Жарымаған жарнама жақсара ма?

Атам қазақта ана сүтіне жары­­ма­ған деген сөз бар. Сол секілді қазақ тілінің уызына жарымаған жарнамалар туралы Астана қала­сы Тілдерді дамыту басқарма­сы­ның ұйымдасты­руымен «Көрнекті ақпарат тіліндегі өзекті мәсе­ле­лер» атты дөңгелек үс­тел өтті. Бұл басқосудың басты мақ­са­ты, «Тілдер туралы» Заңның 19 және 21-баптарының орындалуын қам­та­ма­сыз ету, мемлекеттік тілдің қолда­ныс аясын кеңейту десек, дөңгелек үстелдің ұйымдас­ты­ру­шысы «Қо­ңыр» орталығының ди­ректоры Қуан­тай Амантай ақпа­рат құралда­рын­да­ғы жарнамалар туралы өз ойын ор­таға салды. Әр­и­не, мемлекеттік тіл­дің мәртебесін айқындау ісіндегі кеңес зама­ны­ның үстемдігі құдыққа құлап, құрдымға кеткеннен кейін сірескен сеңнің сөгілгенін, қасиетті тіліміздің қадірін түсінетіндер кө­бей­генін жоққа шығара алмаймыз. Астананың өзінде бір кездері жалғыз қазақ мектебі болса, қазір ол ондап саналады. Қоғамдық көліктегі тілдің беті де бері қарап келе жатыр. Дөңгелек үстелде Астана қала­сы Тілдерді дамыту басқарма­сы­ның бас­тығы О.Асанғазы өзі жетекшілік ететін мекемедегі жұ­мыс­тар туралы айта келіп, ендігі жерде жансыз жар­намаларға журналистер қауымы да араласу керектігін тілге тиек етті. Шынында, тіл мәселесінде қарапай­ым жұрт­қа айтар өкпе-наз жоқ. Тек шенді мен шекпенділер ғана мемлекеттік іске кей тұстарда атүсті қар­ай­тыны бар. Оразкүл Асан­­ғазықызы елордада 800 мыңнан аса халық­тың 770 мыңы қазақ екенін, бұл дегеніңіз 10 адамның 8-і өз қа­ра­­­көздеріміз болып отырғанын жет­кізді. Сол секілді салық сала­сында 98 пайыз, банкте 95-97 пай­ыз өз қандаста­ры­мыздың жүрге­нін, ж­а­­­­­қын­­­да әуежай­да болғанда тір­кеу­ден өткен 300 адам­ға 8 қазақ қы­­зы тек ресми тілде қызмет көр­сет­кенін, сол 300 адам­ның 4-уі ға­на өзге ұлт өкілі бол­ға­нын, бұл қа­­лай, деген мәселені тиісті орын­дар­дың алдына көлденең тарт­қан­­нан кейін, әлгі 8 қыздың бәрі ана тілінде сөйлегенін мысалға келтірді. Біз көп жағдайда «Тілдер ту­ра­лы» Заңды алға тарта береміз. Алайда осы заңның өзінде де көп жақ­сы­лық­тар бар. Ол аз десеңіз, Әкімшілік құқықтық кодекстің 81-бабы бой­ын­ша кез келген жеке адам мемлекеттік тілде сөйлеуді талап ете алады. Егер ол орын­далмай жатса, сотқа жүгі­нуге ешкім тосқауыл қоя алмайды, дей келіп, Астанада 7 мың кәсіпкер бар десек, оларға тиесілі мекемелердегі жан ауыртар жарымаған жарнамалардан құтылу үшін Мәде­ниет ми­нистрлігінің Тіл комитеті Астана­да­ғы тілге мән бермей отыр­ған мекемелерді тексеру жө­нінде еліміздің Бас прокурату­ра­сына хат түсіріп, соны бекіттіріп берсе, өздері заң талабын мүл­тік­сіз атқаратынын атап өтті. «Астана ақшамы» газетінің бас редакторы А.Шәріп басы­лым­да соңғы кездері тіл туралы 50-ден аса әр алуан тақырыпта мақалалар басылғанын, бірақ оған тиісті ор­ын­дардың көңіл аудара бермейтінін ай­тып, бір замандары М.Дулатов «Қа­зақ тілінің мұңы» деген ащы мақа­ла­сы «Ауыл тілі» газетіне басылғанда Ж.Мыңбаев­тың жауап бергені туралы дәйек келтірді. Ол бұдан кейін М.Әуе­зовтің бесігіңді түзе деген сөзіне жүгініп, оның ар жағында сол бесікті тербететін ана тұрғанын, ана тұрмысын түземей, дәстүріңді түзей алмайтыныңды айта келіп, бала әл­диі жоғалғанмен, бала тілін жоғал­ту­ға қақымыз жоқ екенін алға тартты. Ал ЕҰУ-дің журналистика жә­не саясаттану факультетінің дека­ны, профессор Қ.Сақ бір заман­дары М.Ду­латов ұлт ісі дегенде ұлы-кішісі болмайды дегенін атап өтіп, одан әрі кейбір жарнама­лар­дың қасиетсіз­ді­гінен, әйелдер ту­ралы жарнамада бұ­зыл­ған әйел­дер орталығы деп жа­­­­зыл­ғанынан мысал келтірді. Белгілі қаламгер С.Шүкірұлы мерзімдік ба­сы­лым­дардағы мемлекеттік тілдің қам­тылуы туралы айта келіп, нақты мысалдарға жүгінді. Әсіресе, өзге тілді газеттер мемлекеттік тілге мән бермейтініне бұлтартпайтын фактілер келтірді. Сол секілді «Хабар» телеарнасының тілшісі тіл және қо­ғам туралы ойын ор­таға салса, қазақ радиосы «Астана» студиясының ре­дакторы Б.Қасымұлы жарнамадағы мемлекеттік тілдің келіссөз тұста­ры­на тоқталды. Ал, Жарнама газетінің қызметкері А.Мұқанова тіл заңы бұ­зылып жатса да, үнсіз жүре­ті­німізді ашына жеткізсе, халық­ара­лық «Қа­зақ тілі» қоғамының вице-президенті О.Шәріпбаев әкім­дер өзі бас­қа­рып отырған өңірдегі мемлекеттік тілдің жағдайы ту­ралы есеп берсе жөн болар еді. Бұл тұрғыдан келгенде, ойлы министр, алғыр әкімдердің іс тәжі­рибесін бүкіл отанымызға та­ра­туымыз керек, деді. Ол бұдан кейін Астана қаласында «Қазақ тілі» қоғамының бөлімшесін құру қол­ға алынғанын айтты. Дөңгелек үстел қорытын­ды­сын­да журналистер қауымы ендігі жерде тіл мәселесіне өздерінің ат салыса­тынын, әсіресе жарна­ма­лар­ды жақ­сар­туда рейдтер ұйым­­­дастыру арқы­лы өз үлестерін қо­­сатынын, көше­лер­де жарысып тұр­ған көп жарна­ма­лардың орны­на тіл туралы жарнамалар ілу қа­жеттігін, онда Елбасының сөзінен бастап, бүкіл Алаш арыс­тарының ұйқыдағы санаңды оятып, ру­хың­ды тербейтін сөздерін екі тілде жазып, суреттерін қоса іліп қою мәселесін қозғап, осыған тиісті министрлер мен лауазымды мекемелер, ұлт жақсылары үлес қосса, мемлекеттік тілдің мәртебесі өз шешімін табар еді, деп тарасты.