ГМО қоспаларға тыйым салу керек пе?

Халықаралық антиядролық «Невада-Семей» қозғалысы жанындағы «Радиация. Эко­логия. Денсаулық» проб­ле­ма­лық комитетінің 25 жыл­ды­ғына орай Ұлттық кітапханада өткен дөң­гелек үстелде қозғалыс тө­рағасы, қоғам қайраткері Олжас Сүлейменов бастаған бір­қатар танымал тұлғалар, бел­гілі ғалымдар аталмыш проб­лемаларды шешу жолдарын қарас­тырып, өз ұсыныстарын ортаға салды. Проблемалық комитет­ төрағасы Айтқожа Би­ға­ли­­ұлы құрамына гендік мо­ди­фикацияланған организмдер (ГМО) қосылған азық-түліктердің әсіресе жас ұрпақ денсаулығына тигізетін зия­н­дары жайлы айта келе, ең қауіптісі, ондай қоспалар гендік ба­қылаудан шығып кеткен жағ­дайда қайғылы салдарға ұшырататынына тоқталды. Генетика ғылымы үшін ұлы жаңалық болғанмен, аз шығын, артық пайда көздеген өн­дірушілер үшін таптырмас табыс көзіне айналып бара жатқан ГМО өнімдерін қол­даныстан ығыстырып шы­ға­рудың оңай еместігін айтқан Марғұлан Хамиев жиында өз ұсынысын ортаға салды. Елі­міздің құрметті экологы, «Невада-Семей» қозғалысының Қарағанды бөлімінің төрағасы М.Хамиев халық күн­делікті тұтынатын азық-тү­ліктер өндірісіне, дәнді-дақыл егіс­тіктеріне ГМО өнімдерін қо­суға тыйым салу туралы заң қа­былдау үшін Парламентке өті­ніш жіберу керек, дейді. ГМО қос­палы өнімдеріне «баяу жары­латын мина» деп баға берген ға­лымдар бұл ұсынысты қызу қол­дады. Ж.Жиенбаев атындағы Өсім­дік қорғау және карантин ғы­лыми-зерттеу институтының директоры Абай Сағитов пен «Жалпы генетика және цитология институты» РММ бас директоры Лейла Жансүгірова да ГМО проблемасына қатысты өз ойларын білдіре келе, мә­се­ленің екінші қыры – агро­тех­но­логияда шығарылып жат­қан кез келген жаңа сорттың мо­­дификациялық өзгерістер ар­­­қылы алынатындығын, ал ауыл шаруашылығындағы егіс­тік атаулыға химиялық ты­ңай­т­қыш, пестицидтердің түр-түрі қолданылатындығын айтып, олардың да экологияға, адам денсаулығына тигізер зиянын мемлекеттік деңгейде көтеру қажет, деді. Тартысты да қызықты пікір­та­ласқа ұласқан дөңгелек үстелде егіс­тікті, жеміс-көкөністі та­би­ғи органикалық заттармен залал­с­ыздандыру маңызды әрі қажетті дескен генетика са­ла­сындағы ғалымдар гендік мо­дификацияланған ағзалар мен улы пестицидтерді көптеп қолданатын өндірушілерге қарсы күрес ретінде арнайы заң қабылдату керек деген түйін жасасты. Айта кетсек, 1991 жылы құ­ры­л­ған «Радиация. Экология. Ден­саулық» проблемалық ко­митеті еліміз аумағындағы ядро­лық сынақтан және өзге де қор­шаған ортаға әсер ететін тех­ногендік апаттардан зардап ше­гушілерді сауықтыру жолында Қазақстан ғалымдары мен маман-дәрігерлері арасында ықпалды ұйымдастыру шараларын ұйымдастырумен айналысып келеді. Мысалы, осы комитет құрамындағы М.Жангелова, Ф.Қозыбаева, В.Инюшин, Ж.Мұстафина, М.Тонкопий сияқты бірқатар ғалымдар әзірлеген «Тұрмыстық және өнеркәсіптік қоқыстар мен радиоактивті қалдықтарды жоюдың биофизикалық технологиялары», «Биогенді су өндіру және қолдану арқылы толықжүйелі бекіре және қызыл балық шаруашылығын дамыту», «Радионуклидтермен және ауыр металл элемент­те­рі­мен ластанған топырақ құнар­лы­лығын қалпына келтірудің теория­лық негіздерін әзірлеу» сияқ­ты көптеген жобалар Ха­лық­аралық ғылыми-тех­ни­ка­лық орталықта аттестациядан өтіп, 2017-2018 жылдары жүзеге асыру жолдары жоспарланып отыр. Мира БАЙБЕК, «Егемен Қазақстан» АЛМАТЫ