Экономика • 10 Қыркүйек, 2019

Көлік құрастыру қарқыны артады

50 реткөрсетілді

Елімізде алдағы бес жылда машина жасау саласындағы еңбек өнімділігі, өндіріс және экспорт көлемі 1,2-2 есеге дейін артуға тиіс. Үкімет алға қойып отырған осы нәтижеге «Машина жасауды дамыту жөніндегі жол картасының» талаптарын орындау және қаржыландыру көлемін арттыру арқылы жету жос­парланып отыр.

Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі Қазақстан машина жа­саушылар одағымен бірлесіп әзір­ле­ген мемлекеттік бағдарламаның алғаш­қы кезеңі 2024 жылға дейін жүзеге асырыл­мақ. Оның 2030 жылы аяқталатын екінші кезеңінде өндіріс көлемін 3,5 есеге (2018 жылмен салыстырғанда), еңбек өнімділігін – 3,3, экспорт көлемін 1,5 есеге арттыру көзделген. Сөйтіп, қаржылық өсім 3,5 трлн теңгеге, экспорт көлемі 1080 млн долларға дейін ұлғаймақ. Kapital.kz порталы келтірген дерекке жү­гінер болсақ, айтулы бағдарлама аясында отандық кәсіпорындарды өзіміздің шикізатпен қамтамасыз ету, сатып алу­дағы жергілікті қамту үлесін арттыру, техникалық реттеуді жетілдіру және эконо­микалық ынталандыру тетіктерін енгізу қолға алынып жатыр.

Осы орайда өңдеуші өнеркәсіпті даму институттары мен екінші деңгейлі банк­тер арқылы қаржыландырудың әлі күнге дейін дұрыс жолға қойылмағанын атап өту керек. Мәселен, өңдеу өнеркәсібінің бас қаржы операторы «Бәйтерек» ұлт­тық басқарушы холдингі тарапынан 2017 жылы көлік құрастыру саласына қа­растырылған 2 трлн теңгеден астам қаржының тек 6,6% ғана өңдеу өнер­кә­сібіне бағытталған.

Олқылықты жою мақсатында, тиіс­ті жол картасына Индустрия және ин­фра­құрылымдық даму министрлігінің жа­нынан Өнеркәсіпті дамыту қорын құру бағдарламасы енгізілді. Мұндай қолдау қорлары Ресей, Беларусь, Эконо­ми­­калық ынтымақтастық және даму ұйы­мы­на кіретін елдерде нәтиже беруде. Жоба жүзеге асырылған жағдайда, қор жылдық 1-4% мөлшерлеме бойын­ша несие­ беретін жағдайға жетеді. Оның лизинг жобаларының пайыздық мөлшерлемесі 1%-ды құрайтын болады. Қазақстандық қор ресейлік үлгіні ұстанған жағдайда, қаражат станок жасау, конверсия, жи­нақтау бұйымдарын өндіру, еңбек өнімділігін арттыру өнеркәсібін цифрландыру мақсатына жұмсалуы тиіс.

Министрлік өкілдерінің мәліметінше, Өнеркәсіпті қаржыландыру қорының қыз­меті ерекше тиімді болмақ. Өнеркәсіпті қолдау жұмыстары бір ұйымда шоғыр­лан­дырылып, мемлекеттік қолдау тиім­ді­лігінің нақты мониторингі мен талдауы жасалады. Қордың қуатын республикалық бюджеттің игерілмеген қаражатын беру арқылы күшейту де ұсынылып жатқанын айта кетейік. Қазіргі жоспар бойынша оны қолдау екі бағыт бойынша жүргізіледі. Өнеркәсіпті қаржыландыру қоры жобаны 50 %-ға дейін қаржыландырады және құйылған қаржыны нарықтық есеппен субсидиялау көзделген.

Қостанайлықтарға қолайлы

Машина жасауды дамыту жөніндегі жол картасында отандық өнімді экспорт­таушы кәсіпорындар үшін салықтық же­ңілдіктер қарастырылған. Бұл орайда­ ресейлік тәжірибе негізге алынып, кәсіп­орынды өнім көрсеткішіне сай диф­фе­ренциялық әдіспен қуаттандыру көз­делуде. Атап айтқанда, қосымша құн салығын төлеуден босатылып, отан­дық өндірушілерге қажетті шикізат жеңіл­детілген бағамен ұсынылатын болады. Аталған шаралар жүзеге асырылған жағ­дайда, салаға жаңа инвесторларды тартып, кәсіпорынның айналым капиталын жетілдіруге қосымша қаржы табуына мүмкіндік тумақ. Сондай-ақ өндіріс қуа­тының жылына 80-100 млрд теңгеге өсуін қамтамасыз етеді деп күтілуде.

Машина жасау ісінде отандық қамту үлесін арттыру бойынша биыл Тобыл өңі­рінде 13,0% өсім қамтамасыз етілгенін атап өтелік. Барлығы 113,5 млрд теңгенің өнімі өндірілді. Өсімге негізінен жеңіл ав­томобиль құрастыруды – 2,2 есе, жүк көлікті – 65,6%, комбайн құрастыру көлемін – 70,2% ұлғайту арқылы қол жет­кізілді. 2018 жылы өңірдегі кәсіп­орындарда 11 766 жеңіл автомобиль құ­растырылса, биылға арналған жоспарда 25 мыңнан астам көлік құрастыру көз­делген. Былтыр желтоқсанда СМС (China National Machinery IMP. & EXP. CORP) автомобильдерін импорттау мен экспорттау бойынша Қытайдың трансұлттық мемлекеттік компаниясының Аллюр компаниялар тобының капиталына енгені жоспардың жүзеге асырылуына оң ықпал жасайды.

Үкіметтің осы тектес бонустарына ие болған бизнеске өндірісті жаңғырту, өнім көлемін ұлғайту мен өнімнің жаңа түрлерін игеру ғана қалмақ. Нәтижесінде, жаңа жұмыс орындары құрылып, өндіріс ауқымы кеңейеді, экспорттық әлеуеті артуы тиіс. Үкіметке керегі де осы.

Шикізат – шетелден

Машина жасауды дамыту жөніндегі бағдарламасында өндірістің металл құю, ұстаханалық, қалып жасау іспетті салаларына ерекше назар аударылған. Жол картасы шеңберінде Солтүстік, Оңтүстік, Шығыс және Батыс аумақтарында осы бағытта жұмыс істеп тұрған кәсіпорындар негізінде жаңа өндіріс ошақтарын құру арқылы базалық өндірісті жетілдіру жос­парланып отыр. Осы бағытта атқарылар жұмыстар өндіріс көлемі мен еңбек өнімділігінің кемінде 2 есе өсуіне, сондай-ақ экспортты 1,2 есе арттыруға ықпал етпек. Алайда, саланың алға басуына қолбайлау болатын мәселелер де бар. Айталық, машина жасаушылардың металға деген сұранысы жылына 2 млн тоннаны құрайтыны белгілі. Оның 200 мың тоннасы ғана отандық өнім. Қалған темірді қазақстандық кәсіпорындар Ресей мен Қытайдан алдыртуға мәжбүр. Бағдарлама осы олқылықты да жоюға тиіс.
Жол картасында дуальды білім беру жүйесін жетілдіру мәселесі де қарастырылған. Бағдарламаға сай, көлік құрастыру саласына қажетті мамандық иелерін оқыту немесе өндірістік сынақтан өткізу шығынын мемлекет (70%) пен жұмыс беруші (30%) көтереді. Мамандардың па­йымдауынша, мұндай қадам кәсіпорын жұмысына жергілікті тұрғындарды жұ­мылдыруға мүмкіндік бермек. Сондай-ақ өңірлердегі жұмыссыздық пен кадр тапшылығын жоюы тиіс.

Білім және ғылым министрлігінің соңғы мәліметтеріне жүгінер болсақ, «Автомобиль көлігіне техникалық қызмет көрсету, жөндеу және пайдалану» маман­ды­­ғына биылғы талапкерлердің арасында сұраныс біршама жоғары екен. Осы ма­мандықты таңдағандардың үлесі машина жасау мамандықтарына түсушілердің жалпы көлемінің 44,6%-ын құрайды. Сонымен қатар «Дәнекерлеу ісі» (22%) және «Темір жол жылжымалы құрамын пайдалану, жөндеу және техникалық қызмет көрсету» (9,1%) мамандықтарына сұраныс артқан. Жалпы, әлемдегі беделді 10 кәсіптің дені көлік құрастыру ісіне қатысы барын атап өткен жөн. Қазақстанға да осы үрдіс біртіндеп еніп келе жатқаны байқалады.

Жұматай КӘКІМЖАНОВ,
журналист

ҚОСТАНАЙ

Соңғы жаңалықтар

Ұлылар үндескен күн

Аймақтар • 18 Қазан, 2019

Футзал: Бүгін жеребе тартылады

Футбол • 18 Қазан, 2019

Күлкі керуені №4

Руханият • 18 Қазан, 2019

Қазақстанда 200 теңгелік тиын шығады

Қазақстан • 18 Қазан, 2019

Ең қысқа әңгіме. Ерғали Бақаш

Ең қысқа әңгіме • 18 Қазан, 2019

Ең қысқа әңгіме. Мақсат Мәлік

Ең қысқа әңгіме • 18 Қазан, 2019

Ең қысқа әңгіме. Есболат Айдабосын

Ең қысқа әңгіме • 18 Қазан, 2019

Ең қысқа әңгіме. Нәзира Жәрімбет

Ең қысқа әңгіме • 18 Қазан, 2019

Ең қысқа әңгіме. Алмаз Мырзахмет

Ең қысқа әңгіме • 18 Қазан, 2019

Ұқсас жаңалықтар