Еркін КӨБЕЕВ. Болашаққа ұмтылған шаһар

Астана – еліміздің жаңа тарихында бой көтерген, Қазақстан дамуының бет­бұрысты, заманалық кезеңінде жү­зе­ге асырылған керемет жоба. Жас мем­­лекеттің басты бағдарлары анық­тал­­ған және бекітілген кезеңде тарихи және ұлттық сәйкестендірудің негізгі қағидаттарын қалыптастырудың күр­делі үдерістерінде Астананың жыл­дам дамуы еліміздің саяси және эко­но­микалық жаңғыруына, сондай-ақ әлеу­меттік оптимизмді нығайтуға, қо­ғам­ның жағымды үміттенулерін жә­не құндылықтарын қалыптастыруға ай­тар­лықтай негіз болды.

Мемлекет астанасының Арқа төріне ауысуы саяси жаңару, мемлекеттілікті ны­ғайту идеясын жүзеге асырды, ұлт­тық құндылықтардың негізінде халық­тың бірлігі сақталды. Еркін елдің елордасы күн нұрындай нұрланып, бүгінде дүниежүзіне ынтымағы мен бірлігі жарасқан, ұлттық нақышты ұлықтаған, жаңашылдыққа ұмтылған қуатты жас астана ретінде танылып үлгерді. Біз үшін Астананың ғаламдық қала ре­тiнде дамуы, Еуразия кеңiстiгiнiң ор­та­лығына айналуы аса маңызды. Ел­ба­сы «Қазақстандағы дипломатия ЕурАзЭҚ, ШЫҰ, ОАЫҰ сияқты ұйым­дар басымдығын бекітуге аса на­зар аудару тиіс», деп атап айтқан бо­латын. Міне, осы мақсатта елорда тө­рінде бағдарлы болашаққа, өркениет жо­лына бастайтын өміршең жобалар жү­зеге асырылып келеді.

Алдына өршіл жоспарларды мақсат ету арқылы алып шаһар қарқынды дамып, санаулы жылдар ішінде халық­ара­лық аренада өзін таныта алды. 1999 жылы Астана ЮНЕСКО шешімімен «Бейбітшілік қаласы» атағын алды. Қазақ­стан­ның бас қаласы 2000 жылдан бас­тап астаналар мен ірі қалалардың ха­лық­аралық ассамблеясының мүшесі ре­тінде танылды. 2011 жылы «ТМД мен ЕурАзЭҚ-тың үздік қаласы» ха­лық­­аралық байқауының жеңімпазы атан­ды.

Астананың жетістігі – әлемдегі же­тек­ші үдерістердің қатысушысы ре­тінде Қазақстанның халықаралық дең­гейде мойындалуы, серіктестік пен сенім саясатын халықаралық дең­гейде қуаттауы. Бүгінгі таңда Астана жоғары деңгейдегі іс-шара­лар­ды өткізуге қажетті алаңға айнал­ды: Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының съезі, Астана экономикалық форумы, Азиядағы өзара іс-қимыл және се­нім шаралары жөніндегі кеңес, ЕҚЫҰ саммиті, Ислам Ынтымақтастығы ұйымының форумы, Шанхай ынтымақтастық ұйымына (ШЫҰ) мүше мемлекеттердің сам­ми­ті, Дүниежүзілік ЭКСПО-2017 көр­­месі, Сириядағы қақтығысты рет­теу жөніндегі келіссөздер. Осы жә­не басқа да көптеген оқиғалар сая­си тұ­рақтылықты нығайту, тиім­ді эко­но­микалық реформалар сала­сын­да­ғы Қазақстанның маңызды же­тіс­тіктері.

Елорданың қарқынды дамуы, оның сая­си, әлеуметтік және өндірістік ин­фра­құрылымы қысқа уақыт ішін­де ел үшін бизнес катализаторы және ұйым­дастырушылық, еңбек, бас­қа­ру, ғылыми-өндірістік және тех­нологиялық ресурстарды бірік­ті­ретін орталық болуына мүм­кін­дік берді. Мегаполистің өс­пелі қажеттілігі «гравитациялық әсер­ді» жіберу ар-
қ­ылы адамдарға, ақпа­рат­тарға, та-
у­арларға және қызметтерге деген қы­зы­ғушылығын арттырды. Осының ар­қа­сында өңірде қуатты өнеркәсіпті да­мыту басталды.

Елордада индустриялық аймақтар мен технопарктер құрылуда, өнеркәсіп өндірісінің көлемі қарқынды өсіп келеді және әлемге әйгілі кәсіпорындар пайда болуда. Мұнда тепловоздарды, вагондар мен тікұшақтарды, күн модульдерін және тағы басқаларын өндіруге арналған Қазақстан үшін аса жаңа индустрия салалары дамуда. Инвестициялық қызметті жүзеге асыру үшін қолайлы жағдайлар жасалуда: «Астана – жаңа қала» арнайы экономикалық аймағы 1 000 гектардан астам индустриялық паркпен жұмыс істейді. Бұл инвесторлар үшін бірқатар артықшылық береді, жер және мүлік салығын алып тастайды, әкімшілік рәсімдерді қысқартады, шетелдік жұмыс күшін тарту тәртібін жеңілдетеді. Мұның бәрі елдің экономикасын дамытуға зор үлес қосады.

Жаңа астана көптеген инфра­құ­ры­лымдық көлік жобаларына өмір сыйлады. Қазір Көкшетау мен Петропавл қалаларына дейін, оңтүстігінде Қараған­ды арқылы Алматыға дейін са­лы­нып жатқан Бурабайға дейінгі алғашқы қазақ автобаны осыдан бастау алады. Елорда жаңа темір жол желілері жүйе­сі арқылы еліміздің шығыс және батыс өңірлері арасындағы байланысқа айналды. 1997 жылдан бастап бұрынғы Ақмоланың ауқымы үш есеге жуық өскен.

Технологиялық инновациялардың әлеуметтік контексі, оның аймақтың және тұтастай елдің негізгі әлеуметтік-эко­номикалық мәселелерін шешуге ара­ласуы аса маңызды. Ең алдымен эко­номикалық жаңғырту үдерістері бә­секеге қабілетті білім беру жүйесін да­­мытуға ықпал ететін жоғары білікті ма­ман­­дарды ұсынуды талап етті. Мем­ле­кет­тің күш-жігері Астананың жоғары оқу орындарын және жаңа білім ордаларын дамытуға бағытталған.
Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті, Қазақ мемлекеттік медицина академиясы сту­денттерге өз есігін ашты. 2001 жы­лы Астанада М.В. Ломоносов атын­дағы Мәскеу мемлекеттік универ­си­тетінің қазақстандық филиалы ашылды, ірі мемлекеттік емес универ­си­тет­тер – Қазақ гуманитарлық-заң унив­ерситеті, Қазақстан-Ресей уни­вер­ситеті, Еуразия гуманитарлық инс­ти­туты және басқалары жұмысын бас­тады.

Бүгінде Қазақстанның жаңа ғы­лыми және білім беру жүйесінің үз­дік үлгісіне айналған Назарбаев Университет 2010 жылы жұмысын бас­тады. Назарбаев Университеттің негізінде ұлттық инновациялық және интеллектуалды кластер тез дамып келеді. Оның ішінде, Энергетикалық зерттеулер орталығы, Өмір туралы ғылымдар орталығы, Білім беру саясаты орталығы бар.

Астаналық жоғары оқу орындарында ғылыми зерттеулер мен білім беру үдерісіне жетекші ғалымдарды тарту үшін барлық мүмкіндік қарастырылған. Астана әлемнің әр түкпірінен келген талапкерлерге білім бере алатын орталыққа айналды. Әртүрлі елдердің ЖОО арасындағы халықаралық байланыс­тарды кеңейту жалпы білім беру дең­гейін жақсартуға ықпал етеді. Білім беру мүмкіндіктері арқылы «ақыл­ды экономика» жағдайында жұ­мыс істей алатын жаңа сипатқа ие білік­ті, білімді, басқарушылық қабілеті жоғары буын қалыптасты.

Астананың 10 жылдық мерейтойына арналған жиында Елбасы елордалық қаланың даму философия­сын өте анық және бейнелі түрде айқын­дап берген еді: «Осында ежелгі Сарыарқа жерінде тек астана емес, еліміздің болашақ бесігі өмірге келді... Біздің елордамыз Отанымыздың жүре­гі, халықтың өз күшіне сенімі мен ұлы тағдыр-талайының символы болып табылады. Халықтар достығы, өза­ра түсіністік және ынтымақтастық – Аста­наны және жаңа Қазақстанды құ­ру­­д­ың негізі, міне, осылар».

Бүгінде бұл сөздер одан да маңызды және сенімді естіледі. Астана – заманауи, ыңғайлы, қонақжай, бай дәстүрлері мен керемет басымдықтары бар алып шаһар. Елорда – Қазақстанның руха­ни-мәдени орталығы. Қала әлеу­мет­тік-экономикалық өмірдің жа­ңа қа­зақ­стандық стандартын қа­лып­тас­тырады, әлемнің жетекші бағыт­та­­рына сәйкес мемлекеттің даму векто­рын анықтайды. Сондықтан Астана қазақ­стандықтар үшін ұлттық идеяның көрнекі көрінісі іспеттес.

Еркін КӨБЕЕВ,

Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің ректоры, профессор