Орталық Азия: ортақ мүдделер мен құндылықтар тиімді ынтымақтастық бастауы

Жаһандану үдерісінің барынша екпін алуы, халықаралық сауданың қарқынды өсуі кез келген өңір халықтарын өзара одақ, түрлі альянстар аясында бірігуге шақырып отырғандығы белгілі. Өйткені әлемнің әрбір елі ең алдымен түбі бір халықтармен және өзі отырған өңірмен түрлі саладағы байланыстарын дұрыстап жолға қойып алған жағдайда ғана жаһандану үдерісіне жақсы дайындықпен қосыла алатыны уақыт өткен сайын айқындала түсуде. Бұл – жаңа ғасыр туындатып отырған өзгерістер аясында іріленген халықтар мен халықтық бірлестіктер ортасында жұтылып кетпеудің өзіндік бір амалы.

Егемен Қазақстан
05.02.2018 987

Міне, осы тұрғыдан алғанда атам қазақтың «алыстан арбалағанша, жақын­нан дорбала» деген өсиеті бүгін­гі қайнаған өмір шындығына дөп келе­тін секілді. Қазір қарап отырсаңыз, әлем­де жеке-дара отырған ел жоқ. Өзі­нің саяси ұстанымы бойынша тіпті он­дай ел бар және бола бере­ді деп айт­қан жағдайдың өзінде ол бәрібір айна­ла­сын­дағы эконо­мика­лық жағдайға тәу­елді. Демек, қалай алып қарағанда да, сыртқы әлеммен ымыра­ға келмей тұр­а ал­майды. Тіпті алысқа бармай-ақ, Түрік­мен­башы­ның тұсында даралық кейіп таны­тқан Түрікменстанның экономика сала­сындағы қазіргі бағыт-бағдары­ның өзі көп жағдайдан хабар беретіндей.

Қазақстан Еуразиялық эконо­ми­ка­лық одаққа бірікпей тұрып, біз­дің елі­міз­де Орталық Азия ел­дері­­нің одағын құ­­ру идеясы бол­­­­­ды. Шын мәніне келг­ен­­де мұндай одақ құру – өңірдің кез келген еліне пайдасын тигізетіндей жарқын идеялардың бірі еді. Бір-бірі­мен көрші отырған, тарихы тамырлас, тіл­дік кедергілері аз, мәдениеті ұқсас, діні де, ділі де бір елдер бірінде жо­қ­­ты екіншісінен тауып, бірін- бірі то­лық­­тырамыз деп жатса, бұдан артық не керек?!

Кейінірек күн тәртібінде Қазақ­стан­­ның Ресей, Беларусьпен бірігіп, Еу­ра­зиялық экономикалық одақ­ты құруы мә­селесі шыққан соң Орта­лық Азия өңірінде бірыңғай эко­номикалық одақ құру идеясы уақыт­ша болса да, көмескі тартқандай кейіпке енді.

Дегенмен, соңғы уақыттағы жағ­дай­­лар Орталық Азия одағын құру идея­сы­н қолдаушылар үмітін қайта оят­қан­дай болып отыр. Мәселен, Қазақ­станның стратегиялық зерттеулер институтының ұйымдастыруымен 2017 жылғы маусым айының басында Астанада өткен Орталық Азиядағы қауіпсіздік мәселелеріне арналған конференцияда  сол кездегі Парламент Мәжілісінің депутаты Мәулен Әшімбаевтың Орталық Азияда жаңа аймақтық бірлестікті құру мәселесін қайта көтергенін «ҚазАқпарат» тілшісі хабарлаған болатын. «Мен ол идеяны әркім әрқалай қабылдайтынын білемін. Дегенмен, ерте ме, кеш пе, біз Орталық Азия аймағында жаңа бірлестікті құру мәселесіне ораламыз. Бұған дейін бұл жерде Орталық Азия одағын құру бастамалары болған. Оның жайын бәріміз жақсы білеміз. Азық-түлік, су-энергетикалық және көлік-коммуникациялық бағытта үш консорциум да қарастырылды. Соның аясында бірігу мәселесі де талқыланды. Тіпті Орталық Азия банкін де құрып үлгердік. Алайда аталған жобалардың бірде-бірі іске аспай қалды. Сондықтан алдағы уақытта бұған дейінгі бастамаларды жаңа тұрғыдан қарастырып, қолға алуға болады деп ойлаймын», деген еді М. Әшімбаев.

Оның айтуынша, Орталық Азия аймағында нақты бір бірлестік құрыл­са, ол соның аясында ғана шек­теліп қалмауы қажет. Еуразиялық эконо­ми­ка­лық одақ бағытында өзара интеграцияны, Қытайдың «Бір белдеу – бір жол» жобасы бойынша, тіпті Үндістан мен Пәкістан сияқты мемлекеттермен арадағы байланыстарды нығайтқан кезде де бұл мәселенің маңызы барынша ашыла түспек.

Әрине жоғарыда айтылғандай, қазіргі күні бұл идеяны қолдаушылар да, қол­да­маушылар да бар. Мәселен, белгілі сая­саттанушы Әзімбай Ғали қазіргі күні Орталық Азия елдері жағдайының әркелкі екен­­дігін, демек бұл одаққа біріккен жағ­дай­да Қазақстанға экономикалық тұр­ғы­дан көп күш жұмсауға тура келе­тін­дігін, сондықтан көрші елдермен бұрын­ғысынша екіжақты әріптестік аясын­да қарым-қатынас жасай берудің тиім­ді болатындығын айтып, өзінің бұл идеяны жақтамайтындығын жеткізген еді.

Ал саяси ғылымдар докторы, профессор Сейілбек Мұсатаев болса, Қазақстанның Еуразиялық эконо­микалық одаққа бірігіп қойған­дығын алға тартып, алдымен осы одақтағы жағ­дайымызды жөндеп алғандығымыз дұрыс болады деген пікір білдірді.

Әрине пікірлердің бұлайша әр тарапқа қарай тартуының себебі де жоқ емес секілді. Ең бастысы, біз одақты құратын дер шақты өткізіп алғандаймыз. Мәселен Қазақстан қазір ЕАЭО-ның белді мүшесі болып табылады. Бұл одақта өзіндік салмақты орны да бар. Жас құрылым болса да, ЕАЭО біршама табысты жұмыс істеуде. Оны құру кезінде қабылдаған келісімшарттар бойынша, Қазақстан енді басқа бір бірлестіктермен экономикалық қарым-қатынасқа түскен кезде осы одақтың аясында жасалған келісімдерден туындайтын міндеттемелерді сақтауға тиіс. Бұл жағдай біздің басқа бір одаққа біріккен кезімізде қимыл-әрекетіміздің экономикалық тұрғыдан шектеулі болатындығын көрсетеді.

Екіншіден, «төртеу түгел болса – төбедегі келеді, алтау ала болса – ауыздағы кетеді» дегендей, Орталық Азияның бес елі белгілі бір мақсаттар тұр­ғысынан бірігуге дәл қазірдің өзін­де әзір ме деген сұрақ алдымыздан тағы да көлденеңдейді. Мәселен, Түрік­­менстанның бейтараптық саясаты әлі де өз бабында тұрғаны анық. Тәжікстан бол­са, салынып жатқан Рогун ГЭС-інен пай­да алу мақсатында Ауғанстан мен Пәкістан жағына қарай алаңдаулы.

Дегенмен жарқын идеяның оңай­лық­пен сөнбейтіндігі анық. Қайта ол адамдар жүрегінен орын алған сайын бұрынғыдан да лаулай береді. Идея­л­ардың құдіреттілігі сонда, ол миллиондардың жүрегін жаулайды да, кездескен кедергілер мен бөгет­тер­ді бұзып өтетіндей қуат алады. Біз­дің ойымызша, қарапайым қазақ, қа­ра­пайым өзбек, қарапайым қырғыз бен түрікмен түбі бір түркі жұртының қатарында болғандықтан тарихтың талмау сәттерінде жұтылып кетпес үшін әрдайым өзара бірігуді қалайды. Олар бөлінуден, бір-бірінен оқшауланудан есесі кететіндіктерін қазір анық сезіне бастады. Аралас-құраластықтың мәнін ұғып үлгерді.

Соңғы экономикалық көрсеткіштер де көрші елдердің бір-біріне жақын­да­суының пайдасы мол екендігін көр­сетіп берді. Мәселен, өткен жылдың өзін­де ғана Қазақстан мен Өзбекстан ара­сындағы сауда айналымы 30 пайыздан астамға ұлғайды. Керемет көрсеткіш емес пе?! Бұл – көрші отырған бауырлас елдер ынтымақтастығының қандай нәтиже бере алатындығының жақсы бір дәлелі.

Бәлкім енді біздің Орталық Азия елдері болып кең ауқымдағы бір эконо­ми­калық одаққа бірігуіміз бұрын­ғыға қарағанда, қиындау соғатын шығар. Бірақ қалай алып қарағанда да қандай дең­гейде, қандай бағытта, қандай салада болмасын әйтеуір бірігудің алтын күрек желінің лебін сезінгендейміз. Халықтардың қолдауымен туындайтын мұндай үдерісті көп кешіктірмес үшін оны өзара көпжақты қарым-қатынасымыздағы толғақты проблемаға айна­лып отырған су-энергетикалық, кө­лік­тік-дәліздік секілді маңызды мәсе­лелерден бастап кетсе жөн болар еді.

Халықтардың аражігі ажырамас үшін орталықазиялық бірлестікті әзірге мәдени-гуманитарлық деңгейде ұйым­дастырса, бұған ешкім бөгет жаса­масы анық. Осы саланың өзінде бір бірімізден алатынымыз да, бір бірімізге беретініміз де өте көп. Түбі бір туысқан елдердің бойындағы озық қасиеттер мен құндылықтар ортақ мәдениет қалыптастыруға мол әсерін тигізетіндігі анық.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.02.2018

Астанада ашылатын төртінші ауданға Байқоңыр атауын беру мақұлданды

25.02.2018

Павлодар облысында жергілікті ЖОО үшін 200  грант  бөлінді

25.02.2018

Алакөл жағасын абаттандыру жұмыстары биыл да жалғасады

25.02.2018

Берлин-2018 кинофестивалінің жеңімпаздары анықталды

25.02.2018

Олимпиада-2018: Ресей құрамасы тұңғыш рет хоккейден алтын алды

25.02.2018

Мәлік Мырзалин: Ақмола облысына 257 миллиард теңге инвестиция тартылып, 12 мың жаңа жұмыс орны құрылды

25.02.2018

2018 жыл Ақтөбе облысында «Бала жылы» деп жарияланды

25.02.2018

Оралда құсбегілердің республикалық «Қансонар-2018» турнирі өтіп жатыр (ФОТО)

24.02.2018

Премьер-Министрдің Бірінші орынбасары Асқар Мамин Түрікменстан Президентімен кездесті

24.02.2018

Заң бұзған мыңға жуық шетелдік елден шығарылды

24.02.2018

Олимпиада - 2018: Шаңғышы Денис Волотка жарыс жолынан шығып қалды

24.02.2018

Былтыр Маңғыстау облысының жергілікті атқарушы органдары халыққа 1 253 841 қызмет көрсеткен

24.02.2018

Францияның Ұлттық Ассамблеясында қазақстан-француз стратегиялық серіктестігінің болашағы талқыланды

24.02.2018

Минскіде Қазақстан мен Беларусь СІМ арасындағы саяси консультациялар өтті

23.02.2018

Сенатор Д.Назарбаева Сингапурда болды

23.02.2018

ШҚО әкімі тұрғындар алдында есеп берді

23.02.2018

Қазақстандық парламентшілер ЕҚЫҰ ПА қысқы сессиясына қатысты

23.02.2018

Энергетика министрлігінің кеңейтілген алқа мәжілісі өтті 

23.02.2018

Оралхан Бөкейдің ағылшын тілінде жарық көрген кітабының тұсаукесері өтті

23.02.2018

СҚО-да Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті - Елбасы Қорының күндері өтуде

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ғабит ІСКЕНДЕРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Мәселе заманда емес, адамда...

  Адамның азаматтығы, жауап­кер­шілігі туралы қай кезде де кеңі­нен сөз болады емес пе? Сондай әңгіме барысында кейбіреулер әңгі­ме арқауына айналған жандарға ая­ныш білдіріп, «олар сатқындық жа­с­айын деді дейсің бе, амалдың жоқтығынан жасады ғой, бәріне заман кінәлі» дегені бар-тын. Сонда Ұшыға апам былай деген еді: «Күн де орнында, сол баяғыша шығады, сол қалпында батады. Ай да орнында сол бұрынғыша туады. Өзгерсе адамның пейілі, ниеті өзгерген. Заманға жауапкершілік жүктеудің жөні жоқ...».

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Эфирде бейбастақтыққа неге жол беріледі? 

Әуе толқынынан хабар тыңдап отырмын. Әңгіме бойтұмар жайында өрбуде. Радио хабарын жүргізуші әлемге танымал адамдардың бой­тұмар ретінде нені ұстайтынын айта келе Кэмерон Диазды мысалға алды.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Даму үшін әділдік ауадай қажет

Әділдік қашанда адамзаттың арманы болып келеді. Жасыратыны жоқ, кейде бір ұжым түгілі, бір отбасының өзінде әділдік кемшін қалып жатады. Осындай жағдайда оның тұтас мемлекетте орнауы орындалмас армандай көрінетіні рас.

Зарема ШӘУКЕНОВА, ҰҒА корреспондент-мүшесі

Конфессияаралық диалогтың қазақстандық алаңы

Атақты америкалық саясаттанушы Самуэль Хантингтон 1996 жылы өзінің әлемдік ғылыми қоғамдас­тық арасында кең талқылауға түс­кен «Өркениеттер қақтығысы және әлемдік тәртіптің трансформациясы» атты кітабын жарыққа шығарды. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қайтқан малда қайыр бар

Осының алдында газет бетінде жарияланған «Бай бол­­саң, халқыңмен бол!» атты мақа­ламызда («Егемен Қазақстан», 09.02. 2018 жыл) меншік иелері­нің елімізден астыртын жолдар арқылы шығарып әкетіп жатқан капиталының түбі оларға қайыр бермейтіндігін, қазіргі күні Батыс әлемінде жүріп жатқан саяси-эко­номикалық үдерістердің екпі­німен бұл қаржылар сол жақ­тың өзінде ерте ме, кеш пе, қақпан­ға түсірілетіндігін, ал оның идеологиясы қазірдің өзінде әзір екендігін жазған едік. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу