Қоғам • 01 Қараша, 2019

Айыпкер лайықты жазасын алуы тиіс

40 реткөрсетілді

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына арнаған Жолдауында мемлекеттік, әлеуметтік, экономикалық және құқықтық сипаттағы түрлі салаларға қатысты көптеген өзекті тақырыптар қозғалды.

Жолдаудың жекелеген тезис­тері қылмыстық құқық бұзушы­лық­тардың (жыныстық сипаттағы күш қолдану әрекеттері, есірткі құ­­рал­дарын заңсыз өткізу және бас­­­­қа­лары), сондай-ақ жеке тұлға­ға қар­сы, әсіресе балалардың құқық­тары­на, бостандықтары мен мүдде­л­ері­не қарсы қылмыстар мысалында қазақ­стандық қылмыстық заңна­маны шамадан тыс ізгілендіру сала­­лары­ның мәселелерін қамтыды.

Қылмыстық заңнаманы ізгілен­діру, яғни қылмыстық құқық бұ­зу­шы­лық жасаған адамдардың бел­­гілі бір себептерге байланыс­ты (за­лалды өтеу, қылмыстық жа­уап­ты­­лықты жеңілдететін не жоққа шығаратын мән-жайлардың болуы), өз мақсатын көздейтін жауап­тылығын, оның ішінде гуманистік принциппен салынған идеяларға қол жеткізуді жеңілдету.

Осы орайда, қалыптасқан практиканы ескере отырып, шектен тыс ізгілендіру өз кезегінде қылмыстық құқық пен заңнаманың басқа негіз қалаушы қағидатын бұзуға – жа­сал­ған құқық бұзушылық үшін жауапкершілік пен жазалау­дың қолданылмай қалатындығына әкеп соқтыратынын түсіну қажет. #НеМолчиДетиKZ қоғамдық бір­лестігінің директоры Алмат Мұха­мед­жанов, Нұр-Сұлтанда өткен баспасөз мәслихатында ресми статистика негізінде атап көрсеткендей,  Қазақ­станда әйел адам әр үш сағат сайын және екі бала күн сайын зорланатынын айтып өтті.

Мұндай сипаттағы қылмыстар үшін қолданыстағы жазалар, сол сияқты қылмыскердің қылмыстық жауапкершілігін жеңілдетуге не болдырмауға мүмкіндік беретін ҚР Қылмыстық кодексінің жекелеген ережелері заңға өзгерістер мен толықтырулар енгізуді талап ететінін көрсетеді. ҚР ҚК 121-бабы­ның бірінші бөлімі (Сексуалдық си­паттағы зорлық-зомбылық әре­кеттері) күш қолданып немесе оны қолдану қатерін төндіріп не жәбірленушінің дәрменсіз күйін пайдалану бойынша еркек пен еркектің жыныстық қатынасы, әйел мен әйелдің жыныстық қатынасы немесе жәбірленушіге немесе басқа адамдарға жасалған сексуалдық си­пат­тағы өзге де әрекеттер үшін үш жылдан бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы қолданылады. ҚР ҚК-нің 135-бабы (Кәмелетке толмағандар саудасы) кәмелетке толмаған адамды сатып алу-сату немесе оған қатысты өзге де мәмілелер жасасу, сол сияқты оны қанау не азғырып көндіру, та­сы­малдау, беру, жасыру, алу, сон­­дай-ақ қанау мақсатында өзге де іс-әрекеттер жасағаны үшін мүл­кі тәркіленіп, бес жылдан же­ті жыл­ға дейінгі мерзімге бас бос­тан­ды­ғынан айыру жазасына кесіледі.

Қылмыскерлерді қамаудың нақ­ты мерзімдері қылмыстық заң­наманың босату, қылмыстық жауап­тылықтан жеңілдету, жазаның бір түрін басқасына ауыстыру, шартты түрде мерзімінен бұрын босату мәсе­лелеріне қатысты қолда­ныс­тағы нормаларын ескере отырып, ҚР ҚК Ерекше бөлімінің тиісті баптарының санкцияларымен белгіленгеннен айтарлықтай аз. Бұл ретте, ҚР ҚК 11-бабын­да бел­­гі­­ленген қылмыстың ауыр­лық дәрежесі (қылмыс санат­тары) маңызды мәнге ие, өйт­кені жо­ғарыда көрсетілген қоры­тын­­ды мерзімдерін азайту тәсіл­дерін қолдану мүмкіндіктерін бере­ді. Мысалы, ауырлығы орташа қыл­мыстарға, яғни бас бостан­дығынан айыру мерзімі бес жылдан аспайтын қылмыстарға, оның ішінде 105-баптың бірінші және екінші бөлімінде (өзіне өзі қол жұмсауға дейін жеткізу), 107-бапта (денсаулыққа қасақана орташа ауырлықтағы зиян келтіру), 110-баптың бірінші бөлімінде (азаптау), 116-баптың бірінші бөлімінде (адамның мүшелері мен тіндерін алуға мәжбүрлеу немесе заңсыз алу), 120-баптың бірінші бөлі­мінде (зорлау) және жеке адам­ға қарсы өзге де қылмыстар жатады.

Қазақстан Республикасы Конс­титуциясының 1-бабына сәйкес адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары мемлекеттің ең жоғары құндылықтары болып табылады. Қолданыстағы қылмыстық заңнама осы нормамен белгіленген қағидаттарды басшылыққа ала отырып, біздің мемлекетіміздің негізгі және жоғары құндылығына қол жеткізу үшін жазаның лайықты болуына кепілдік беретін өзгерістер болуы тиіс.

 

Марат ЖҰМАҒҰЛОВ,

Президент жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты директорының орынбасары

Соңғы жаңалықтар

Ең қысқа әңгіме. Олжас Сәндібек

Ең қысқа әңгіме • Кеше

Ең қысқа әңгіме. Талғат Ешенұлы

Ең қысқа әңгіме • Кеше

Ең қысқа әңгіме. Нұрдәулет Қабасов

Ең қысқа әңгіме • Кеше

Ең қысқа әңгіме. Ермек Бегзада

Ең қысқа әңгіме • Кеше

Ең қысқа әңгіме. Нұрназар Түрікбен

Ең қысқа әңгіме • Кеше

Күлкі керуені № 15

Руханият • Кеше

Ойқала оғланы

Аймақтар • Кеше

Ұқсас жаңалықтар