Таным • 24 Ақпан, 2020

Қаламы семсер серке еді

37 реткөрсетілді

Бүкіл саналы ғұ­мы­рын Сыр елінің өсіп, өркен жаюына ба­ғыш­­таған қарымды қалам­гер, қаламы семсер серке болған жур­налист Өтеген Жаппарханов аға­ның өмірден өткеніне 40 күн де өте шығыпты-ау.

Көзі тірісінде Өтеген аға:

– Інім-ау, мен бала кезден жыр тыңдауды ұнататынмын. Әлі есімде, бар-жоғы 4-класс оқу­шысымын. Ауылымызға белгі­лі жырау Рахмет Мәзқожаев ат басын бұрған. Ой, дүние-ай десей­ші! Күн-түн демей төксін жырды. Жатаған үйдің іргесінде етпеттей жатып, сол жырларды жүрегіме жазым алғанмын. Сол кісінің маған салып берген сара жолымен жүріп келемін ғой деген еді.

Өтекеңнің оқушы кезіндегі жазбалары сол кездегі аудандық «Коммунизм таңы» газетінде бұр­қырап шыға бастайды. Қа­лам­ға деген құштарлықтан болар, жата-жастана жазып жүрген оған газет редакторы Сыдық Алда­бергеновтен шақыру келеді. Қуа­ны­шы қойнына сыймай келген оған Сыдық ағасы:

– Балам, оқушы болсаң да дайын қаламгер екенсің, бізге жұмысқа келесің бе? – дейді.

Өз-өзіне се­не­­рін білмеген Өтеген бала басын изей беріпті.

Сонымен тоғызыншы сыныпта кешкі мектепке ауысқан Өтекең алдымен тілші, бертін келе бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы қызметтерін абырой­лы атқарады. Журналист мамандығын алуды мұрат тұтқан ол 1959 жылы Қазақ мем­лекеттік университетінің журна­листика факультетіне оқу­ға қабылданып, 1963 жылы журналист мамандығын иеленіп, туған топырағына оралады. Қа­лам­герлік еңбек жолын Қы­зыл­о­рда облыстық радиотеледидар комитетінде тілші, содан соң аға редактор, бас редактор болумен жалғастырады.

Сыр сүлейлерінің жыр-тер­ме­лерін бала кезден көкейіне құй­ып жүрген Өтекеңнің осы саладағы сіңірген еңбегі өлшеусіз бола­ды. Нақтылай айтар болсақ, радио­ның «Алтын қорын» Сыр сүлейлерінің мақам-сазының мол мұрағатымен толықтырады. Көшенейдің күміс үнін алғаш рет облыстық радио арқылы көпшіліктің көкейіне құйған Өтеген аға екенін біреулер біл­се, біреулер білмес. Өтекең осы радио саласында он алты жыл қызмет істеп, Сыр шайыр­ла­­р­ының мұрасын зерттеу мен зерделеуден алдына жан сал­ма­ған бірден-бір азамат атанады. Айтқандай, Өтеген аға бұл өмірден өткенше Сыр сүлей­лерінің телегей мұрасын түген­деу­ден де қағыс қалған емес. Бір ғана деректі айтайын.

Көнекөздердің айтуынша, поэ­зияның ақ періштесі атанған Ұлбике қазақтан шыққан тұңғыш айтыскер қыз көрінеді. Он екі жасқа дейін тілі шықпаған ол бірден өлеңмен сөйлеп кеткен екен деген дерек те бар. Ұлби­ке­нің Күдері қожамен айтысы «Түркі тайпалары халық әде­бие­тінің үлгілері» деген кітап­қа еніп, бүгінгі ұрпаққа мұра етіп қалдырылған. Бар-жоғы 24 жыл ғана өмір сүрген Ұлбике туралы Өтеген ағаның жазбаларынан көл-көсір дерек алуға әбден болады. Сол үшін де ел-халықтың бүгінде Өтекеңе айтар алғысы шексіз.

Келесі сөз кезегін Өтеген аға­ның қаламгерлік келбетіне бе­ре­лік. Өтекең қаламы семсер серке, яғни сатирик болатын. Оның облыстық газетте жа­рияланған фельетондары мен сын мақалалары талай­лар­ды тәу­бе­сіне түсірді, көп­пен са­нас­­қысы келмеген кер­дең­дер­ді қалыпқа салды. Содан болар 1983 жылы шілде айында рес­публиканың бас газеті «Социа­листік Қазақстанға» (бүгінгі «Егемен Қазақстан») қыз­метке шақырылып, осы газет­тің Жез­қаз­ған облысындағы мен­шікті тілшісі болып тағайын­да­ла­ды. Бер­тін келе Жезқазған облысы тарап, Өтекең осы «Егемен Қазақстан» газетінің Қызылорда облысындағы меншікті тілшісі қызметіне келеді.

Біз білерде бас басылымда Өтекеңнің қоғамдық маңызы бар ауқымды да өткір мәселелер көтерген толғақты мақалалары бірінен соң бірі шығып жататын. Көркем очерктерімен талай жақсының жақсылығын паш етсе, кемшін тұстарды сын садағына ілді. 

Бас басылымның Жезқазған облысындағы меншікті тілшісі болып жүргенде құрылысы 20 жылдан бері бітпей тұрған металл құю зауыты туралы сын мақала жазады. Бұл мақаласында басты кейіпкер етіп облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы Николай Давыдовты сын садағына алады. Ол кезде коммунистік партияның дүркіреп тұрған шағы ғой. Ұзын сөздің қысқасы, орталық партия комитетінің нұсқауымен Н.Давыдов тәубесіне түседі.

Өздеріңізге мәлім, 1962 жылы Қызылорда облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы қызметін атқарып жүрген Сәлімгерей Тоқтамысов жайлы «Правда» газетінде «Битая карта» деген сын мате­риал жарияланады. Жоғарыдан тексеру жүргізіліп, ақыр аяғы С.Тоқтамысов тағынан тайдырылып, Жамбыл облысының бір кеңшарын басқаруға жіберіледі.

Осы мақаланы мейлінше зерттеп, ой елегінен өткізген Өтекең жалғандыққа жол берілгенін анықтап, «Егемен Қазақстан» газетіне аға есімін ақтап көлемді мақала жазады. Мұндай ерлікке басқа қаламгерлер емес, тек қана Өтеген аға баратын еді.

Өтеген аға журналист қана емес, жазушы да болатын. Әсіре­се са­тиралық жанрдағы көр­кем­сөз­ге қаймақ салушы еді. Тіл­шілік қызметтің тыным­сыз тір­шілігінде жүрсе де, «Сол қалта», «Бір қора өсек», «Мі­нездер» атты 3 сатира­лық кітап пен «Жез­қаз­ған жұл­дыз­дары» атты очерктер жи­на­ғын шығарған. 

Өтеген аға зейнет демалысына шықса да қолынан қаламын түсірген емес. Бүгінгі қоғамдағы құбылысқа бейжай қарамайтын. Баспасөзге беріп, ел назарына ұсынатын.

Өтекеңді өлді деуге болмайды, өйткені артында өлмейтұғын сөз, өшпейтұғын із қалдырды.

 

Еркін ӘБІЛОВ,

жазушы-журналист

 

Соңғы жаңалықтар

Еріктілер балаларды құттықтады

Аймақтар • Бүгін, 16:47

Азияда COVID-19-дан өлім неге аз?

Коронавирус • Бүгін, 16:07

Ұқсас жаңалықтар