Сурет «Егемен Қазақстанның» архивінен алынды
Бейнебақылау камералары Астана, Алматы, Шымкент, Тараз, Ақтау, Атырау, Семей, Түркістан, Қосшы қалалары мен Алматы облысында орнатылған. Камералар мақсатына қарай қоғамдық және жол қауіпсіздігі деп бөлінеді.
«Сергек» 2017 жылы іске қосылғалы бері Астана қаласында жол-көлік оқиғасы 43%-ға азайған. Былтыр наурыз айында әзірлеуші компания «Көркем Телеком» ЖШС-мен келісімшарт мерзімі аяқталды. Елорда жасанды интелектіге негізделген шешімдерді қала инфрақұрылымына енгізу үшін БАӘ-нің Presight халықаралық компаниясының өнімін қош көрген.
Ал Алматы қаласында қазір 1641 «Сергек» жұмыс істейді. Ол мегаполистің бюджетіне бес жыл ішінде 94 млрд теңге түсірген. Алматы қаласының мәслихат депутаттары әзірлеушілермен келісімді тағы бір жылға созуды жөн көрді. Соған орай, биыл қосымша 350 аппараттық-бағдарламалық кешен құру жоспарланып отыр.
Осындай оң көрсеткіштерге қарамастан неліктен «Сергекке» деген сенімге селкеу түсіп отыр? Бұл туралы автосарапшы Арсен Шакуовтың пікірін білдік.
«Бүгінде шетелде азаматтығы бар, халықты полицияға қарсы қоюды көздейтін «әсіребелсенділердің» кесірінен қоғамда жалпы полицияға қарсы көзқарас қалыптасқан. Бұл жол қозғалысының қауіпсіздігін сақтау жүйесінде де көрініс тауып отыр. Не үшін кей адамдар «Сергекті» қабылдағысы келмейді? Өйткені олар ережені, тәртіпті бұзып үйреніп қалған. Сөйте тұра заң алдында жауап беруді қаламайды. Бұл тұрғындардың заманауи автомобилизацияға толық дайын еместігін білдіріп отыр. Сол себепті де осындай жүйелерге сенімсіздік туындайды деп ойлаймын», дейді А.Шакуов.
Мұндай үрдіске жоғарыда атап өткен дәйексіз пікірлердің де ықпалы бар. Сондықтан мәселенің мән-жайын сала мамандарынан анықтауға тырыстық.
«Сергектегі» деректер өзге елге беріле ме?
Жобаның негізін қалаушылардың бірі Әсет Ахметовтің сөзінше, компания үшін қомақты қаржыдан бұрын ұлттық қауіпсіздік мәселесі бірінші орында тұрады.
«Қазір бізден басқа осы қызметті көрсететін басқа да компаниялар бар. Рас, сертификаттары да, аты да қазақша, бірақ бағдарламалары – өзге елдікі. Осыған байланысты еліміздегі деректердің жат елдің қолына түсу ықтималдылығы бар екенін жоққа шығара алмаймыз. Олардың салығы да өндіруші елге кетеді. Ал «Сергектің» олардан басты айырмашылығы – бағдарламаны өзі жасайтындығы», дейді ол.
Барлық дерек отандық серверлерде сақталады. Сергектің жазбаларына тек құқық қорғау органдары ғана қол жеткізе алады екен. Азаматтардың іс-әрекетіне құқықтық баға беретін де – солар. Ашып айтар болсақ, жүйе құқық бұзушылықты тек қана түсіріп, өңдеумен шектеледі. Ал әрі қарайғы айыппұл салу не салмау мәселесі құқық қорғау органдарының құзырында болады. Сонымен қатар әрбір деректі өңдеу орталығы уәкілетті органның тиісті тексерісінен міндетті түрде өтеді.
Сондай-ақ былтыр шілде айында «Сергек» компаниясы жол қозғалысы қауіпсіздігін қамтамасыз ететін TOR бірыңғай цифрлық платформасын іске қосқан. Платформа деректерді төрт негізгі көзден жинақтайды: қалалар мен тас жолдардағы стационарлық кешендерден, патрульдік полицияның мобильді бекеттерінен, дрондардан, өзге де қосалқы жүйелерден. Жүйе өңірлер, оқиға түрлері мен мерзімі бойынша талдау жасап, апат жиі болатын нүктелерді анықтауға, қауіпті жүргізушілерді тіркеуге, сондай-ақ үзіліссіз сегіз сағаттан артық көлік жүргізіп отырған тұлғаларды бақылауға мүмкіндік береді.
«TOR – әртүрлі дереккөзден ақпарат жинап, жол жағдайының толық картинасын қалыптастыра алатын әмбебап цифрлық орта. Біз «Сергек» жүйесін әзірлеу және пайдалану бойынша жылдар бойы жинаған тәжірибемізге сүйендік. Сондықтан платформаның архитектурасы бастапқыда Қазақстанның ерекшеліктерін ескеріп жасалды әрі біздің жағдайға оңай бейімделеді. Бұл барлық жол қауіпсіздігіне жауапты тараптарға арналған бірыңғай жұмыс стандартын қалыптастырады», деді «Сергек» компаниясы TOR платформасын әзірлеуші ұйымның бас директоры Евгений Ким.
Жоғарыда айтқандай, «Сергек» туралы пікір әрқилы. Brif Research Group маркетинг агенттігінің былтырғы желтоқсан айында жүргізген зерттеуінде ел тұрғындарының 79%-ы брендпен таныс екенін жеткізіпті. Сауалнамаға қатысқандардың 48%-ы жол қауіпсіздігін қамтамасыз етуге тікелей осы камералар желісі ықпал етеді деп баға берген.
«Сергек» айыппұлдан ақы ала ма?
Бұл сұраққа автосарапшы Арсен Шакуовтан жауап алдық. «Қаражаттың 100 пайызы бюджетке түседі. Оның белгілі бір бөлігі «Сергек» құрған компанияға кетеді деу – жаңсақ пікір. Ең алдымен, қаражаттың үшінші тұлғаларға берілуіне заң жол бермейтіні түсінікті. Біз сарапшы ретінде «Сергек» қызметкерлерімен бұдан бұрын да сөйлестік. Олар айыппұлдан түсетін қаражаттың бір тиынын да алмайтынын растады. Сондықтан жүйенің ашықтығына күмән келтіру орынсыз. Бағдарламаны әзірлеушілердің сөзінше, олар бейнебақылау камераларын орнатқан соң, сол жолға иелік етуші мемлекеттік орган ақы төлейді. Мәселен, Алматы қаласында қызмет көрсетілсе, сәйкесінше Алматы қаласының әкімдігімен есептеседі», дейді сарапшы.
Ә.Ахметов те заңға сәйкес айыппұлдан түскен қаражат сол құқық бұзушылық жасалған жердің қазынасына тиесілі екенін айтады.
«Негізінен мемлекеттің мақсаты – айыппұлды барынша азайту, қауіпсіздік деңгейін көтеру. Ал біздің миссиямыз – ақылды, қауіпсіз, қолайлы қалаларды құруға атсалысу. Камералардың бұзушылықтарды назарға алуы – шаруаның шеті ғана. Біз бүгінде ақылды қалаларға арналған цифрлық шешімдер жасаймыз, трафиктерді талдаймыз, жолдардағы кептелістердің себебін анықтауға тырысамыз. Соған қарай оңтайлы шешімдер қабылдауға көмектесеміз. Біздің кешендердің қазіргі ұсына алатын ең құнды қызметі – талдау», дейді кәсіпкер.
Компания өз қаражатына бағдарламалық-аппараттық кешендерді орнатып, тек соның құнын ғана алады. Ал қала әкімшілігіне осындай жүйелерді сатып алып, жол апатының, адам өлімінің, қылмыстардың санын азайту тиімді.
Дәулет ЖАДЫРАСЫН,
журналист
