баяғыда дүниенің тап­шы кезі ғой, бір бақуатты атам­ның үйіндегі «черно-белый» теледидардан хоккей көрейін деп барсам, «адам жаурап өлейін деп отырғанда қайдағы кәккей, айна­ла­йын-ау!» деп, шала бүлінуші еді жарықтық, елінің ел болғанын қаламайтын керауыздар да тура сол атам сияқты «Азиада деген неменеме керек, құдай-ау?», дейді еріндері түртиіп. Қараңыздаршы, қазақ Азиада­сы­ның арқасында елімізде қан­ша­ма қысқы спорт кешендері тұр­ғы­зылды. Астаналықтар мен алм­аты­лықтарды айтпағанда, тал­ға­рлық­тар, мысалы, «Таба­ған» мен «Сол­датсайдағы» қысқы спорт кешендері үшін құдайларына күн сайын алғыс айтып отыр. Өйткені қан­шама адамға жұмыс табылды. Со­сын үлгісі ше?!. Бұрын бокс пен күресті ғана таңдайтын қазақ балалары, енді «Біз кімнен кембіз?», деп аяқтарына шаңғы мен коньки байлап, ақ қар мен көк мұздың майталмандарына айнал­ма­сына кім кепіл?!. Азиаданың ел мәртебесі мен мерейі үшін тағы бір үлгісі мен үлесі – Астана мен Алматыға «сары құр­лық­тан» қаншама спортшы ұл-қыз­дар­ келді! Қаншама білікті бапкерлер жетті! Олар қазақтардың қонақ­жай пейіліне ғана емес, сонымен бірге, әлемдік талаптарға тамаша жауап беретін сәнді спорт сарай­ларына да тәнті болды. Қазақ елінің қысқы спорт түрлерінен әлем чемпионат­тары мен Олимпия ойындарының алтын мекеніне айналатынына да әбден сенімді. Астана мен Алматыда спорт­тық оқу-жаттығу жиындарын өткізуге де қазірден бастап құл­шына тілек білдіріп отыр. Кейбір елдер, тіпті, тапсырыс та беріп қойыпты. Келер жылы Медеуде допты хоккейден әлем чем­пио­наты да жалауын көтермекші! Ал бұл деген ел бюджетіне түсетін қыруар қаржы ғой. Не керек, Азиадаға қарапайым қазақтар мен шетелдік қонақтар­дың бәрі риза да, риза емес тек қа­на өзіміздің кейбір «іштен шыққан шұбар жыландар». Қазақ тырнақ астынан кір іздейтіндерді «бәлеқор» дейді. Түймедейді түйедей ететіндерді «лаң», «даукес» дейді. Елінің, ағайын-бауырларының қуанышына ортақтасып, жақсы сөзін айтқысы келмейтіндері «мысықтілеу» дейді. Міне, осылар қарапайым қазақтар­дың санасына қайдағы бір «қым­танған» елдердің көшбасшыларын «ұлтжанды», «елжанды» ретінде биіктетіп, үлгі қылмаққа әуре. Қазақ халқы ақымақ емес, кімнің дос, кімнің қас, ненің жақсы, ненің жаман екенін жақсы біліп отыр. Ел ішіне еніп жатқан жақсылықты, жаңалықты жақтырмайтындар, ме­нің баяғыдағы атам сияқты шала сауатты біреу болса мейлі ғой, жоқ, олар өздерін ешкімнен кем емеспіз деп санайды. «Зиялымыз», «саясаткерміз» дейді, арасында «ақынбыз», «жазушымыз» деп кеуде қағатын­дар да жүр. Таңнан бұрын тұратын, бұқарадан бұрын ойлайтын, ғажа­йыптарды ғасырдан бұрын кө­ре­тіндеріміз осылай деген соң басқа­ларға не жорық!?. Тәуелсіздік алға­лы бергі жиырма жылда не жақсы, не жаман, кімнің дос, кімнің қас  екені сондайлардың санасына әлі жетпегеніне таңғаласың. Әлде, ал­ты алаш пен түбі бір түркі жұрты­ның арасынан Қазақ елінің шарық­тап өскенін, қарыштап өркендегенін көңілдері шынымен қаламай ма?!. «Ит үреді, керуен көшеді». «Қыз мұраты кету, жол мұраты жету». Бұдан түйетін ой –  ит­тер­дің міндеті үру екен де, ке­руен­нің міндеті ештеңеге алаңдамастан алға қарай қарыштап жүре беру екен. Ал бүгінде қазақ керуенінің бағыты дұрыс, көші көлікті. Ендеше, әлем чемпионаттары мен Олимпиада ойындарының алдын­дағы алтынды Азиадамыз ақжол­тай болсын, ағайын! Көсемәлі СӘТТІБАЙҰЛЫ.

Допты хоккей

Қазақстан-Моңғолия 16:2 Жексенбі. Алматының халқы төрт жылда бір рет болатын доданың бүгін соңғы күні екені естеріне енді түскендей тау жаққа асығыпты. Ағылыпты. Тауға қа­рай ыңыранған автобустар жұрт­ты тасып үлгере алар емес. – Өткенде бір рет көрейін деп келіп едім. Керемет екен. Бүгін елегізіп үйде отыра алмадым. Күнде бітпейтін шаруа қайда қашар дейсің деп бәрін естен шығардым да тауға тартып кеттім, – дейді кейуана аузы-мұрнынан шыққан автобуста қасындағы келіншекке самбырлап. Ол да қалыспады. – Анау Рауан деген бала ғажап ойыншы екен. Қимылына, қолын­дағы таяқшасына көз ілеспейді. Қазақтардың хоккей ойнағанын көп көрмейтін едік. Ойпыр-ай, бәрі өзіміздің қаракөздер... Естіп тұрып разы боласың. Қа­зақ­тың кейуаналары спортты жақсы көрсе, мынау Азиаданың жастарға беретіні көп болғаны ғой. Өткенде ғана қазақтарға 17:0 болып ұтылып, қақпа маңына жолай алмай кеткен моңғолдар бұл жолы намысқа мінді. Қорғанысты күшейтіп, шабуыл жайын ойлас­тыр­ды. Жұдырық сілтескен сәт­тер де болды. Хоккей де­геніңіз, нағыз ерлердің ойыны ғой. Бұны біз шығарған жоқпыз. Осын­дай нақыл бар. Жанкүйер­лердің жү­ре­гі­нен ойып орын алған Рауан Есали бұл жолы да моңғол қор­ғау­шы­ларының арасынан бұл­тың-бұл­тың жол тауып, сынаптай сыр­ғып жүріп, 5 гол соғып кетті. Алғашқы екі ойында 18 гол соққаны бар. Нағыз сұрмерген. Бұл жолы Владислав Но­вожилов төрт, Ескендір Нұғы­манов, Николай Шабалдин, Петр Гриванов екі-екіден доп кіргізді. Бұл ойынды Елбасымыз да арнайы келіп тамашалады. Бақтияр ТАЙЖАН, Алматы.

Коньки

Жаңа рекордтар Астанада алауы тұтанған Ақ Азиададағы өткен жарыстар легі де өз мәресіне жетті. Сенбі күні бес мың метрлік қашықтықта әйел­дер арасындағы жарыстар өтті. Сонымен аталған қашық­тықта жапон қыздарына тең келер ешкім болмады. Масако Хозуми 7 минөт 09,23 секөнт жыл­дамдықпен алды­на жан салмай, Азиаданың алты­нын талассыз алды.  Осы бәсеке­ден соң іле ерлер арасындағы он мың метрлік қашықтықтағы сайыс бас­талып кетті. Мұнда да, жан алысып, жан беріскен қызықты сәттер. Бұл жарыста Корея спорт­шысы Ли Сеу Хунға тең келер спортшы табыл­мады. Оның көр­сеткіші 13 минөт 09,74 секөнтті құ­ра­ды. Күміс жүлде Дмитрий Бабенкоға бұйырды. Жексенбі күнгі, яғни Ақ Азиа­даның мәреге жететін күні болған жарыстар да ешкімді бейжай қал­дырмады. Соңғы түйенің жүгі ауыр дегендей конькимен сыр­ға­нау­дың бұл күні коман­да­лық сын­дағы жүлде сарапқа са­лынды. Мұнда да ел намысын ту еткен жан­күйер жұртшылық көп­теп жи­­нал­ды. Әдеттегідей жарыс бірінші әйелдер арасында өтті. Бұл сында жарыстың бас жүл­десін оңтүстік­кореялық қыз­дар қанжы­ғаларына байлады. Белгіленген қа­шық­тықты 3 минөт 04,35 се­көнтте бағындыр­ған олар топтық сында топ жарып, Азия рекордын жаңарт­ты. Күміс медальмен қытайлық қыздар күп­телсе, қола жүлде иелері болып  жапон арулары танылды. Командалық жарыстың ерлер бәсекесі жанкүйер қанын қыз­дыру­мен болды. Шын мықтыны тап осындай жарыста тануға бо­лат­ындай. Бұл тұрғыда жапон жігіттеріне тең келер жампоз шық­пады. Үш мың екі жүз метрлік мәре сы­зығын 3 минөт 49,18 секөнт уақытта сырғып өткен олар топ­тық өнер көрсету­де Қысқы Азия ойындарының чем­пионы атанып, жаңа рекордты еншіледі. Екінші орын жапон­дармен құй­рық тістесіп келген Корея саң­лақтарына бұйыр­ды. Олар­дың көр­сеткіші 3 минөт 49,21 секөнт. Ал қола жүлде қол­да қал­ды. 3 минөт 49,56 секөнт көрсет­кішімен құрамында Александр Жи­гин, Артем Белаусов жә­не Дми­трий Бабенко сынды саң­лақ­тары бар Қазақстан коман­дасы бәсекенің үштігін қорытын­дылап, жерлестеріне жүлде сыйлады. Әбдірахман ҚЫДЫРБЕК.

Мәнерлеп сырғанау

Сайыстың соңғы күні Өткен сенбіде Астанада мәнерлеп сырғанаудан медальдардың үш жиынтығы сарапқа салынды. Әйелдер арасындағы еркін бағдарламада 177,04 ұпайды еншілеген жапон спортшысы Мураками Канако бірінші орынды жеңіп алды. Қарсылас тағы бір жапон Имай Харука 167,00 көрсеткішімен күмісті еншілесе, кореялық Квак Мин Джонг 147,95-пен қола жүлдеге ие болды. Сайыстың бұл түріне Азия елдерінен 16 үміткер қатысты. Қазақстан атынан Кристина Прилепко 108,59 көрсеткішімен тоғызын­шы орыннан көрінсе, Марина Шишкина 84,67 ұпаймен 14-ші орынға жайғасты. Жұптар арасындағы еркін бағдарламаның екі кезеңінің қорытындысында 195,90 ұпай жинаған қытайлық Панг Кинг пен Тоңг Жиан жұбы Азия чемпионы атанды. Қытайлық тағы бір жұп Суи Венжинг пен Хан Сонг 177,54 ұпаймен күміс жүлдеге ие болды. Ал 143,04 ұпай жинаған корей спортшылары Ри Жи Хианг пен Тае Вон Хиок қола жүлдені қанағат тұтты. Жарыстың мұзда еркін билеу түріне қатысқан бес жұптың екі кезең бойынша жинаған ұпайларының қорытындысында 129,75 ұпай жинаған қытайлық жұп Синьтон Хуан мен Чжэн Сюнь алтын медальға қол жеткізіп, Азия чемпионы атанды. Ал олардан небәрі 1,47 ұпай кем, барлығы 128,28 ұпаймен ағалы-қарындас Кэти мен Крис Ридтерге екінші орын бұйырды. Қола жүлдені 127,50 ұпай көрсеткішімен тағы бір қытайлық жұп Ю Сяоян мен Ван Чэнь еншіледі. Бұл жарыста Қазақстан атынан шыққан Вик­тория Кучеренко мен Виктор Адоньев 102,74 ұпаймен төртінші орынға табан тіреді. Жұлдыз БАЙДІЛДА.

Қарсыластардың мықтылығын мойындау керек

4 ақпаннан Азиаданың соңғы күндеріне дейін елор­дадағы Республикалық велотректе мәнерлеп сырға­наудан спортшылар бақ сынасқаны белгілі. Мәнерлеп сырға­наудың ішінде қысқа би түрінен Қазақстанның намы­сын Кристина Прилепко мен Марина Шишкина сынды батыл қыздарымыз қорғаған болатын. Алғашқы іріктеу аяқталып, аралықтағы үзіліс кезінде осы екі спортшы­мызбен азды-көпті әңгімелескен едік. – Кристина, бірінші сұрағымды саған қойғым келіп тұр. Осыдан шамалы уақыт ғана бұрын өз өнеріңді көрсеткен болатынсың. Қазір қандай сезімдесің? – Әрине, алғашқылардың бірі болып шыққанда біраз қобалжудың болатыны заңды. Алайда мен көбінесе сенімге иек артамын. Өйткені, адамды жеңіліске ұшырата­тын да осы қобалжу мен үрей ғой. Мұндай сәттерде оған көңіл аудармағанды, мән бермегенді баяғыда-ақ үйреніп қалған­мын. Ал енді жаңа ғана мұз айдынында көрсеткен өнеріме тоқталайын. Менің көрсетілімім жаман шыққан жоқ, бірақ секіру кезінде тепе-теңдікті сақтай алмай біраз балды жоғалтып алғаным өзіме онша ұнамай тұр. Дегенмен де бар күшімді салып тырыстым. Қарсыластарымның да осал емес екендіктерін байқаған боларсыздар. – Көптеген жағдай дайындық жұмыстарына байла­ныс­ты ғой. Жарысқа дайындықтарың қалай болды? – Тек Азиада екен деп дайындалуға болмайды. Спорт­шылардың кез келген дайындық пен жаттығу жұмыстары ерекше бір жауапкершілікке толы болу керек. Сол себепті де біздің дайындығымыз нашар болған жоқ. Күн сайын қайталап, сырғанау әрекеттерін пысықтап жүрдік. Қазір мен 16-дамын, есептеп қарасам спорттың бұл түрімен айналысқаныма да 8 жыл болып қалыпты. Осы сегіз жылдың ішінде жаз мезгілінен басқа күндердің бәрінде жаттығулар жасап жүрдім. – Марина, өзіңнің жаңа көрсеткен өнеріңе көңілің тола ма? – Әрине толады. Сырғанау барысындағы айналып секіру әрекетін жасағанда аяқтың икемін дұрыс келтірмегеннен жығылып түскенім болмаса, қалғанының бәрі өз ойымдағыдай шықты. Оның үстіне залда отырған жанкүйерлерім мені демеп, қолдау көрсетіп жатса мен неге өз өнерімнен ләззат алмасқа. Жарыс болғаннан кейін мұндай сәтсіздіктер болып тұрады. Біз әлі жаспыз, сондықтан бізге тәжірибелер жинақтап, биіктерден көрінуге мүмкіндіктер жетеді деп ойлаймын. КРИСТИНА: – Сырғанау кезінде би әрекеттерімен бірге секіру түрлері үлкен рөл атқарады. Яғни, спортшының биімен қоса секіру әдістері неғұрлым күрделі әрі жылдам болса, соның балы да соғұрлым жоғары болады. Секірудің де оңайлары, қиындары болады. Балдың бәрі қиындыққа байланысты. МАРИНА: – Жалпы, қысқа билеудің ең бір шешуші элементі ол секіру болып табылғандықтан би кезіндегі спортшының секіргені, секіріп қана қоймай оны жыл­дамдықпен үйлестіре алса, сөзсіз ол жоғары балл алатыны белгілі. Қарсыластарымыздың ішінде жапондардың өнерлері мықты шығып жатыр, Корея да осал емес екендіктерін көрсетті. Біздің олардан үйренеріміз өте көп. Әңгімелескен  Арай ҮЙРЕНІШБЕКҚЫЗЫ.

Қысқа да нұсқа

Биылғы Азиаданың басты жаңалығы – Қазақстан құрама­сының жеңіп алған 32 алтын медалі. Қысқы ойындарда Жапония құрамасы 1986 жылы Саппорода өткен жарыста өз еліне 29 алтын жүлдені сыйлап, осы кезге дейін ешкімге Азиаданың осын­шама медалін жеңіп алуға мүм­кін­дік бермей келген болатын. Қысқы Азиада кезінде Ас­та­надағы «Алау коньки тебу» ста­дионында Азияның 9 рекорды жаңартылды. Бұл жерде өткен ж­а­рыстарға