Барқыт үннің иесі

Мүсілім Магомаевтың «Синяя вечность» әнін қатты жақсы көремін.

Егемен Қазақстан
15.12.2017 630
2

 Өзі шығарғаннан соң ба, Магомаев шырқағанда ән тылсымы сенің де кеудеңе саулай құйылып, бар болмысыңмен әуенге елтігеніңді білмей қалатынсың. Ән жұмбағы да, өнер құдіреті де, әншінің құдай берген таланты да сонда болса керек. Ал ол өмірден озған соң кім айтса да бір қайнауы кем болды-ау дегендей, дәл Мүсілім биігіне жетіңкіремей, жетпей қалған тұстарында қайран әнші «Синяя вечносты» өзімен бірге алып кетті ме дейтінмін. Ара-тұра Ютубтан Мүсілімнің орындауында тыңдап осы бір әнге деген ынтызарлығымды кемерінен асырмай қоятыным және бар. Бірде «Голос Краіни» атты жобада Украинада оқитын әзербайжан жігіті Вагиф Нагиевтің өзінше салған өзгеше өрнегіне разы болғаным бар. Ал қазақ баласында бұл әннің тұңғиығына бойлап, жанды тербеп айтар біреу шығады деп те ойлап көрмеппін. Жоқ, қайта бүгін сол пендешілігімнің мүлде қате болғанына қуанып отырған жайым бар. 

Ойда жоқта бір әншіге жолықтым. Сұңғақ бойлы, жылы жымиятын әдемі күлкісі бар, бойынан қазақылықтың жанға жұмсақ лебі ескен, көшеде кезіксең, қарапайым көптің бірі санап қасынан өте шығар жас жігіттің есімі – Марат, сойы – Айтымбай екен. Ал ән салған тұста көз алдыңда Марат асқақтап кетеді. Жоқ, менменсіген емес, ол сіз үшін биік тұлғаға айналады. Одан енді паңдықты да, әнге ғашықтықты да, өнер киелілігін ұғынғанды да көресің. Шырқап кеткенінде бойың шымырлап, ән кейде қисапсыз кеңдікке құлаш ұрып, кейде өрге ұмтыла, шыңға көтерілген тұстарында ән асқарының ғажайып биігін бағындырған жасқа сүйсіне қарап, әншінің таза үніне тамсанасың.

Мараттың туған жері – Шымкент қа­ласы. Әу демейтін қазақ жоқ, дегенмен де тұқымында кәсіби түрде өнер қуған, ән­шілік дарыған жан жоқ, екен. Ата-ана­сы баламыз ойын ойнап, доп қуғанша, өнерден сусындасын деп кішкентайынан музыка мектебіне сүйреп, фортепьяно сыныбында оқиды. Одан сол Шымкенттегі Музыка колледжіне түсіп, сонда жүргенде конкурсқа қатысқанының арқасында көзге ілініп, Астанадағы Қазақ ұлттық өнер университетіне оқуға шақырылады. 2017 жылы Арменияның халық әртісі Барсег Туманянның сыныбында «вокал өнері» мамандығы бойынша университетті үздік бітіріп шығады. Қазір өзі білім алған шаңырақта магистратурада оқып жатқан Марат 2016 жылы болашағынан үміт күттірген студент ретінде Римдегі әйгілі «Санта Чечилия» консерваториясына 4 айға оқуға жіберіледі. – Маған сабақ берген өзі Рим сахнасын бағындырған, Ла Скалада көрермендерін тамсандырған маэстро Клаудио ди Сенни қазақтың әндеріне қайран қалды. Не деген керемет дүниелер, халық әндері дейсің бе? Қандай кеңдік, мынау әншіге техникалық тұрғыда баға жетпейтін дүние ғой. Мысалы, немістің, француздың әндерін айтушыға дыбыс қысаңдығы кедергі келтіреді, ал қазақтар қалай кең шырқаған деп «Ақбақай», «Тілеуқабақ», «Қарғам-ау», «Назқоңыр» сынды әндерге тәнті болып, біраз әннің нотасын сұрап алып қалды, – дейді Марат. 

«Адам әнді орындағанда әр жаста әрқалай сезінеді екен. Мысалы, осыдан үш жыл бұрын сіз жақсы көретін «Синяя вечносты» қалай айттым. Техникалық тұрғыда емес, сезіну жағынан. Жалпы, репертуар таңдағанда ішкі жан дүнием мен сезіміме көп жүгінемін. Өткенде қанша ән білесің деген сауалға жауап беру керек болып, соған ерінбей үш күнімді арнап тізімін жасап, 1100 әнді тізіп шықтым. Бірақ оның барлығын айтамын деген сөз емес, кей әнді оқу үдерісі кезінде үйренесің, ал негізі мен өзі не нәрсенің де түбіне, тереңіне бойлағанды жақсы көремін, сондықтан да италия, ағылшын, француз тілдерін үйреніп, оған қоса қазақтың халық әндерін орындағанда тек нотаға сүйене айту дұрыс емес деп, дәстүрлі ән шеберлері Қайрат Байбосынов, Ерлан Рысқали тәрізді майталмандарға құлақ түріп, ән сөздеріне мән беремін. Ал шетелдік ария, романстарды орындау үшін тілін ұқпасаң, сөзінің мәніне жетпесең, ол көпшілікке де жетпейді», дейді әнші.

Мараттың ән салғанда теңіздің түбі көрінгендей тазалық, тұнықтыққа қоса, тұңғиықтан қуат алып, буырқанып, толқыны тулап бір кеткенде алып кемені бұйым құрлы көрмейтін теңіздің ересен зор күші тулап жатады. Ән биігіне шығып, дауыс төрт құбылаға тегіс тарайтындай кеңге құлаш кергенде қан тамырларыңыз бен әрбір клеткаңыз ән тылсымынан ширығып, қатты бұралған шектей, сымдай тартылып, әуенді қабылдаудың шырқау шегіне қалай жеткеніңізді аңғармай қаласыз. Ішкі жан әлеміңіз ерекше бір күйге бөленеді. Сірә, бұл Мараттың барқыт үніндегі биіктіктің сиқыры болса керек.

– Өз аспабым фортепьяноны да қатты жақсы көремін, сондықтан жиі-жиі оған оралып, орындайтын әндерімнің өңдеуін де өзім жасаймын. Ермек Серкебаевтың өзінің фортепьянода сүйемелдеуімен айтқан әндерін тыңдап көріңізші, қандай керемет! Операда партитурадан ауытқып шығуға болмайды, оркестрдің әр аспабының өзінің тартар иірімі бар, сондықтан одан ауысып кете алмайсың. Ал Ермек ағаның импровизацияға баруы, халық әндерін шарықтата айтуы ғажап. Жалпы, шығармашылық адамына белгілі бір дербестік, еркіндік қажет деген ойдамын. Тек қалыпқа түскен бағыттан ауытқымай, тактіден шықпай айту әншінің ойын да, өнерін де тұсайды деген жас жігіттің пайым­дарына қарап, одан болашақта жарқырай жанатын жарық жұлдызды көргендей болдым. Сәт сапар саған, Марат!

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Ардақ Әшімбекұлы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы қызметіне тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының білім беру саласының мамандарымен кездесті

14.11.2018

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссия отырысы өтті

14.11.2018

Елбасы «Астана Бас жоспары» ғылыми-зерттеу жобалық институтында болды

14.11.2018

Үкімет басшысы Жамбыл облысында болды

14.11.2018

Атыраулықтар жалпыұлттық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Қазақстанның бірқатар өңірлерінде Азаматтарға арналған қоғамдық қабылдаулар өтті

14.11.2018

Қ.Тоқаев: Бюджетті қарау кезінде тек мемлекеттік мүдде үстем болуы тиіс

14.11.2018

Африканың Батыс Сахарасында күрделі тапсырмаларды орындады

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысында тағы бірнеше кәсіпорын жалақы өсірді

14.11.2018

Халықаралық балалар шығармашылығы Фестивалінің жеңімпаздары марапатталды

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауылында 40 пәтер пайдалануға берілді

14.11.2018

Елбасы кітапханасы ақтөбелік жоғары оқу орнына 350-ден аса кітап тарту етті

14.11.2018

Алматыда мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі талқыланды

14.11.2018

Алматы жұртшылығы жалпыхалықтық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Алматыда «Көшпенділер әуені» атты дәстүрлі орындаушылардың ІІ Республикалық байқауы өтті

14.11.2018

Алматыда дәстүрлі «Болат Тұрлыханов кубогі» өтеді

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу