Орталық Азия: ортақ мүдделер мен құндылықтар тиімді ынтымақтастық бастауы

Жаһандану үдерісінің барынша екпін алуы, халықаралық сауданың қарқынды өсуі кез келген өңір халықтарын өзара одақ, түрлі альянстар аясында бірігуге шақырып отырғандығы белгілі. Өйткені әлемнің әрбір елі ең алдымен түбі бір халықтармен және өзі отырған өңірмен түрлі саладағы байланыстарын дұрыстап жолға қойып алған жағдайда ғана жаһандану үдерісіне жақсы дайындықпен қосыла алатыны уақыт өткен сайын айқындала түсуде. Бұл – жаңа ғасыр туындатып отырған өзгерістер аясында іріленген халықтар мен халықтық бірлестіктер ортасында жұтылып кетпеудің өзіндік бір амалы.

Егемен Қазақстан
05.02.2018 1117

Міне, осы тұрғыдан алғанда атам қазақтың «алыстан арбалағанша, жақын­нан дорбала» деген өсиеті бүгін­гі қайнаған өмір шындығына дөп келе­тін секілді. Қазір қарап отырсаңыз, әлем­де жеке-дара отырған ел жоқ. Өзі­нің саяси ұстанымы бойынша тіпті он­дай ел бар және бола бере­ді деп айт­қан жағдайдың өзінде ол бәрібір айна­ла­сын­дағы эконо­мика­лық жағдайға тәу­елді. Демек, қалай алып қарағанда да, сыртқы әлеммен ымыра­ға келмей тұр­а ал­майды. Тіпті алысқа бармай-ақ, Түрік­мен­башы­ның тұсында даралық кейіп таны­тқан Түрікменстанның экономика сала­сындағы қазіргі бағыт-бағдары­ның өзі көп жағдайдан хабар беретіндей.

Қазақстан Еуразиялық эконо­ми­ка­лық одаққа бірікпей тұрып, біз­дің елі­міз­де Орталық Азия ел­дері­­нің одағын құ­­ру идеясы бол­­­­­ды. Шын мәніне келг­ен­­де мұндай одақ құру – өңірдің кез келген еліне пайдасын тигізетіндей жарқын идеялардың бірі еді. Бір-бірі­мен көрші отырған, тарихы тамырлас, тіл­дік кедергілері аз, мәдениеті ұқсас, діні де, ділі де бір елдер бірінде жо­қ­­ты екіншісінен тауып, бірін- бірі то­лық­­тырамыз деп жатса, бұдан артық не керек?!

Кейінірек күн тәртібінде Қазақ­стан­­ның Ресей, Беларусьпен бірігіп, Еу­ра­зиялық экономикалық одақ­ты құруы мә­селесі шыққан соң Орта­лық Азия өңірінде бірыңғай эко­номикалық одақ құру идеясы уақыт­ша болса да, көмескі тартқандай кейіпке енді.

Дегенмен, соңғы уақыттағы жағ­дай­­лар Орталық Азия одағын құру идея­сы­н қолдаушылар үмітін қайта оят­қан­дай болып отыр. Мәселен, Қазақ­станның стратегиялық зерттеулер институтының ұйымдастыруымен 2017 жылғы маусым айының басында Астанада өткен Орталық Азиядағы қауіпсіздік мәселелеріне арналған конференцияда  сол кездегі Парламент Мәжілісінің депутаты Мәулен Әшімбаевтың Орталық Азияда жаңа аймақтық бірлестікті құру мәселесін қайта көтергенін «ҚазАқпарат» тілшісі хабарлаған болатын. «Мен ол идеяны әркім әрқалай қабылдайтынын білемін. Дегенмен, ерте ме, кеш пе, біз Орталық Азия аймағында жаңа бірлестікті құру мәселесіне ораламыз. Бұған дейін бұл жерде Орталық Азия одағын құру бастамалары болған. Оның жайын бәріміз жақсы білеміз. Азық-түлік, су-энергетикалық және көлік-коммуникациялық бағытта үш консорциум да қарастырылды. Соның аясында бірігу мәселесі де талқыланды. Тіпті Орталық Азия банкін де құрып үлгердік. Алайда аталған жобалардың бірде-бірі іске аспай қалды. Сондықтан алдағы уақытта бұған дейінгі бастамаларды жаңа тұрғыдан қарастырып, қолға алуға болады деп ойлаймын», деген еді М. Әшімбаев.

Оның айтуынша, Орталық Азия аймағында нақты бір бірлестік құрыл­са, ол соның аясында ғана шек­теліп қалмауы қажет. Еуразиялық эконо­ми­ка­лық одақ бағытында өзара интеграцияны, Қытайдың «Бір белдеу – бір жол» жобасы бойынша, тіпті Үндістан мен Пәкістан сияқты мемлекеттермен арадағы байланыстарды нығайтқан кезде де бұл мәселенің маңызы барынша ашыла түспек.

Әрине жоғарыда айтылғандай, қазіргі күні бұл идеяны қолдаушылар да, қол­да­маушылар да бар. Мәселен, белгілі сая­саттанушы Әзімбай Ғали қазіргі күні Орталық Азия елдері жағдайының әркелкі екен­­дігін, демек бұл одаққа біріккен жағ­дай­да Қазақстанға экономикалық тұр­ғы­дан көп күш жұмсауға тура келе­тін­дігін, сондықтан көрші елдермен бұрын­ғысынша екіжақты әріптестік аясын­да қарым-қатынас жасай берудің тиім­ді болатындығын айтып, өзінің бұл идеяны жақтамайтындығын жеткізген еді.

Ал саяси ғылымдар докторы, профессор Сейілбек Мұсатаев болса, Қазақстанның Еуразиялық эконо­микалық одаққа бірігіп қойған­дығын алға тартып, алдымен осы одақтағы жағ­дайымызды жөндеп алғандығымыз дұрыс болады деген пікір білдірді.

Әрине пікірлердің бұлайша әр тарапқа қарай тартуының себебі де жоқ емес секілді. Ең бастысы, біз одақты құратын дер шақты өткізіп алғандаймыз. Мәселен Қазақстан қазір ЕАЭО-ның белді мүшесі болып табылады. Бұл одақта өзіндік салмақты орны да бар. Жас құрылым болса да, ЕАЭО біршама табысты жұмыс істеуде. Оны құру кезінде қабылдаған келісімшарттар бойынша, Қазақстан енді басқа бір бірлестіктермен экономикалық қарым-қатынасқа түскен кезде осы одақтың аясында жасалған келісімдерден туындайтын міндеттемелерді сақтауға тиіс. Бұл жағдай біздің басқа бір одаққа біріккен кезімізде қимыл-әрекетіміздің экономикалық тұрғыдан шектеулі болатындығын көрсетеді.

Екіншіден, «төртеу түгел болса – төбедегі келеді, алтау ала болса – ауыздағы кетеді» дегендей, Орталық Азияның бес елі белгілі бір мақсаттар тұр­ғысынан бірігуге дәл қазірдің өзін­де әзір ме деген сұрақ алдымыздан тағы да көлденеңдейді. Мәселен, Түрік­­менстанның бейтараптық саясаты әлі де өз бабында тұрғаны анық. Тәжікстан бол­са, салынып жатқан Рогун ГЭС-інен пай­да алу мақсатында Ауғанстан мен Пәкістан жағына қарай алаңдаулы.

Дегенмен жарқын идеяның оңай­лық­пен сөнбейтіндігі анық. Қайта ол адамдар жүрегінен орын алған сайын бұрынғыдан да лаулай береді. Идея­л­ардың құдіреттілігі сонда, ол миллиондардың жүрегін жаулайды да, кездескен кедергілер мен бөгет­тер­ді бұзып өтетіндей қуат алады. Біз­дің ойымызша, қарапайым қазақ, қа­ра­пайым өзбек, қарапайым қырғыз бен түрікмен түбі бір түркі жұртының қатарында болғандықтан тарихтың талмау сәттерінде жұтылып кетпес үшін әрдайым өзара бірігуді қалайды. Олар бөлінуден, бір-бірінен оқшауланудан есесі кететіндіктерін қазір анық сезіне бастады. Аралас-құраластықтың мәнін ұғып үлгерді.

Соңғы экономикалық көрсеткіштер де көрші елдердің бір-біріне жақын­да­суының пайдасы мол екендігін көр­сетіп берді. Мәселен, өткен жылдың өзін­де ғана Қазақстан мен Өзбекстан ара­сындағы сауда айналымы 30 пайыздан астамға ұлғайды. Керемет көрсеткіш емес пе?! Бұл – көрші отырған бауырлас елдер ынтымақтастығының қандай нәтиже бере алатындығының жақсы бір дәлелі.

Бәлкім енді біздің Орталық Азия елдері болып кең ауқымдағы бір эконо­ми­калық одаққа бірігуіміз бұрын­ғыға қарағанда, қиындау соғатын шығар. Бірақ қалай алып қарағанда да қандай дең­гейде, қандай бағытта, қандай салада болмасын әйтеуір бірігудің алтын күрек желінің лебін сезінгендейміз. Халықтардың қолдауымен туындайтын мұндай үдерісті көп кешіктірмес үшін оны өзара көпжақты қарым-қатынасымыздағы толғақты проблемаға айна­лып отырған су-энергетикалық, кө­лік­тік-дәліздік секілді маңызды мәсе­лелерден бастап кетсе жөн болар еді.

Халықтардың аражігі ажырамас үшін орталықазиялық бірлестікті әзірге мәдени-гуманитарлық деңгейде ұйым­дастырса, бұған ешкім бөгет жаса­масы анық. Осы саланың өзінде бір бірімізден алатынымыз да, бір бірімізге беретініміз де өте көп. Түбі бір туысқан елдердің бойындағы озық қасиеттер мен құндылықтар ортақ мәдениет қалыптастыруға мол әсерін тигізетіндігі анық.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.08.2018

Елбасы Құрбан айт мерекесімен құттықтады

20.08.2018

«Ғарыш-Экология» ғылыми-зерттеу орталығы» РМК нысандарында баспасөз турын өткізді

20.08.2018

Б. Сағынтаев Шымкентті республикалық маңыздағы қала ретінде дамыту жөнінде кездесу өткізді

20.08.2018

Ригада «Шахмат патшалығы» атты анимациялық фильмі таныстырылды

20.08.2018

Ақмола облысының әкімі Дмитрий Алексанинге құттықтау жеделхатын жолдады

20.08.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Алик Шпекбаевты қабылдады

20.08.2018

«Жас Отан» мен «Қазақстанның Киберспорт Федерациясы» өзара меморандумға қол қойды

20.08.2018

Жұлдыз Ешімова еркін күрестен әйелдер арасында 53 келіде күміс медаль иеленді

20.08.2018

Маңғыстауда биыл 16 600 бала бірінші сыныпқа барады

20.08.2018

Мемлекет басшысы Астана қаласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өткізді

20.08.2018

Бақытжан Сағынтаев меморгандарды қайта орналастыру жөнінде кеңес өткізді

20.08.2018

Черногорияда суға батқан әйелдерді құтқаруға ұмтылған қазақстандық мерт болды

20.08.2018

«7-20-25» бағдарламасы бойынша несиеге мыңнан аса өтініш мақұлданды

20.08.2018

Фариза Алдоңғарова Азия ойындарының қола жүлдегері атанды

20.08.2018

Франциядағы әйгілі кинофестивальде қазақстандық режиссердің туындысы көрсетіледі

20.08.2018

26 тамыздан бастап Ресейден бензин әкелуге тыйым салынады

20.08.2018

Мәжіліс депутаттары «iKomek» орталығының жұмысымен танысты

20.08.2018

Бақытжан Сағынтаев мемлекеттік органдарды Шымкенттен Түркістанға көшіру барысымен танысты

20.08.2018

Шахматтан Еуропа чемпионатында «balapan» арнасының анимациялық мультхикаясы таныстырылды

20.08.2018

Азиада-2018: Академиялық есуден қазақстандық спортшылар келесі кезеңге өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Уикипедияның үйретері не?

Бүгінде адамдар қолдарына кітапты жиі ала бермейді. Оған себеп – интернет. Халық қажет деген мәліметтерді компью­терді ақтарып, уикипедиядан іздейді. Мұның өзі өскелең уақыттың талабы. Бі­­рақ сол ақпараттық технологияңыз уақыт­­тың талабымен үндескенімен, нақты ақпарат алып, тарихи шындыққа көз жет­кізгісі келген талғампаз адамдардың талабына сай келе бере ме? Міне, мәселенің осы жағына келгенде үлкен күмән туындай­тын тәрізді.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу