Абылай ханның қылышы

Жуықта елорда төріндегі тәуелсіздік шежіресінен сыр шертетін көпфункционалды ғылыми-талдамалық және гуманитарлық-ағартушылық Назарбаев орталығына қарасты Тұңғыш Президент музейінде болдық. Бұл мекеме – 1997-2004 жылдар аралығында Қазақстан Республикасы Президентінің резиденциясы орналасқан тарихи орын.  

Егемен Қазақстан
11.07.2018 2726
2

Төрт қабаттан тұратын ғима­ратта атаулы 15 зал бар. Со­ның бірі  «Қарулар коллекциясы» деп аталады. Осында  көне және жаңа заман қару-жарақ түрле­рі сақталған. Бұлардың дені Елбасына сыйланған дүниелер екен. Осы жәдігерлердің қақ төрінде қазақ қоғамы үшін аса қа­дірлі тұлға Абылайдың қылы­шы тұр. Нақтырақ айтсақ, қылыштың жетесінен суырылған сынығы. Оны 2004 жылы белгілі тарихшы Е.Бекмахановтың туған қызы Нұрия (Наиля) Ермұқанқызы Елбасы Н.Назарбаевқа сыйлаған. Содан бері осында. Жәдігерге қатысты берілген ғылыми түсі­нік­­темеде, бұл қылыш Ресей пат­­шайымы І Елизавета тара­пынан Абылайға берілген сыйлық делінген. 

Бұл оқиға жайлы 1961 жылы Алматыда орыс тілінде жарық көрген «XVI-XVIII ғасырлардағы қазақ-орыс қатынастары» дейтін еңбектегі Ресей Сыртқы істер коллегиясының анықтамасында аталмыш сыйлық 1758 жылдың 29 қаңтарында құпия кеңесші Неплюев пен елші Тевкелевтің  ұсынысына сәйкес жасалғаны және қылыштың бағасы 120 рубль екендігі жазылған. Ол заманда бұл  (жылқы 5 рубль) өте қымбат сома. 

Жоғарыдағы қылыш жайлы баяндаған мекеме басшысының орынбасары Ботакөз Қайыпова ханым жәдігердің сабы ертеде өте қымбат гауһар тастармен әшекейленгенін айтады. Бірақ бұл әшекейлер жолай жоғалған. 

Осынау қылыш-жәдігер ту­­ра­лы кезінде ғалым Шо­­қан Уә­лиханов та жазған екен. Ға­лымның 1961 жылы Ал­ма­тыда жарық көрген бес том­ды­­ғы­ның бірінші томының 211-бетінде 1876 жылдың жа­­зын­­да Петерборда өткен ориен­­та­лис­тер көрмесіне әкесі Шың­ғыс өз қолында сақталған көне мұ­ра­ларды жібергенін, оның ішін­де осы қылыш та болғаны айтылады. 

Музейде сақталған қылыш сы­нығының екі бетінде ескі орыс және шағатай тілінде алтынды қақтау арқылы сөздер жазылған. Оның орысшасы «Бо­жиею Милостью Елизавета первая императрица и самодержица Всероссийская пожаловала сею саблю подданного своего киргись-касацкого Аблая солтана за его върную службу в Санкт-Петербургъ 1758 года» делінсе, екінші бетіндегі шағатайша жазу осының аудармасы тәрізді. 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.02.2019

Бүгін еліміздің басым бөлігінде тұман түсіп, көктайғақ болады

23.02.2019

Бадминтоннан әлем кубогі: қазақстандықтар жұптық сында келесі кезеңге өтті

23.02.2019

Юлия Галышева Жапониядағы әлем кубогі кезеңінде қола жүлдегер атанды

23.02.2019

Елордада ашық құдықтар мәселесі қалай шешілуде?

23.02.2019

Астанада әскерге шақырылушыларды медициналық куәландыру мәселелері талқыланды

23.02.2019

Қоғамдық қабылдауда ақтөбеліктердің мыңнан астам мәселелері шешілді

23.02.2019

ТМД құрылысшылары баға белгілеу саласында тәжірибе алмасты

23.02.2019

Жас теміржолшылар республикалық «Jas qanattar»  форумына қатысты

23.02.2019

Қостанай облысында өткен жылы өңдеу өнеркәсібінің өсімі 5,8 процентке артты

23.02.2019

Мақсат- әр тұрғынға отыз шаршы метр баспана беру

23.02.2019

Қызылорда  облысы Полиция департаментінің жеке құрамы үшін гарнизондық жиын өтті

23.02.2019

Павлодарда  «Ұзақ өмір сүру орталығы» ашылды

23.02.2019

Ұлттық нейрохирургия орталығында түрлі науқастар  тегін қаралды

23.02.2019

Кетіп жатқан әкімге «кетпе» деді 

23.02.2019

Полиция департаменті тұрғындарға арналған кеңсе ашты

23.02.2019

Майқайың кентінде өрт сөндірушілер газ толы баллондарды алып шықты

23.02.2019

ҚХЛ: Тұрақты біріншілік аяқталды

23.02.2019

Михаил Кукушкин жартылай финалға шықты

23.02.2019

Еуропа лигасының жеребесі тартылды

23.02.2019

Павлодардағы «Мұнай-химия зауыты» ЖШС-да өткен жиынға  технологиялық жабдықтарды өндірушілер қатысты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу