Орталық Азия: ортақ мүдделер мен құндылықтар тиімді ынтымақтастық бастауы

Жаһандану үдерісінің барынша екпін алуы, халықаралық сауданың қарқынды өсуі кез келген өңір халықтарын өзара одақ, түрлі альянстар аясында бірігуге шақырып отырғандығы белгілі. Өйткені әлемнің әрбір елі ең алдымен түбі бір халықтармен және өзі отырған өңірмен түрлі саладағы байланыстарын дұрыстап жолға қойып алған жағдайда ғана жаһандану үдерісіне жақсы дайындықпен қосыла алатыны уақыт өткен сайын айқындала түсуде. Бұл – жаңа ғасыр туындатып отырған өзгерістер аясында іріленген халықтар мен халықтық бірлестіктер ортасында жұтылып кетпеудің өзіндік бір амалы.

Егемен Қазақстан
05.02.2018 1217
2

Міне, осы тұрғыдан алғанда атам қазақтың «алыстан арбалағанша, жақын­нан дорбала» деген өсиеті бүгін­гі қайнаған өмір шындығына дөп келе­тін секілді. Қазір қарап отырсаңыз, әлем­де жеке-дара отырған ел жоқ. Өзі­нің саяси ұстанымы бойынша тіпті он­дай ел бар және бола бере­ді деп айт­қан жағдайдың өзінде ол бәрібір айна­ла­сын­дағы эконо­мика­лық жағдайға тәу­елді. Демек, қалай алып қарағанда да, сыртқы әлеммен ымыра­ға келмей тұр­а ал­майды. Тіпті алысқа бармай-ақ, Түрік­мен­башы­ның тұсында даралық кейіп таны­тқан Түрікменстанның экономика сала­сындағы қазіргі бағыт-бағдары­ның өзі көп жағдайдан хабар беретіндей.

Қазақстан Еуразиялық эконо­ми­ка­лық одаққа бірікпей тұрып, біз­дің елі­міз­де Орталық Азия ел­дері­­нің одағын құ­­ру идеясы бол­­­­­ды. Шын мәніне келг­ен­­де мұндай одақ құру – өңірдің кез келген еліне пайдасын тигізетіндей жарқын идеялардың бірі еді. Бір-бірі­мен көрші отырған, тарихы тамырлас, тіл­дік кедергілері аз, мәдениеті ұқсас, діні де, ділі де бір елдер бірінде жо­қ­­ты екіншісінен тауып, бірін- бірі то­лық­­тырамыз деп жатса, бұдан артық не керек?!

Кейінірек күн тәртібінде Қазақ­стан­­ның Ресей, Беларусьпен бірігіп, Еу­ра­зиялық экономикалық одақ­ты құруы мә­селесі шыққан соң Орта­лық Азия өңірінде бірыңғай эко­номикалық одақ құру идеясы уақыт­ша болса да, көмескі тартқандай кейіпке енді.

Дегенмен, соңғы уақыттағы жағ­дай­­лар Орталық Азия одағын құру идея­сы­н қолдаушылар үмітін қайта оят­қан­дай болып отыр. Мәселен, Қазақ­станның стратегиялық зерттеулер институтының ұйымдастыруымен 2017 жылғы маусым айының басында Астанада өткен Орталық Азиядағы қауіпсіздік мәселелеріне арналған конференцияда  сол кездегі Парламент Мәжілісінің депутаты Мәулен Әшімбаевтың Орталық Азияда жаңа аймақтық бірлестікті құру мәселесін қайта көтергенін «ҚазАқпарат» тілшісі хабарлаған болатын. «Мен ол идеяны әркім әрқалай қабылдайтынын білемін. Дегенмен, ерте ме, кеш пе, біз Орталық Азия аймағында жаңа бірлестікті құру мәселесіне ораламыз. Бұған дейін бұл жерде Орталық Азия одағын құру бастамалары болған. Оның жайын бәріміз жақсы білеміз. Азық-түлік, су-энергетикалық және көлік-коммуникациялық бағытта үш консорциум да қарастырылды. Соның аясында бірігу мәселесі де талқыланды. Тіпті Орталық Азия банкін де құрып үлгердік. Алайда аталған жобалардың бірде-бірі іске аспай қалды. Сондықтан алдағы уақытта бұған дейінгі бастамаларды жаңа тұрғыдан қарастырып, қолға алуға болады деп ойлаймын», деген еді М. Әшімбаев.

Оның айтуынша, Орталық Азия аймағында нақты бір бірлестік құрыл­са, ол соның аясында ғана шек­теліп қалмауы қажет. Еуразиялық эконо­ми­ка­лық одақ бағытында өзара интеграцияны, Қытайдың «Бір белдеу – бір жол» жобасы бойынша, тіпті Үндістан мен Пәкістан сияқты мемлекеттермен арадағы байланыстарды нығайтқан кезде де бұл мәселенің маңызы барынша ашыла түспек.

Әрине жоғарыда айтылғандай, қазіргі күні бұл идеяны қолдаушылар да, қол­да­маушылар да бар. Мәселен, белгілі сая­саттанушы Әзімбай Ғали қазіргі күні Орталық Азия елдері жағдайының әркелкі екен­­дігін, демек бұл одаққа біріккен жағ­дай­да Қазақстанға экономикалық тұр­ғы­дан көп күш жұмсауға тура келе­тін­дігін, сондықтан көрші елдермен бұрын­ғысынша екіжақты әріптестік аясын­да қарым-қатынас жасай берудің тиім­ді болатындығын айтып, өзінің бұл идеяны жақтамайтындығын жеткізген еді.

Ал саяси ғылымдар докторы, профессор Сейілбек Мұсатаев болса, Қазақстанның Еуразиялық эконо­микалық одаққа бірігіп қойған­дығын алға тартып, алдымен осы одақтағы жағ­дайымызды жөндеп алғандығымыз дұрыс болады деген пікір білдірді.

Әрине пікірлердің бұлайша әр тарапқа қарай тартуының себебі де жоқ емес секілді. Ең бастысы, біз одақты құратын дер шақты өткізіп алғандаймыз. Мәселен Қазақстан қазір ЕАЭО-ның белді мүшесі болып табылады. Бұл одақта өзіндік салмақты орны да бар. Жас құрылым болса да, ЕАЭО біршама табысты жұмыс істеуде. Оны құру кезінде қабылдаған келісімшарттар бойынша, Қазақстан енді басқа бір бірлестіктермен экономикалық қарым-қатынасқа түскен кезде осы одақтың аясында жасалған келісімдерден туындайтын міндеттемелерді сақтауға тиіс. Бұл жағдай біздің басқа бір одаққа біріккен кезімізде қимыл-әрекетіміздің экономикалық тұрғыдан шектеулі болатындығын көрсетеді.

Екіншіден, «төртеу түгел болса – төбедегі келеді, алтау ала болса – ауыздағы кетеді» дегендей, Орталық Азияның бес елі белгілі бір мақсаттар тұр­ғысынан бірігуге дәл қазірдің өзін­де әзір ме деген сұрақ алдымыздан тағы да көлденеңдейді. Мәселен, Түрік­­менстанның бейтараптық саясаты әлі де өз бабында тұрғаны анық. Тәжікстан бол­са, салынып жатқан Рогун ГЭС-інен пай­да алу мақсатында Ауғанстан мен Пәкістан жағына қарай алаңдаулы.

Дегенмен жарқын идеяның оңай­лық­пен сөнбейтіндігі анық. Қайта ол адамдар жүрегінен орын алған сайын бұрынғыдан да лаулай береді. Идея­л­ардың құдіреттілігі сонда, ол миллиондардың жүрегін жаулайды да, кездескен кедергілер мен бөгет­тер­ді бұзып өтетіндей қуат алады. Біз­дің ойымызша, қарапайым қазақ, қа­ра­пайым өзбек, қарапайым қырғыз бен түрікмен түбі бір түркі жұртының қатарында болғандықтан тарихтың талмау сәттерінде жұтылып кетпес үшін әрдайым өзара бірігуді қалайды. Олар бөлінуден, бір-бірінен оқшауланудан есесі кететіндіктерін қазір анық сезіне бастады. Аралас-құраластықтың мәнін ұғып үлгерді.

Соңғы экономикалық көрсеткіштер де көрші елдердің бір-біріне жақын­да­суының пайдасы мол екендігін көр­сетіп берді. Мәселен, өткен жылдың өзін­де ғана Қазақстан мен Өзбекстан ара­сындағы сауда айналымы 30 пайыздан астамға ұлғайды. Керемет көрсеткіш емес пе?! Бұл – көрші отырған бауырлас елдер ынтымақтастығының қандай нәтиже бере алатындығының жақсы бір дәлелі.

Бәлкім енді біздің Орталық Азия елдері болып кең ауқымдағы бір эконо­ми­калық одаққа бірігуіміз бұрын­ғыға қарағанда, қиындау соғатын шығар. Бірақ қалай алып қарағанда да қандай дең­гейде, қандай бағытта, қандай салада болмасын әйтеуір бірігудің алтын күрек желінің лебін сезінгендейміз. Халықтардың қолдауымен туындайтын мұндай үдерісті көп кешіктірмес үшін оны өзара көпжақты қарым-қатынасымыздағы толғақты проблемаға айна­лып отырған су-энергетикалық, кө­лік­тік-дәліздік секілді маңызды мәсе­лелерден бастап кетсе жөн болар еді.

Халықтардың аражігі ажырамас үшін орталықазиялық бірлестікті әзірге мәдени-гуманитарлық деңгейде ұйым­дастырса, бұған ешкім бөгет жаса­масы анық. Осы саланың өзінде бір бірімізден алатынымыз да, бір бірімізге беретініміз де өте көп. Түбі бір туысқан елдердің бойындағы озық қасиеттер мен құндылықтар ортақ мәдениет қалыптастыруға мол әсерін тигізетіндігі анық.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.02.2019

Сапарбаев: Бірде бір бала назарсыз әрі қамқорсыз қалмауы керек

16.02.2019

Головкин былғары қолғабын шегеге іле ме?

16.02.2019

Астана қаласы мен үш облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

16.02.2019

Қарағандыда NASА кездесу өткізді

16.02.2019

БҚО-да көп балалы отбасылар мәселесін шешуге қосымша 500 млн теңге бөлінеді

16.02.2019

Қарағандыда полицияның 200 қызметкері волейбол ойнады

16.02.2019

Қарағанды облысында мектеп жабылып қалды

16.02.2019

Демалыс күндері боран соғып, жауын-шашын болады

16.02.2019

Оралда радиатор зауыты ашылады

16.02.2019

Баянауылда аудандық қысқы спартакиада өтті

16.02.2019

Биыл Батыс Қазақстан облысында 5 жатақхана құрылысы басталады

16.02.2019

Батыс Қазақстан облысында өңір басшысының есебі басталды

16.02.2019

Павлодар облысының әкімі жаңа орынбасарларын таныстырды

16.02.2019

Бүгін Болгариядағы турнирде Қазақстан боксшылары алғашқы жекпе-жектерін өткізеді

16.02.2019

СІМ және «Атамекен» ҰКП инвестициялық және экспорттық бағыттағы жұмысты үйлестіруді күшейтуде

16.02.2019

WGS төрағасы: Үкіметтер өздерінің бизнес-модельдерін қайта ойлап табуы керек

16.02.2019

Ресей сауда алаңдарында қазақстандық компаниялардың белсенділігі артты

16.02.2019

Алматыда «Қазақстан университеттері халықаралық аренада» тақырыбында семинар өтті

16.02.2019

Майдангер-жазушы Леонид Гирш 95 жасқа толды

16.02.2019

Алматыда студенттер арасында «IITU Robocon 2019» робототехника чемпионаты өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу