Қоқыстағы қазына

Бір жылы Хельсинкиге жол түскен. Сонда Суоми жұртының табиғатқа деген аялы көзқарасын көріп, ол журналистік жолжазбаға түрткі болған еді. Онда қоршаған ортаның тазалығын бетке ұстаған есті жұрттың сонысын өздерінің бір жағынан орынды мақтан ететіні, дүкеніне кірсең, алған затыңды полиэтиленнен емес, қағаздан тігілген дорбаға салып беретіні, қоқысын бөліп-бөліп төгіп, (полэтилені бір бөлек, металдан жасалғаны бір бөлек, т.с.с.) онысын қайтадан өң­деп, қажетке жарататыны, ал мейрамханаға келген мейманға алдымен бір бокал су ұсынатыны, суларының тазалығын брендке айналдырғаны, сол сәтте Көкшенің кестелі де, көрікті көлдерінің бе­тінде жүзіп жүрген бөтелкелердің еске түскені жайында жазғанымыз бар. Тіпті, Финляндияның қажетті энергияның басым бөлігін осы қоқыстан алатыны да сол мақалада тілге тиек етілген-ді. Бұл елде қоқысты бөліп төгудің жолға қойылғаны соншалық, шыны бөтелкелердің қайтарылуы 100, ал пластик және алюмин қал­быр­лардың қайтарылымы 96 пайызды құрап, қоқысты қайтару кәдімгідей тиімді құрылған жүйеге айналған. Тұтынушыға өңдеуге келетін қоқысын қайтарғаны үшін ақша төленіп, тұрғын үйлердің маңынан тұрмыстық коммуналдық қызмет көрсететін ұйымдар түрлі қағаз, органикалық қалдықтар қа­былдайтын арнайы орындар ашып қойған. Сонымен бірге, қоқысты дұрыс сұрыптап төгушілер мен көп қоқыс шығармайтын пәтерлерге қызметтер үшін ақы төлеуде жеңілдіктер беріліп, пәтер иелері аса ұқыпты үйлердің тұрғындарын коммуналдық ақыдан бірнеше айға босату да ойластырылған екен. Супермаркеттер мен сау­да үйлерінде металл, шыны ыдыс­тарды қабылдап, оған чек бере­тін арнайы автоматтар жұмыс істейді. Өйткені, Финляндияда қалбырға, түрлі ыдысқа салынған, құйылған тауарды алушы құтының ішіндегісін ғана сатып алмайды, сыртқы ыдысына да кепіл ақша төлейді. Қорапты, қалбырды, құтыны кері өткізген күнде кепіл ақшасын кері қайтарып алады. Ал түрлі батареялар мен лампалар сататын дүкендерге істен шыққандарын апарып өткізу де жолға қойылыпты. Отынға тек қоқыс жағып, оның қуатымен электр энергиясын тарататын стансаларды да Финляндиядан табасыз. Және олар шағын көше, кішігірім шағынаудандарды ға­на емес, тұтастай қалаларды жа­рық­пен қамтамасыз етсе, бола­шақта олардың санын молайту мемлекеттің алдына қойған жоспарына енгізіліпті. Осылай қоқысты қазынаға ай­нал­дырып, болашақта тек тас­талған заттардан миллиардтаған пайда түсіреміз деген елдің ісі осы. Ақпарат тасқыны алапат заман­да құлағымыз түрік жүрсе ұтыл­масымыз хақ. Алтын – ая­ғымыздың астында, сыртқа шелектеп төгілген қоқыста... Әлде мұндай жүйені орнату қолдан келмейтін іс пе? Ал­матыда, Астанада қоқыстан қазына жасауға ұмтылған ой-ниет, идеялар ара-тұра естіліп те қалып жатады-ау. Осы ізгі ниет іске асса, қане... Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»