Аймақтар • 26 Желтоқсан, 2017

«Түйемойнақ акуласының» тісі

1058 рет
көрсетілді
2 мин
оқу үшін

Денисов аудандық тарихи-өлкетану музейінде өңірдің табиғаты, халқымыздың тарихы жөнінен сыр шертетін жәдігерлер жеткілікті. Келушілер, әсіресе акуланың тісін көргенде таңырқап-ақ қалады. 

«Түйемойнақ акуласының» тісі

«Жартылай шөлейт өңірге жататын ауданда қайдан жүрген акула?» деп қалатындар да бар. Ал ерте, ерте, ертеде дегендей, миллиондаған жыл­дар бұрын бұл жерде ежелгі Тетис мұхитының жал­ғасы Торғай теңізі болғанын екінің бірі қайдан білсін.  

– Теңіздің суы бірде қайт­қан, бірде толған, жанартау­лар атқылап, олардан тастар пай­да болған. Теңізде алып қы­рықбуындар мен шырмауықтар өскен. Сөйтіп суда тіршіліктің белгісі моллюскалар, сауытты моллюскалар, балықтар, сүт қо­ректілер пайда болған. Бүгінгі өңір­дің жартасты, қыратты, айнадай жарқыраған өзен-көлдері, қайыңды-теректі тоғайлары жай­қалған әсем табиғаты содан қалған, – дейді музей директоры Наталья Таран.

Акуланың тісі музейде біреу емес, бір уыс көрінеді. Оны осы өңірге келген еліміздің зерттеу экс­педициясы мүшелерімен қатар, Тобыл өзеніне шомылған жергілікті тұрғындар да әкеліп тапсырыпты.

– Акуланың тасқа айналған тіс­тері, моллюскалар, теңіз шаян­дары жердің бетінде жатпайды. Олар 500 миллион жылдан асқан уақыт бойы жердің бетінде жатса әлдеқашан топыраққа айналар еді. Жыл сайын осындағы өзендер тасығанда жердің астында, су түбінде жатқан осындай ежел­гі заманның куәгерлері топы­рақтың бетіне шығып қалады. Оны мал баққан, жазда өзенге шо­мылған жұрт байқаса әкеп бере­ді, – дейді Наталья Ивановна.

Денисов ауданына қарасты өңір бұрын Түйемойнақ аталған. Өзен жағасындағы құм теңіз жағасын елес­тетеді. Жергілікті тұрғындар «біз­ге теңіз іздеп, алыс­қа барудың қа­жеті жоқ» деп мақ­танышпен айтып жатады.

– Ежелгі теңіздің қандай терең болғанын қазір көзге елестету қиын. Айналадағы карьерлерден ежелгі заман жануарларының түрлі сүйектері шығып жатқанын естіп жатамыз. Әзірге біздің музейге мамонт «келе қойған жоқ». Ал «Түйемойнақ акула­ларының» тісі табылса, аса таң­ғал­майтын да болдық, тек палеон­­толог мамандарға көрсетіп алып, тіркейміз, – дейді Наталья Таран.

Нәзира ЖӘРІМБЕТ,
«Егемен Қазақстан»

ҚОСТАНАЙ