![Үбі батыр қайда жерленген?](/article_photo/1531802563_article_b.jpeg)
Ұлттық сананың сілкініп, рухани байлығымызды түгендеп, өткенімізге сапар шегіп, болашағымызды бағдарлайтын бұл бағдарламаның өзегі – ұлттық код деп білемін. Ұлттық кодтың өзегі – батырлардың өшпес ерліктері, асқақ рухты сом тұлғасын ұрпаққа үлгі ете отырып, отансүйгіштікке тәрбиелеу. Бүгінде есімі елге мәлім батырларымыздан басқа, аты мүлдем аталмай кеткен, жерленген орнына дейін беймәлім тұлғалар да жетерлік.Баһадүр батыр, аңыз тұлға, қаһарман қолбасшы Бауыржан Момышұлының «Батырлық – тәуекел мен адалдық есебінен шығуға тиіс. Тәуекел кейде ақылды да ақтап алады. Ал ақылсыз тәуекел ешкімді де ақтай алмайды», – деген нақыл сөзі бар. Тәуекел етіп, еліне адалдық танытқан батырларымыздың бірі – XIX ғасырдың 30-жылдарында Исатай-Махамбет бастаған ұлт-азаттық көтерілісінің белсенді қатысушыларының бірі – Үбі Үсеұлы (өлкетанушы Өтепберген Әлімгереевтің зерттеуіне сүйенсек, батырдың тегін «Үсеұлы» деп те атаған).
Үбі батыр туралы ел аузында аңыздар легі көп. 1838 жылы 12 шілдеде Ақбұлақ қырғынында Исатай Тайманұлының шейіт болғанын баршамыз білеміз. Сол мезетте сенімді серіктері Махамбет, Қожахметпен қатар Үбі де болған. Көтеріліске бастан-аяқ қатысып, «Ақбұлақ» қырғынында батырдың атына оқ тиіп, жаяу қалады. «Исекелеп» боздап жылаған Үбіні Исатай Тайманұлы қырғын аумағынан қуып жібереді.Тарих беттерінде жазылып қалған «Ақбұлақ» қырғынына биыл 180 жыл толып отыр. Қырғында Исатай батырдың 16 жастағы ұлы Оспан қатты жараланып, Махамбеттің тізесіне басын сүйеп, жан тапсырған сәтте Исатайдың жанына апарып жерлегендердің бірі – Үбі батыр еді.
Жазушы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Әнес Сарай өз еңбектерінде «Үбі батыр – көтерілістің қара батыры», деп суреттейді. Ал ақын Ығылман Шөреков (1876-1932) «Исатай-Махамбет» дастанында:
«Тізесін батыр бүгеді,
Саржасын жауға тігеді.
Қасында жүрген жолдасы,
Қожахмет пенен Үбі еді»,
– дейді. Бұл жоғарыда аталған сөзімді дәлелдей түседі.
Бүгінгі таңда күн тәртібінде тұрған мәселелердің бірі – Үбі батырдың жерленген орнын анықтау.Үбі батыр 1800 жылдардың шамасында дүниеге келген. Тоқсан жасқа жуық ғұмыр кешсе, 1890 жылдардың шамасында дүниеден озған.
Жерленген орны туралы көптеген тұжырымдар кездеседі. Біріншісі: Батыс Қазақстандағы Қаратөбе бойы, Саралжын жағы, екіншісі: Дендер тау. Ханкөл, Сардаркөл, Ұмтыл, Қоскөл, Егіндікөл сынды жерлерде жерленуі мүмкін деген де деректер кездеседі.Өр рухты батыр Үбі Үсеұлының жерленген орны табылса, бұл біздің ата-баба алдындағы борыштың ақталуының бір белгісі болар еді.
Әділбек ӨМІРЗАҚОВ
Атырау