Руханият • 14 Қаңтар, 2020

Қазақты сақтап қалған ұлы тұлға

163 реткөрсетілді

Ұлы ойшыл, философ, ақын Абай қазақ жазба әдебиетінің негізін сала отырып, өзі өмір сүрген замандағы әлеуметтік, қоғамдық мәселелерге тереңнен қарап, сол кезеңдегі халықтың қилы тағдырына алаңдаушылығын шығармалары арқылы жеткізіп отырды.

Абай ХІХ ғасырдың соңында жарға құлауға шақ қалған халықты құтқаруға жан дүниесімен кірісті. Ұлы дала мәдениеті күйреудің алдында тұрған кезеңде одан шығар жол іздеді. Абай көш­пенді өркениеттің соңы еді. Кенесары, Махамбеттер кетті... Абай бергі заман­дағы отаршылдықты, ашар­шы­лықты, тіптен Арал қасі­ретін сезген Асан қайғы­дай зар-заман өкіл­дерінің еңбектерін таныды. Ұлы дала мәдениетіне қауіп төн­ген тұста өзінің өршіл, рух­шыл, шыншыл, батыл шығар­малары арқылы халқы­ның кемшілігін сынады, мінеді, сабап та алды. Ол тығырықтан шығар жол іздей отырып, елін-жұртын мәдени күйреуден аман алып қалды. ХХ ғасырда жүректі, саналы ғалымдар, қаламгерлер, яғни Алаш қайраткерлері Абайды көсем тұтты әрі ұлы ойшылдың мұрасын елдің бостандығы мен келешегіне пайдаланды.

Абай қазақты сақтап қал­ған ұлы тұлға десек қате­лес­пейміз. Қазақ халқы басынан қаншама нәубетті кешірді. Халқының келешегі үшін ұлы күреске ағартушылық жолмен келді. Осы тұста бауыр­лас жоңғарлар неге жойылып кетті деген сауал туын­дайды? Өйткені олардың Абайдай тұлғасы болған жоқ. Сондықтан да бүгінгі күні Абайды аударылған парақ ретінде емес, әлі де терең зерт­телетін әлем ретінде қарастыруымыз қажет.

Президент Қасым-Жо­март Тоқаевтың «Абай және ХХІ ғасырдағы Қазақ­стан» мақаласы рухани кеңістігімізге, мәдени өмірі­мізге серпін беретін, терең ой салатын жүйелі түрде жазылған құнды дүние. Абай кім, қандай тұлға болған, ғұламаның тарихымызда алатын орны қандай? Абай мұрасының қандай тұстары өмірімізге ерекше қажет, оны қалай зерттеп білеміз? Міне, осындай келелі ой сала­тын мақала абайтану тұ­жы­рымдамасын жасауды қажет етіп отыр. Осы тұста тиісті мекеме мамандары­мен мазмұнды кеңестер ұйым­дастырылуы қажет.

Абайдың туған жері Шың­ғыстау – киелі мекен. Әрине Қазақстандай туған елдің барлық аймағы да қастерлі әрі киелі. Ал Абай мен Шә­кәрім, олардың шәкірттері өсіп-өнген ортаға рухани орта­лық ретінде қарау, жаңа мәртебе беру өңірді түлетіп, серпілтетін игі бастама. Адам түгілі, шөбі де, топырағы да ядролық сынақтың зардабын шеккен аймақтың, Шың­ғыстау өлкесінің қайта жанданып, гүлденуіне, рухани жаң­ғыруына, үмітсіздіктен ары­луына жол ашатыны сөзсіз.

Ойға-ой қосуға үндейтін Президент мақаласының өзіндік бір әуезі бар. Ал Абайды тану үшін әркім өз-өзін, ішкі әлемін тануы тиіс. Сонда ғана Абай бізге жақындай түседі. Абайдың «толық адамы» осыған меңзейді. Абай – ұлы ұстаз. Әрі Абайды зерттеп, түсіну қоғам үшін үлкен олжа. Сондықтан да Абайды тануға әрқайсымыз дайын болуға тиіспіз. Абайды түсіну үшін көкірек көзінде үміт оты ұялаған, ел мен жерді сүйген ұлт­жанды адам болу керек. Сонда ғана Абай әлемінің сы­рын ұғына түсеміз. Абайды түсі­ну үшін әркім де сол биік­ке ұмтылса игі. Абай көптің бірі емес, Абай – биік шың. Заманға қарсы тұра білген сегіз қырлы, бір сырлы тұлға.

Осыдан біраз уақыт бұрын «Мәдени мұра» бағдарламасы сәтті, нәтижелі жүзеге асты. Қорытындысында мәдени мұрамызды түгендеп, санамызды екі жарым мың жыл­дық тарихымызға үйре­те бас­тадық. Абай осы санға­сыр­лық тарихымыздың жалғасы.

 

Мұрат ӘУЕЗОВ,        

 мәдениеттанушы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

 

АЛМАТЫ

 

Соңғы жаңалықтар

Елбасы Түркия халқына көңіл айтты

Қазақстан • 25 Қаңтар, 2020

Електің соры – алты валентті хром

Экология • 25 Қаңтар, 2020

БҚО полициясы 440 отбасын тексерді

Аймақтар • 25 Қаңтар, 2020

Түркияда жер сілкінісі болды

Әлем • 25 Қаңтар, 2020

Қызылорда: Қазалыдағы қоныс той

Аймақтар • 25 Қаңтар, 2020

Дзюдо: Бүгін жүлде бұйырмады

Күрес • 24 Қаңтар, 2020

Президент әкімдермен кеңес өткізді

Президент • 24 Қаңтар, 2020

Ұқсас жаңалықтар