Экология • 23 Қыркүйек, 2021

Кіші Талдыкөл елорданың көрікті жеріне айналады

44 рет көрсетілді

Жуырда елорданың батыс бөлігіндегі Кіші Талдыкөлге байланысты қоғам тарапынан туған алаңдаушылықты жазған болатынбыз. Осы мәселеге орай редакциямызға хабарласқан елорда әкімдігі мен мамандардың пікірін тағы бір мәрте назарларыңызға ұсынамыз.

Нұр-Сұлтан қаласы әкімдігінің хабарлауынша, Кіші Талдыкөлдің сулы-батпақты жері зиянды заттардан тазарты­лып, суы сақталатын болады. Қазіргі уа­қыт­та экологтар нысанның суы өте лас, маңа­йы серуендеуге арналмаған деп пікір біл­ді­ріп отыр. Мұнда қоқыстың жиналуы, осыған дейінгі қалдықтардың шіріп кетуі нәтижесінде маңайынан жағымсыз иіс шығып, жәндіктердің (маса, кене) ошағына айналды. Тиісінше жақын маңда тұратын тұрғындарға ыңғайсыздық тудырады.

Кіші Талдыкөлдің сақталатын аумағы кемінде 20 гектар болмақ. Осылайша, су түбін тереңдету жұмыстары лай және басқа да зиянды шөгінділерден тазартуға, орташа тереңдікті арттыруға, су балансын сақтауға және т.б. мүмкіндік береді.

«Кіші Талдыкөл суы құрғатылмайды, тиісінше жойылмайды. Қайта батпақты тұсындағы зиянды қалдықтар тазартылып, аумағы абаттандырылады, түбі тереңдетіледі. Осылайша жұрт серуендейтін тартымды орындардың біріне айналады. Бұл ауданда тұрғын үй, әлеуметтік нысандар салынады: мектеп, аурухана, балабақша және т.б. Себебі елорда қаланы дамытудың Бас жоспарына сәйкес дамып келеді. Тағы да қайталап айтайын, Кіші Талдыкөл жойылмайды», деп нақтылады қаланың Сәулет, қала құрылысы және жер қатынастары басқармасының басшысы Нұрлан Ұранхаев. БҰҰ стандартына сәйкес қала аумағын­да ластанған су айдыны болмауы керек. Бұл адам денсаулығына зиян.

 

Қала ішінде лас су айдыны болмауы керек

Кіші Талдыкөл суының химиялық құрамын зерттеу үшін шөгінділерге сынама жүргізілді. Нәтижесінде, адам денсаулығына кері әсер етуі мүмкін көптеген химиялық зат бар екені анықталды. Құрғақ қалдық 6,3 есе, темір мөлшері 6,2 есе, хлоридтер құрамы 9,5 есе, сульфаттар 12 есе, аммиак 5 есе артық. Сонымен қатар Сығанақ көшесі маңындағы аммиактың мөлшері 2,5 мг құрады, бұл ШРК-дан (шекті рұқсат етілген концентрация) 1,5 есе асады. Сондай-ақ зерттеу нәтижесі бойынша су сапасы шаруашылық, ауыз су, балық шаруашылығы және рекреациялық мақсатта пайдалануға жол берілмейді.

«Кіші Талдыкөл алғашқыда батпақ жер болған. Оның үстіне Целиноград тұсында бұл жерге кәріз қалдықтары төгілген. Өткен ғасырдың 90-жылдары жергілікті халық Кіші Талдыкөлдің суынан балық аулап, оны жемей, базарға апарып сатқан. Суының лас екенін біліп, балығын жемеген. Қаланың ішінде иісі жағымсыз, былғанған көл болмауы керек. Бұл БҰҰ-ның экостандартымен белгіленген», дейді эколог Бақытгүл Турамиева.

Нұр-Сұлтан қаласының әкімдігі қолға алып отырған шаруаны эколог мамандар қолдап отыр. Олардың айтуынша, Кіші Талдыкөлді дәл осы күйде қалдырса буланып, бірер жылда суы құрғап қалады.

«Эколог маман болған соң оның суын сақтап қана қоймай жұртқа қолайлы орын болғанын қалаймыз. Кіші Талдыкөлдің аясы жыл өткен сайын тарылып, суы таяз­данып барады. Былтыр тереңдігі 70 см болған су биыл небәрі 20 см. Бір жылда суы­ның тереңдігі 50 см-ге азайды. Суы бу­ланып, құрғап барады. Нұр-Сұлтан қала­сы­ның әкімдігі бұл проблемаға бей-жай қара­май, кәріз қалдығы төгілген лас суды тазар­тып, маңайын жұрт серуендейтін орын­дар­дың біріне айналдырмақ. Бұл экологтар жұмысының кішкентай да болсын жемісі.

Кіші Талдыкөлдің көркем кейпі бірер жылда жойылып кетуі мүмкін, оның қайнар көзі, басқа өзен-көлдермен еш байланысы жоқ. Осы қалпында тұра берсе санаулы жылда жойылып кетуі ықтимал. Суы құрғаған соң онсыз да кәріз қалдықтары төгілген орын борсып, қоршаған ортаға зиянын тигізеді. Ең алдымен Кіші Талдыкөлдің маңайындағы тұрғындарға қауіп тудырады. Балалар ауырып, түрлі инфекциялар тарауы мүмкін», дейді «Байтақ болашақ» экологиялық альянсының төрағасы Азаматхан Әміртай.

 

Лас суда қоқиқаз өмір сүре алмайды...

Өз кезегінде Кіші Талдыкөл маңа­йында тұратын тұрғындар да судың жағымсыз иісіне шағымданып отыр.

«Кіші Талдыкөлге балаларымды ертіп, қуана-қуана барар едім. Бірақ маңайы серуендеуге арналмаған. Есіл өзенінің жағалауы қандай әдемі. Демалып, жағасында жүрсең миың тынығып қалады. Кіші Талдыкөлдің де сондай болғанын қалар едім. Өкінішке қарай, кей тұстарына жақындап бару­дың өзі мұң. Иісі де жағымсыз. Былтыр әлдеқайда терең, әдемірек көрінетін еді. Биыл суы тартылып, реңі нашарлағаны байқалады. Шағалалар кей тұсты жүзудің орнына кешіп жүр. Осы қалпында тұра бермей адам қолы тисе, қаланың көрікті орындарының бірі айналар еді», деді қала тұрғыны Қарлығаш Жақсыбаева.

Мамандардың айтуынша, құстардың си­рек түрі Кіші Талдыкөлде суының лас­ты­ғына байланысты ұзақ өмір сүре алмайды.

«Кіші Талдыкөлге қоқиқаз құсы ұшып келді деген ақпарат жалған. Әлеуметтік желілерде жарияланып жатқан суреттерге мән беріп қарасақ, балапан құстар екенін байқауға болады. Бұл сөзімді жануарлар, құстар мәселесімен айналысатын мамандар да дәлелдейді. Сондықтан қоқиқаз өздігінен ұшып келеді деген ақылға қонымсыз. Балапандарды біреулер арнайы әкелген болуы мүмкін. Бұл орында қоқиқаздар ұзақ өмір сүре алмайды. Оған басты себеп – Кіші Талдыкөл суының өте лас болуы. Бұл су дәл осы күйде қоқиқаздарға арналмаған», деді эколог Бақытгүл Турамиева.

 

Кіші Талдыкөл мен Талдыкөл (үлкен) қосылмайды

Елорданың Қоршаған ортаны қорғау және табиғатты пайдалану басқармасы Кіші Талдыкөл мен Талдыкөл (үлкен) өзара қосылмайтынын хабарлады.

«Талдыкөл көлі (үлкен Талдыкөл) мен Кіші Талдыкөл бір-бірімен байланыспайды және жер үсті ағыны арқылы өзара қосылмайды, өйткені Талдыкөл көлінің бөгеттері оған кедергі келтіреді. Сол сияқты жер асты сулары арқылы да өзара қосылмайды. Өйткені бұл орын­дағы топырақ құрамы өзгеше, су өт­кізу көр­сеткіші төмендеу. Сол себепті маңа­йы­на саябақ салынады, су тазартылып, сақ­та­лады, нәтижесінде жағымсыз иісі жоға­­лады», деді қалалық Қоршаған ортаны қо­рғау және табиғатты пайдалану бас­қар­масының басшысы Әлия Қожабаева.

о

Талдыкөлдің өзінде (үлкен Талдыкөл) экологиялық инфрақұрылымы болады. Талдыкөл көлінің жанында жалпы аумағы 5 700 га қорық және орман-саябақ аймағы бар еліміздегі алғашқы табиғи парк салынады. «Астана бас жоспары» қызметкерлері Қазақстанның биоалуантүрлілігін сақтау қауымдастығымен бірлесіп, Лондон сулы-батпақты алқаптар орталығы, Rainham Marshes табиғи паркі, Шервуд орманы, Minsmere Reserve қорығы негізінде Ұлыбританиядағы әріптестерімен бірге табиғи парктерді жобалау мен салудың халықаралық тәжірибесін зерттеді және құстар қоғамының жетекші мамандарымен кездесулер өткізді. Қалалық табиғи паркті құрудың жаратылыстану-ғылыми негіздемесі – мемлекеттік экологиялық сарап­таманың оң қорытындысы. Оның аума­ғында бақылау алаңдары, болашақ био­лог­тер, ихтиологтер, орнитологтер, эколог­тер үшін білім беру орталықтарын салу жос­парлануда. Бұл тарихи маңызды орнито­ло­гиялық аумақ екендігі бекер емес. Маусым­дық көші-қон кезінде көлдерде және оған жақын жерлерде құстардың 200-ге жуық түрін көруге болады. Осылайша, қала «Қызыл кітапқа» енген жануарлар мен құс­тар­дың табиғи ортасын сақтауға мүмкі­ндік алады.

 

Ауқымды көгалдандыру жұмысы жүріп жатыр

Нұр-Сұлтан қаласында бұдан бөлек, ауқымды көгалдандыру жұмыстары жүріп жатыр.

«Елордамызды көгалдандыру жүріп жатыр. Қалада сенбіліктер мен дәстүрлі күзгі ағаш отырғызу кезеңі басталды. Осы күзде 500 мыңға жуық ағаш пен жасыл желек, оның ішінде елорданың жасыл белдеуінде де отырғызуды жоспарлап отырмыз. Мемлекет басшысы көгалдандыруға ерекше көңіл бөледі, өйткені бұл ел мен қалаларды дамытудың ажырамас бөлігі. Осы жылдың өзінде елордада отырғызылған ағаштар мен жасыл желектердің жалпы саны 1 млн-нан асады», деді Нұр-Сұлтан қаласының әкімі Алтай Көлгінов.

 

Соңғы жаңалықтар

Алматы облысы «жасыл» аймаққа өтті

Коронавирус • Бүгін, 09:45

Спорт жаңалықтарына шолу

Спорт • Бүгін, 09:41

Табан астындағы субұрқақ

Аймақтар • Бүгін, 09:39

Ауылда аю жүр

Оқиға • Бүгін, 09:37

Жасырын әлеуметтік желі

Технология • Бүгін, 09:35

Кімдерге үміт артамыз?

Спорт • Бүгін, 09:30

Су да таңбаланады

Қазақстан • Бүгін, 09:29

Хакердің көздегені – өнеркәсіп

Технология • Бүгін, 09:24

Мұқағали мұңы

Өнер • Бүгін, 09:21

Классиктің кейіпкерлері

Әдебиет • Бүгін, 09:18

Біздің Сайын...

Руханият • Бүгін, 09:17

Мұратбековті не үшін оқимыз?

Әдебиет • Бүгін, 09:12

Ізгілік жаршысы

Пікір • Бүгін, 09:02

Басқа басылымдардан

Әлем • Бүгін, 08:53

Ел ертеңі – сапалы білімде

Білім • Бүгін, 08:45

Темір жол дауы қашан шешіледі?

Аймақтар • Бүгін, 08:28

Ескі үйлердің екінші өмірі

Аймақтар • Бүгін, 08:20

Таластықтардың тартуы

Аймақтар • Бүгін, 08:15

Ұқсас жаңалықтар