Таным • 11 Қазан, 2023

Әлемді сақтап қалған қолдар

225 рет
көрсетілді
5 мин
оқу үшін

Алдыңыздан әртүрлі ниет көлбеңдейді. Жалт-жалт етіп немесе тұнжырап, болмаса бір қалыпта шыға келген ет пен сүйек­тің қосындысы ғана емес, пейілдер төбе көрсетеді. Болмыс пен сана, көңіл мен жүрек иелері. Ақылды бастар, сезімтал жандар, өркөкірек кеуделер Алланың алдына барғанда бірдей ғой, бірақ. Қай-қайсысы болсын, қолдарын жайып мінәжат етеді. Жүрегі мен көңілін жайып құлшылық ете ме? Мәселе сонда сияқты. Сана-сезімі мен көкірегі қалай әмір етсе, соны қолымен істейді. Демек, қол... Аялы алақан болып маңдайыңнан сипаған да, өз жа­ныңдай аяулылардың жағасында кеткен де, сөйте тұра Тәңіріне жалбарынғанда жайылған да осы қолдар емес пе?

Әлемді сақтап қалған қолдар

Неміс суретшісі Альбрехт Дю­рердің мына «Қолы» туралы айтып, жазбағандар аз. Телміріп ұзақ қарағанға көп нәрсе айтады осы қолдың өзі-ақ. Алғашында автор жай ғана «Қол» деп атай салғанымен, кейін «Мінәжатқа жайылған қол», «Сиынған қол» аталып кеткенінің өзі адамзат мұрасына айналып кеткенін білдірсе керек. Біздің есімізге бірден Сырбай Мәуленовтің өлеңі түсті. Мына картина бәрін айтып тұр десек те, Сырағаңның өле­ңін қосарламасақ, құр сөзбен жеткізгеніміз нанымсыз болардай.

«Мың қолдар сау болсын деп,

Мен бір қолымды бердім.

Мың жолдар жалғансын деп,

Мен бір жолымды бердім.

Мың гүлдер солмасын деп,

Гүлдей жастық күнімді бердім.

Мың ақын толғасын деп,

Мен бір жырымды бердім».

Мына қол да дәл осылай жар салып тұрған жоқ па? Тереңірек үңіл­сек, туу тарихы да солай екен. ХV ғасырдың соңында неміс же­рін­дегі Нюрнберг қаласының маңында Құдай он сегіз бала берген бір отбасы өмір сүреді. Он сегіз бала! «Өтемістен туған он едік» дейді Махамбет. Салыстыра беріңіз. Бұл жерде ақын қыз балаларды айтпағаны анық десек те.

Шаңырақ иесі Дюрер он сегіз баланы асырау үшін не істемейді? Негізінен түрлі бұйым жасайтын шебер көрінеді. Он сегіздің ара­сынан екеуіне түйсік бітіп, суретшілікке талпынады. Екеуі Ню­рнбергте оқып, қылқалам шебері атануды ойлағанымен, көпбалалы отбасының тұрмысы белгілі. Альбрехт пен Альберттің алдында үлкен таңдау тұрады. Қос бауыр ақылдаса келе, «қайсымыз ұт­сақ, сонымыз оқимыз, ұтыл­ғанымыз жұмыс істеп оқуға кет­кеніміздің жағдайын жасайды. Сосын екіншіміз оқимыз» деп жеребе тастайды. Сөйтіп, айы оңы­нан туып, Нюрнберг Акаде­миясына Альбрехт аттанады. Уәде бойынша Альберт кен орнында жұмыс істеп, бауырын оқытады.

Төрт жыл оқыған Альбрехт Дюрер суретші болып қалыптасып, атағы шығады. Туындыларын сатып, ақша тауып, еліне келеді. Әулет той жасап, мәз-мейрам көңіл күйді бастан кешіреді. Аль­брехт, әрине, бауырымен ара­дағы уәделі сөзді ұмытпаған. Тіпті ауылға сол үшін оралған. Кешкі ас үстінде әулетінің төрт көзі түгел отырғанда Альбертке қарата сөз айтады: «Ендігі жол сенікі, Альберт! Осы уақытқа дейін мені оқыттың, енді сен оқы, қалаға аттан, мен көмектесемін», дейді ғой.

Бір бұрышта елеусіз отырған Альберт сонда жүзін бұрып «жоқ, жоқ» деп жанарын жасқа мала беріпті. Аңтарылған әулет алдында тұрып ол Альбрехтке:

«Нюрнбергке барғаныммен маған енді өнер жоқ. Кеш қалдым. Төрт жыл шахтада істегенде сау­сақтарымның сауы қалмады. Ауыр жұмыстан әрқайсысы сынып бітті. Және оң жақ иығым құрысатын (артрит) болып жүр. Қалам, қарын­даш ұстамақ түгілі, тілек айтқанда бокал ұстап тұра алмаймын», дей­ді. Кейін суретші Альбрехт бауы­рының тағдыр-талайын ойлап осы туындыны дүниеге әкелген деседі.

Мұнша мехнат пен бейнетке төзуге қанша махаббат пен мейірім, қажыр мен қайрат, бас­тысы ерлік пен кеңдік керегін кім бағамдай алсын? Мүмкін соның өтеуі шығар, 500 жылға жуық уақыт өтсе де, мына туынды мен осы әңгіме құр­лық­тарды кезіп жүр. Альберт бол­маса, ұлы Альбрехт Дюрер қайда? Тура солай, біз үшін жанын шү­берекке түйген ата-бабаларымыз бен аяу­лы аналарымыз болмаса, біз бүйтіп тәуелсіз елде салтанат құ­­рып жүрер ме едік? Сырбай ақын айтпақшы, ұрпақ өмірі мен ұлт мұ­раты жолында әлемді «мың қолдар сау болсын деп бір қолын бергендер» аман сақтап келеді.