Өз өлкеңді, оның жалпы табиғатын аялап сақтау барлық уақыттарда қастерлі парыз саналып келген. Мұның өзі аумағында Қарашығанақ сияқты қазыналы кен орны орналасқан өңір үшін тіптен маңызды. Ол көмірсутегілердің қоры бойынша әлемдегі аса ірілердің санатына жатқызылады. Әлбетте, мүлдем зиянсыз мұнай-газ кәсіпшілігі болмайтыны белгілі. Сондықтан табиғат қорғау тәжірибесі тұрғысынан келгенде мұндағы міндет табиғатқа әсер ету зардабын барынша азайтуға саяды. Бұған жерасты байлығын игеруде сауатты әрі білгір мамандар жұмыс істеген жағдайда ғана қол жетпек.
Қарашығанақта біліктілік пен кәсібилік деңгейін арттыруға зор маңыз беріледі. Бұл жұмыс “Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг Б.В.” компаниясында жоспарлы һәм дәйекті жүргізіледі. Мұнда ізгі ниетті мансапқорлыққа жол ашық. Қызметкерлерді баулу және дамыту бөлімі қызметкерлердің әлеуеті мен мүмкіндіктерін бағалаудың мұқият ойластырылған бағамдарын әзірлеген.
Кен орнын игеруді дүние жүзіне белгілі компаниялар альянсы жүзеге асыруда. Олар – Би-Джи Групп, Эни, Шеврон және ЛУКОЙЛ. Халықаралық стандарттарға сай келетін жұмыс тәжірибесімен бірге консорциум қазақстандық кадрларға қызмет сатысында өрлеуге, біліктілікті арттыруға, барған сайын неғұрлым жауапты, демек, жақсы жалақылы лауазымдарды атқаруға мұрсат беретін білімді тегін алатын мүмкіндік ұсынады. КПО қызметкерлерді баулу және дамыту бөлімінің менеджері Елена Землянскаяның айтуынша, оқыту көптеген бағыттар бойынша жүргізіледі. Ол дегеніңіз – техникалық білгірлікті, бизнес-машықтарды, компьютерлік сауаттылықты, басқару сапаларын дамыту. Қарашығанақта технология мен жабдықтар үнемі жетілдірілу үстінде. Техникалық күрделі үдерістер тек шебер қолдарға сеніп тапсырылады. Сондықтан, былайша айтқанда, кәсіби машықтарды жақсартуға өмірдің өзі мәжбүрлейді. Ұжым жаңа мамандармен толыға түседі. Жұмысқа кіріспес бұрын олар компанияның жоғары талаптарына бейімделуге мүмкіндік беретін бағдарламаларды игереді. Екі жылдан бері мұндай тәлім ОРІТО технологиясы бойынша Ұлыбританияның мұнай және газ академиясында жүргізілуде. Бұл – мұнай-газ саласы үшін қызметкерлер даярлаудың жалпы жұртшылық мойындаған әлемдік тәжірибесі бар оқу орны.
Кен орнының әкімшілік орталығы болып табылатын Ақсай қаласында тренинг-орталық жұмыс істейді. Онда КПО қызметкерлері мен мердігер ұйымдар қызметкерлерінің басым бөлігі даярлықтан өтеді.
– Көбіне-көп оқу үдерісі өндірістен қол үзбей жүргізіледі. Теорияны тікелей өндіріс тәжірибесімен ұштастыру елеулі артықшылықтар береді. Ең алдымен, тәлім алушы жалпы теориялық курстан өтпейді, оның есесіне оқытушыға өз жұмысының ерекшелігі тұрғысынан сұрақтар қояды. Соның нәтижесінде өзінің күнделікті ісінде қажетті машықтар алады. Біз ең заманауи оқыту технологияларын өндірістік үдеріске барынша жақындатуға тырысамыз. Мұнда ең жоғары деңгейдегі оқытушыларды әкеліп, білімді импорттаймыз. ОРІТО бағдарламасы тек кәсіби шеберлікке ғана баулып қоймай, бір командада жұмыс істей білуге, алған ақпаратты талдауға, оны алдағы міндеттермен салыстыруға, сөйтіп осы негізде дұрыс шешімдер қабылдауға үйретеді. Яғни, нұсқау бойынша ғана әрекет жасамай, неғұрлым жоғары нәтижелерге саналы түрде жете білген абзал.
Ең алдымен, қауіпсіздік техникасының нормалары мен ережелерін сақтауға қатаң талап қойылады. Жұрттың бәрінің оларды жатқа біліп, бұлжытпай орындауына тура келеді. Титтей бұрмалаушылықтардың өзіне бірден тыйым салынады. Қауіпсіздік техникасы жөніндегі сынақ ең маңызды емтихан ретінде қабылданады. Оның қадағалануы барлық нысандарда мұқият бақыланады. Елена Булатованың қызметі нақ осылай – кен орнындағы қауіпсіздік техникасы бөлімінің менеджері деп аталады. Ол кез келген кәсіби даярлық қоршаған ортаға зиян тигізбейтін қауіпсіз жұмыс машықтарына үйрететін кешенді дәйекті бағдарламадан тұратыны жайлы айтты. Бұл бағдарлама сәтті қолданылуда. Осы жылдың мамырында “Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг Б.В.” “Би Джи Групп” компаниясы жыл сайын өткізетін беделді конкурстың жеңімпазы болып, еншілеген жоғары марапат осының айғағы. “Қоршаған орта” ұсынылымында “Экоцентр” жобасы бірінші орын алды. Ал КПО қолданып жүрген қалдықтарды кәдеге жарату, қайта өңдеу және бұрғылау ерітінділері мен шламдарды қауіпсіз орналастыру технологиясы тек Қазақстанда ғана емес, сонымен бірге дүниежүзіндегі ең жетілген технология деп танылды.
Кен орнында тәлімгерлік бағдарламасы да тиімді пайдалануда. Бұл дегеніңіз шеберліктің тізбекті реакциясына ұқсайды. Яғни, шеберліктің қыры мен сырын жете меңгерген бесаспап қызметкер өз тәжірибесін жаңадан келгендерге немесе кейінгі толқын жастарға береді. Қызметкерлерді баулу және дамыту бөлімінің мамандары мұндай ынтымақтастықтың нәтижелерін хал-қадерінше түзетуге және талдауға көмектеседі. Айтқандай, тәлім алушының тәлімгер таңдауға мүмкіндігі бар. Өйткені, бұл орайда, тек кәсібилік қана маңызды емес. Сонымен бірге психологиялық қабысушылық, сенім факторы мен мұғалімнің беделі ескеріледі. Барлық осы шарттар үйлескен кезде ғана оқу міндетті ауыртпалыққа емес, саналы түрдегі шығармашылық үдеріске айналады. Яғни, бұл ретте бейне “өзің білсең, басқаны үйрет” қағидатын басшылыққа алатын кәсіпқойлықтың тізбекті реакциясы жүргендей болады.
– Бұл жүйе өмірге келгелі төрт жылдай болды, – деп түсіндіреді Елена Землянская. – Ол жастарға кәсіби тұрғыда жетіліп қана қоймай, сонымен бірге әріптестермен ортақ тіл табуға да септігін тигізеді. Өйткені, біз әркез адамдарды жұмысқа қабылдағанда олардың білім деңгейін еске аламыз. Ал жұмыстан шығаруға келгенде негізгі себеп жаңсақ немесе сыпайылыққа жатпайтын мінез-құлық болып табылады. Жас қызметкер тәжірибелі тәлімгермен бірлесіп жұмыс істеген кезде шиеленісті ахуалдар іс жүзінде сап тыйылады. Ұжымдағы жақсы адамгершілік-психологиялық ауан табысты жұмыс үшін өте маңызды. Бұл жағдайда ұйымшыл да ынтымақшыл команда жасақтау мақсаты көзделеді. Мұнда әркім тек бас пайдасын ойламай, ұжымдық табысқа икемделеді.
Генерал болуды армандамайтын солдат нашар солдат. Бірақ армандап қою ғана жеткіліксіз. Мансапты өрлету үшін барлық қызмет баспалдақтарынан өтуге тура келеді. №3 кешенді газ өңдеу қондырғысының менеджері Ержан Қанатовтың қызметтік өмірбаяны нақ осылай қалыптасты.
– Қызметкерлерді даярлау мәселелеріне ұжымдық тұрғыдан қарау кадрларды ұлттандырудың жоғары қарқынын қамтамасыз етеді, – деп түсіндіреді ол. – Баулу бөлімінің мамандары мен бөлімше басшылары қызметкерлермен бірлесіп мансапты дамыту жоспарларын әзірлейді. Бұл ең тиімді – жеке тұрғыдан қарау әдісін қолдануға мүмкіндік береді. ОРІТО жүйесі бойынша оқып-үйрену курсынан өткен жігіттердің кәсіби даярлық деңгейі айтарлықтай жоғары. Тәжірибелік курсты тәмамдағаннан кейін олар шын мәнісінде бәсекеге қабілетті мамандарға айналуда.
КПО-да мансаптық өсу үміткерлерін іріктеуге байыппен және ұтымдылық тұрғысынан қарайды. Оларды жауапты, жоғары тиімділікпен жұмыс істейтін адамдар қатарынан таңдайды. Халықаралық деңгейдегі біліктілікпен қоса, зәру сұраныстағы мамандық алу мүмкіндігі, әрине әр уақыт алдан шыға бермейді. Қарашығанақтағы тілдерді үйрену тәжірибесі де назар аударарлық әрі сыннан өткен. Кен орнында да, Ақсайда да үш тіл – ағылшын, қазақ және орыс тілдері қолданыста деп сенімді түрде айта аламыз. Яғни, бұл жерде іс жүзіндегі нақты үш тілділік өмір ақиқаты.
Кәсіпшілік істе өзіңді ұдайы және күнбе-күн таныту қажеттігін жақсы түсінеді. Мұнай және газ өндіру сияқты саладағы мамандық адамға бір рет қана беріліп қоймайды. Ол барған сайын неғұрлым сапалы білімді қажет етеді. Демек, үздіксіз оқу керек, өмір бойы ізденіп, үйрену керек. Қарашығанақта тағы бір ереже бұлжымас заңға айналған. Өзіңе неғұрлым биік меже белгілесең, соғұрлым зор нәтижеге қол жеткізесің. Бүгінгі таңда білімнің беделі үздіксіз өсу үстінде. Сондықтан “Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг Б.В.” компаниясының шетелдік және қазақстандық мамандардың тең бәсекелестікте болуына мүмкіндік беруі өте маңызды жағдайлардың бірі деп санаймыз.
Қорғанбек АМАНЖОЛ.
Батыс Қазақстан облысы.