Руханият • 28 Шілде, 2020

Арқада арқар саны артты

1224 рет көрсетілді

Пандемия пенде баласының зәресін алып, індеттің тұзағына ілінгендер саны күн сайын көбейіп тұрған мына заманда жағымды жаңалыққа деген зәрулік арта түседі екен. «Арқада арқар көбейіп келеді», деген жүрекке жылылық ұялатқан жалғыз ауыз сөзден тұратын ақпар жанды семіртті. Демек, шоқыларымның сәніне айналған мүйізі шаңырақтай жануарлар үшін Арқа төсінде қыс қана емес, қажетті жағдайдың басқасы да жайлы болып тұрғаны ғой.

Қарағанды облысында арқарлар негізінен Қарқаралы, Бұқар жырау, Осакаров, Ақтоғай және Шет аудандарында мекен етеді. Негізі, бұл өңірлердің аумағын иір мүйізділерге пана болған Сарыарқаның атақты ұсақ шоқылары көктей өтеді. «Қарағанды облыстық орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясы» мекемесінің басшысы Андрей Кимнің айтуынша, Арқаның сәніне айналған бұл жануардың са­ны жыл сайын көбейіп келеді екен. Ең алдымен аталған қуа­нышты жайтқа мемлекет тарапынан ұйымдастырылған қадағалау мықты себепші болғанға ұқсайды. Бұл жерде «Охотзоопром» ме­ке­месі мен облыстық орман ша­руашылығы және жануар­лар дүниесі аумақтық инспекциясы қызметкерлерінің ерен еңбегін айтпай кетуге тағы болмайды. Бұдан бөлек, құқық қор­ғау құрылымдары мен аң шаруа­шы­лықтарына қарасты қорықшылар құрамының да бұл шарапатты іске қосқан үлесі мол.

Бұл жерде арқардың өсуіне жайлы болған тағы да бірнеше жағдайды айта кеткен ләзім. Мысалы, қазіргі таңда аңның азайып-көбеюіне тікелей әсер ететін жыртқыштар, ауру-сырқау мен паразиттер азайған екен. Со­нымен бірге, соңғы жылдары Арқада қыс жайлы болып, жан­уарлардың қысылмай шығуына мол мүмкіндік туған. Міне, осындай жағымды өзгерістердің арқа­сын­да бүгінде Арқа төсіндегі ар­қар­лардың саны жеті мыңға жетіп отыр.

Жалпы, Қарағанды облысының аумағында арқарларды авиациялық санау мен оның санына мониторинг жасау он жылдан бері ұдайы жүргізіліп келеді. Мамандардың айтуынша, автокөлікпен аралап жүріп санағанмен авиацияның көмегіне жүгініп санақ жүргізудің айырмасы жер мен көктей екен. Құс қанаты жетер биіктен қарағанда және сана­ғанда, жердегі жануарлардың дәл санынан жаңылудың мүмкін емесі белгілі.

Тегі, арқарды тікұшақтан санауды да оңай шаруа деп айта алмайсыз. Жануарлар үркіп, жан-жаққа бытырай қашқанда ұшқыштарға кейде нартәуекелге бел буып, шоқыларды бауырлай ұшуға тура келеді. Кейде мынадай да жағдайлар болып тұра­ды екен: арқар үйірі кейбір кезде үрікпей, жартастың қалқасында, көлеңкелі тұстарда ұйлығып тұрып қалатын көрінеді. Ондай сәттерде, тікұшақтың амалсыз сол маңға бір­неше мәрте шүйлігуіне тура келеді. Бір санаған арқар екіншілей есепке ілініп кетпес үшін, үйірлерді бөл­шектеп тастайтын кездер де жиі болып тұрады. Мұның бәрі санақ­тың мейлінше дәл шығуы үшін істелінетін амалдар екен.

«Былтыр облыс аумағында ар­қар­лар санағы МИ-2 тікұшағының көмегімен 45 сағат бойы жүргізілді. Санақты «Қарағанды облыстық орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясы» РММ мамандарының қадағалауымен «Охотзоопром» және «Зоология инс­титуты» мекемелерінің өкілдері жү­зеге асырды», дейді мекеме басшысы Андрей Ким.

Санақ нәтижесі көрсеткендей, 2019 жылы Қарағанды облысын мекен еткен арқарлардың саны 7275 басты құраған. Мұның алдындағы жылдармен салыстарғанда, аңның бұл түрі ұдайы өсіп келеді екен. Мысалы, 2017 жылы 6968 бас болса, 2018 жылдағы арқар саны 7184 басқа жеткен. Осы орайда, арқардың санын сақтап қалу үшін айрықша қор­ғалатын табиғи аумақтардың ма­ңызы зор екенін айтпай кетуге тағы болмайды.

Жасыратыны жоқ, бүгін арқар­дың басты жауы төрт аяқты қасқыр емес, екі аяқты «жырт­қыштар» бо­лып тұр. Қазір жерінің асты қаз­ба бай­лық­тарына тұнып тұрған Қара­ғанды облысында геоло­гиялық бар­лау жұмыстары белсенді түрде жүр­гізіліп жатыр, ауыл шаруа­шы­лы­ғының да ақырындап болсын өр­кен жайған түрі бар. Яғни пенде баласының тойымсыз тірлігі «Қызыл кітапқа» енген қайран жануарларды байырғы мекенінен бірте-бірте ығыстырып келеді. Алдағы уақытта бұл мәселенің ақылға қонымды бір ше­шімі табылмаса, бүгін көбейді деп отыр­ған арқар­ларымыздың күні ертең Ар­қа­дан ауып кетпесіне кім кепіл...

 

Қарағанды облысы

 

Соңғы жаңалықтар

Доллар қайта қымбаттап жатыр

Экономика • Бүгін, 11:44

Құрттың ішінен есірткі табылды

Аймақтар • Бүгін, 09:43

«Астана» көш бастады

Спорт • Бүгін, 09:40

Шекарашы сарбаздар ант қабылдады

Қазақстан • Бүгін, 09:20

Жартылай финалда сүрінді

Теннис • Бүгін, 07:56

Көкпар – ұлттық мінез

Руханият • Бүгін, 07:50

Ақ үйдің алғашқы мейманы

Әлем • Бүгін, 07:38

Ескі үйлерді есіркеген жоба

Аймақтар • Бүгін, 07:33

Рамзайдың «жұмбағы»

Сұхбат • Бүгін, 07:13

Нар тұлға

Руханият • Кеше

Екпе салдыру өзекті

Медицина • Кеше

Ұқсас жаңалықтар