Эксклюзив
Білім • 13 Маусым, 2025
Ұлттық құндылыққа құрылған жазғы демалыс
9 ай оқып, тоқыған баланың ой-санасын сергіту, жаңа оқу жылына серпінді әзірлеу жаз демалысын жайлы өткізумен ұштасып жатыр. Осындай маңызы орасан, мәні терең кезеңді ұлттық құндылықтар негізінде ұйымдастыру екі есе ұтымды болмақ. Астана қаласындағы А.Байтұрсынұлы атындағы №48 мектеп-лицейі сапалы демалыстың осы тұсына айрықша ден қойған. Мектеп жанынан құрылған лагерьде балалар тынығып қана қоймай белсенді еңбекке араласып, бабадан балаға жеткен өнегелі өмір сүру дағдыларын бойына сіңіріп жатыр.
Мәдениет • 12 Маусым, 2025
Астана қаласында жыршы Ұлдана Нұртуғанқызының «Керуен жырдың күймесінде» атты жеке концерті өтті. Қазақ ұлттық өнер университетін биыл тәмамдаған жас өнерпаз Сыр өңіріндегі Жиенбай жырау мектебінің өкілі. Қазір оның зердесінде Балқы Базар, Тұрмағамбет, Шораяқтың Омары сынды сыр саңлақтарының мұрасынан бастап, Көрұғлы, Едіге батыр сынды эпикалық шығармалардың үлкен қоры бар. Расында саф өнердің жұпары жұқпаған әсіреңкі әртістердің кеулеген тұсында қырық мың жолдық дастандарды жадына тоқыған жас өнерпаздың үлкен сахнаға көтерілуі – ел руханиятының жаңа тынысы һәм жарқын құбылысы, деп жазады Egemen.kz.
Экономика • 12 Маусым, 2025
Елімізде автокөлік өндірісі қарқынды дамып жатыр
Бүгінде автокөлік өндірісі ел экономикасына айтарлықтай үлес қосып жатыр. Ұлттық статистика бюросының мәліметі бойынша, 2024 жылы Қазақстанда 147 мыңнан астам түрлі көлік құралы шығарылып, олардың жалпы құны 1,9 триллион теңгеге жеткен, сол жылы автокөлік өндірісі машина жасау саласының 41%-ын құраған. Қазақстанның Автокөлік Одағының президенті Анар Мақашева салаға қызығушылық артып, оған көбірек қаржы салынып жатқанын айтады. 2024 жыл бойынша автокөлік өнеркәсібіне салынған жалпы инвестиция көлемі 189,9 млрд теңгені құрайды, бұл көрсеткіш – 2020 жылмен салыстырғанда 20 есе көп, деп жазады Egemen.kz.
Экономика • 11 Маусым, 2025
Инвестициясыз өнім жоқ - экономист
Елімізде ресми инфляция баяулап жатыр десек те, мұны халықтың әмияны аса сезініп отырған жоқ. Экономист Алмас Чукин Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 16,5% деңгейінде қалдыратынын айтады. Бұл – жақсы жаңалық, деп жазады Egemen.kz.
Технология • 11 Маусым, 2025
Студенттер модульдік үй құрастырды
Қ.И.Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университетінің ұстаз-студенттерінен құралған ғылыми-шығармашылық топ модульдік үй құрастырды. Төтенше жағдай туындағанда, туристік аймақтар мен вахталық кенттерде, халық тығыз орналасқан өңірлердегі баспана мәселесін шешуге арналған жоба авторлар атына патенттеліп үлгерген, деп жазады Egemen.kz.
Оқиға • 11 Маусым, 2025
Балабақшадағы тәрбиешілер қатыгездігі қашан тыйылады
Соңғы жылдары елімізде мектепке дейінгі мекемелерде тәрбиешілер тарапынан балаларға қатыгездік көрсету үрдісі белең алып келеді. Әлеуметтік желілер мен БАҚ беттерінде балабақшадағы зорлық-зомбылық әрекеттері бейнежазбалар арқылы әшкереленіп, қоғамда үлкен наразылық туғызды. Таңертең баласын балабақшаға апарып тастаған ата-аналар алаңсыз отыра алмайтын күнге жеткендерін айтып, бұл бассыздыққа тосқауыл қоюды талап етуде. Бейкүнә бүлдіршіндерге қорған болуы тиіс мекемелерде керісінше қорлық көрсету оқиғаларының жиілеуі тәрбиешілердің біліктілігі мен жауапкершілігіне селкеу түсіріп отыр. Осы орайда Egemen.kz тілшісі ҚР Оқу-ағарту министрлігіне сауал жолдап, мемлекет тарапынан нақты қандай шаралар қабылданып жатқанын сұрады.
Елорда • 10 Маусым, 2025
Тазалық табалдырықтан басталады
Астана ғаламдық мөлшер мерзімінде алсақ аз уақытта елдің басты ордасы болуымен қатар жаһандық жиын, мәдени майдан ошағына айналды. Сондықтан Қазақстанның келбеттік көрсеткішінің таза әрі жайлы болуы – мүдделі меже. Бас шаһар бұл тұрғыда қанатын қомдап, қарқынын үдетіп келеді. Алғашқы оң нәтижелер тайға таңба басқандай айқындалып, елорда тазалығы әлемдік рейтингтер ретіне іліге бастады. Мәселен, бұған дейін «The Telegraph» басылымы әлемдегі экологиялық ең таза қалалардың тізімін тізбектегенде Астана озық отыздың қатарынан табылды. Мұндай биік белестер қарапайым қадамдар мен жұмысшы мамандардың маңдай терімен байланысып жатқаны сөзсіз.
Спорт • 10 Маусым, 2025
Пауэрлифтингтен әлем чемпионы атанған тұңғыш қазақ
Пауэрлифтингтің классикалық және арнайы киім киіп көтеру деген екі түрі бар. Бұл спорт түрі олимпиадалық ойындардың тізіміне әлі енгізілмегенімен, Халықаралық Олимпиада Комитеті ұйымдастыратын Дүниежүзілік ойындарда ұсынылған. Аталған спорт түрі бойынша жыл сайын әлем чемпионаттары өтіп тұрады, оны Халықаралық пауэрлифтинг федерациясы ұйымдастырады. Пауэрлифтингтен ересектер арасындағы Тәуелсіз Қазақстанның спорт тарихында алғашқы Әлем чемпионы Алексей Сивоконь екені белгілі. Ал Әлем чемпионатында топ жарған алғашқы қазақ Абдулкарим Қараман туралы біреу білсе, біреу білмейді.
Саясат • 09 Маусым, 2025
Даудың басы – Дональд Трамптың доллары
Илон Маск пен Дональд Трамп арасындағы дүрдараздық – ғаламтор бетіндегі ғайбат қана емес, саясат сахнасындағы айбат. Екі түйе сүйкенсе, ортасында шыбын өледі. Сарапшылар қос алыптың қақтығысы ел экономикасы мен ұлттық қауіпсіздікке үлкен қауіп туғызып тұрғанын айтады, деп жазады Egemen.kz.
Балалар • 05 Маусым, 2025
Театр мен музейлерге кімдер тегін кіре алады
Мәдениет және ақпарат министрлігіне қарасты мәдени мекемелерде балалар үшін қолжетімді болудың түрлі жолдары мен мүмкіндіктері қарастырылған. Соның бірі – 2017 жылдан бері Министрліктің бұйрығымен (Мәдениет және спорт министрінің 2017 жылғы 19 мамырдағы № 142 бұйрығы) республикалық деңгейдегі музейлер мен музей-қорықтарға әр айдың 3-ші жексенбісінде барлық санаттағы азаматтар үшін, каникул күндері мектеп жасындағы балалар үшін кіру тегін. Бұл туралы көпшілік әлі күнге дейін біле бермейді. Осы орайда сала министрлігіне және ҚР Ұлттық музейге сауалдар жолдап, мән-жайды толығырақ білген едік, деп жазады Egemen.kz.
Қоғам • 05 Маусым, 2025
Қарызы бар адам құрбандық шалмай ма?
Биыл Құрбан айт мейрамы 6, 7 және 8 маусым күндеріне сәйкес келіп отыр. Осы күндері шамасы жеткен мұсылман баласына құрбандық шалу – уәжіп амал. Алайда ел ішінде «қарызы бар адам құрбан шала ала ма?», «несиеге құрбандық шалуға бола ма?» деген сауалдар жиі көтеріледі. Осы өзекті мәселеге нақты діни түсінік беру мақсатында біз Қазақстан Мұсылмандары діни басқармасының ресми өкіліне жүгініп, шариғат тұрғысынан жауап алдық, деп жазады Egemen.kz.
Кино • 04 Маусым, 2025
«Алтын адам» анимациялық фильмі көрерменге жол тартты
Бүгін Астанадағы Kinopark 8 IMAX Saryarka кинотеатрында отандық «Алтын адам» анимациялық фильмінің алғашқы жабық көрсетілімі өтті. Іс-шараға балалар, ата-аналар, БАҚ өкілдері мен кино саласының мамандары қатысты. Бұл туынды тек анимациялық жоба ғана емес, төл тарихымызды тануға, ұлттық құндылықтарды бойға сіңіруге бағытталған тәрбиелік мәні зор мәдени бастама ретінде ұсынылып отыр, деп жазды Egemen.kz.
Заң мен Тәртіп • 03 Маусым, 2025
Жаңа заңға бір жыл толады: тұрмыстық зорлық тыйылды ма?
2024 жылдың 15 сәуірінде Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев әйелдердің құқықтары мен балалардың қауіпсіздігін күшейтуге бағытталған маңызды заңға қол қойды. 16 маусымнан бастап күшіне енген бұл құжат елдегі отбасылық зорлық-зомбылықпен күресте жаңа кезеңнің бастауы болды. Енді жеңіл дене жарақаты мен ұрып-соғу әрекеттері тек әкімшілік емес, қылмыстық жауапкершілікке жатады. Жаңа заңның шеңберінде агрессорға қатысты бұрын болмаған шектеулер: үйден уақытша шығару, алкогольден тыйым салу, міндетті психокоррекциялық курстардан өту сынды шаралар енгізілді. Еркектер неге айрандай ұйып отырған отбасының шырқын бұзып, сүйіп қосылған жарына озбырлық көрсетеді? Тұрмыстық зорлық-зомбылық не себептен туындайды? Жаңа заң қабылданған бір жылға жуық уақыттың ішінде отбасындағы зорлық-зомбылық қаншалықты азайды? Egemen.kz тілшісі журналистік зерттеу жүргізіп көрді.
Медицина • 02 Маусым, 2025
Елімізде «инфаркт жасарып келе ме»
Кейінгі жылдары БАҚ беттері мен қоғамда «Инфаркт жасарып келеді» деген тіркес жиі жарияланып, талқыланып жүр. (1, 2, 3) Бұл медиа-өкілдерінің алдын ала қаққан дабылы ма? Қоғамның осы мәселе төңірегіндегі қорқынышына нақты қандай негіз бар? Фактчекинг негізіндегі бұл материалымызда осы сауалдарға Қазақстандағы үрдіс пен әлемдегі тенденция аясында жауап береміз, деп жазады Egemen.kz.
Медицина • 01 Маусым, 2025
Бала денсаулығы - басты назарда
Ел ертеңі балалардың есен- сау болуы, болашақтың саламаттылығы. Балдырғандардың амандығына ата- анамен қатар мемлекет те мүдделі. Сондықтан ішкі саясаттың басым бағытының бірі балалардың денсаулығын бақылау, медициналық қолдау көрсету, қауіпсіз қоғамда қалыптасуына жағдай жасау. 1-маусым - халықаралық балаларды қорғау күніне орай өмірдің өзегі болған бүлдіршіндердің саулығының кепілі - бала денсаулығы тақырыбын тарқатпақпыз, деп жазады Egemen.kz.
Тарих • 31 Мамыр, 2025
Ақмола іргесіндегі АЛЖИР лагері – кеңестік қуғын-сүргіннің қасіретті келбеті. Тарихи шындықты бүкпесіз баяндайтын бұл орын ХХ ғасырдың 30–50 жылдарындағы сталиндік репрессия кезінде мыңдаған әйелдің тағдырын тас-талқан еткен еді.
Елорда • 31 Мамыр, 2025
Астанада «Халық заңгері» ауқымды акциясы өтті
30 мамыр күні Астанада «Халық заңгері» республикалық әлеуметтік науқан аясында ауқымды іс-шара өтті, деп жазады Egemen.kz.
Қоғам • 29 Мамыр, 2025
Әйелдің орны билік басында ма, әлде ошақ қасында ма
Қазақы түсінікте еркек түздің адамы, отбасын асыраушы, ал әйел үйдің шырағы, ошақ қасы мен бала-шағаның тәрбиесіне жауапты отанасы. Осы қағидаға негізделген отбасы құндылықтары ғасырдан ғасырға жалғасып отырды. Алайда 90-шы жылдардағы тоқырау заманы бұл қағиданың быт-шытын шығарды, деп жазады Egemen.kz.
Жастар • 28 Мамыр, 2025
Мейірім мен міндетті тоғыстырған ерлі-зайыпты ветеринар мамандар
Ертеде мал қонысының қамымен жайлау, күзеу, көктеуге көшіп, қыстауға қонған жұрттың ұрпағы үшін мал амандығы - әманда маңызды мәселе. Бүгінде тұрмысты түзеп, тіршілікті жалғайтын төрт түлік шаруашылығы – экономиканың да драйверіне айналған. Жайылымды малға, төскейді төлге толтыратын тармақты сала – ветеринария болса, оның тұралауы, саладағы маман тапшылығы өз деңгейінде мемлекет дамуын да тежейді, деп жазады Egemen.kz.
Қоғам • 28 Мамыр, 2025
Кітап – рухани қазына. Адам бойындағы кітап оқу дағдысы бала кезден қалыптасуы керек. Кітап оқу арқылы бала шыдамдылыққа, көркем ойлауға үйренеді, яғни шығармашылық ойлау дағдысы қалыптасады. Кітаптағы оқиға желісін елестету арқылы қиялын дамытады. Жастайынан кітап оқыған баланың ақыл-ойы толысып, тіл байлығы жетіліп, зиялы азамат болып өседі. Елді қашанда көзі ашық, көкірегі ояу, тәрбиелі де білімді адамдар дамытады. Сондықтан қазіргідей ақпараттар ағынына тоғытылып бара жатқан қоғамды ғаламторға тәуелділіктен арылтудың жолдарының бірі кітап оқуға деген құштарлықты ояту. Бесіктен белі шықпай жатып гаджеттің тілінде сөйлеп өсіп келе жатқан ұрпақты кітап оқуға қалай ынталандыруға болады?
Қоғам • 27 Мамыр, 2025
Арзан баға Назаровта ғана... Халық азық-түлікке қанша қаражат жұмсайды?
Жақында Мәжіліс депутаты Ардақ Назаров БАҚ өкілінің «1 айда азық-түлікке қанша қаржы жұмсайсыз» деген сауалына «ет пен майдан басқа тамақ өнімдеріне 30-50 мың аралығында қаражат жұмсайтынын» айтқан еді. Мәжілісменнің жауабы мен базардағы баға қабыса ма? Біз Астанадағы «Орталық базарға» арнайы барып, Үкімет бекіткен тізімдегі 19 әлеуметтік маңызы бар тауардың бағасын біліп, елордалықтар азық-түлікке айына қанша жаратып жүргенін сұрап білдік, деп жазады Egemen.kz.
Руханият • 27 Мамыр, 2025
Жыл сайын мұсылман жұрты асыға күтетін Құрбан айт мейрамы биыл 6, 7 және 8 маусым күндеріне сәйкес келіп отыр. Үш күнге жалғасатын бұл қасиетті мейрам – Алла жолында құрбандық шалу, жақсылық жасау мен бауырмалдықты дәріптейін ең ұлық күндердің бірі. Оның бастауы Ыбырайым пайғамбар мен ұлы Ысмағұлдың Алланың сынағына адалдықпен төтеп берген оқиғасымен тығыз байланысты, деп жазады Egemen.kz.
Қоғам • 26 Мамыр, 2025
Ақ мамықтың ақиқаты: Терек айналаға қауіпті ме?
Көктем соңы мен жаздың басында елорда тұрғындарын мазалайтын бір құбылыс – терек мамығы. Астананың көшелерінде қалықтап ұшатын ақ ұлпа көрінісі кей адамға романтика сыйлайтын да шығар. Бірақ көпшілік үшін аллергия мен жайсыздыққа айналған. Ал бұл мамық расында денсаулыққа қауіпті ме, әлде көпшіліктің жаңсақ түсінігі ме?
Заң • 23 Мамыр, 2025
Тұлға еңбегі насихатталуы керек
Алаштың алғашқы конституциясы деп бағаланған «Қазақ елінің уставы» еңбегінің авторы Барлыбек Сырттанұлы туралы біреу білсе, біреу білмейді. 20 ғасыр басындағы рухани, саяси элита шоғырында ерекше аталатын тұлға қазіргі Ата заңымыздың негізін қалаған. Оның бұл еңбегі - Қасым ханның «Қасқа жолы», Есім ханның «Ескі жолы», Тәуке ханның «Жеті жарғысы» сынды құқықтық нормалардың жаңғырығы, деп жазады Egemen.kz.
Абай • 23 Мамыр, 2025
Ақыл-ой алыптарының галереясында хакім Абай дидарының бейнесі бедерлі, тұлғасы елеулі. Оны түсіну – даналық бақшасына еккен алғашқы дәніңіз. Философ Мишель Фуконың «дүние – ең үлкен мәтін» деген пайымына илансақ, сөз – оның ең кішкентай бөлшегі. Сол себепті данышпан Абайдың пәлсапасын түсіну үшін ол жиі қолданған 5 сөзді зерделеп, оның танымдық тамырына үңіліп көрдік.
Мәдениет • 22 Мамыр, 2025
Ым-ишарамен түсініскен би ұжымы
Өнердің шекарасы – өлшеусіз. Осы бір өнегелі сөздің жарқын айғағы - Қазақстанның саңыраулар қоғамының жанынан құрылған «SILENSE» би театры. Құлағы естімей, ыммен ғана сөйлесетін жандардан құралған шығармашылық ұжым үшін бұл «ерекшелік» бимен кәсіби тұрғыда айналысуға кедергі емес, деп жазады Egemen.kz.
Мектеп • 22 Мамыр, 2025
Келешекке қызмет – мектепте мамандық таңдаудан басталады
Көптеген түлектер мамандықты – қызметтің мазмұны қызықтырғаны үшін емес, керісінше белгілі бір өмір салтын ұнатқандықтан, яғни мамандықтың қоғамдағы бедел-танымалдылығы үшін таңдауы мүмкін. Бүгінде оқушыларға кәсіптік бағдар беру – педагогикалық ғана емес, әлеуметтік мәселе. Әлеуметтік мәселе ретінде кәсіптік бағдар берудің мәні – жастардың өзіндік бейімділігі және өздеріне сәйкес келмейтін мамандықтарға ұмтылыстары арасындағы қайшылықтарды жеңу қажеттілігінде жатыр.
Қоғам • 21 Мамыр, 2025
Ақылы автотұрақтар қаншалықты тиімді
Астанада көлік саны жылдан-жылға артып келе жатқандықтан, тұрақ мәселесі де қала тұрғындарының уайымына айналды. Осы олқылықтың орнын толтыру үшін елорда көшелеріне ақылы автотұрақ жүйесі енгізілген еді. Алайда, бұл тұрақтар да жүргізушілер үшін қолайлы болмай шықты. Қала тұрғындарының бірі оны тәртіп орнатудың амалы десе, енді бірі ақша табудың құралы деп санайды. Жалпы ақылы автотұрақ қаншалықты тиімді? Осы сауал төңірегінде Egemen.kz тілшісі зерттеу жүргізіп көрді.
Жұмысшы мамандықтар жылы • 21 Мамыр, 2025
Өндіріс – бір жақта, білім – бір жақта: Тарифтік анықтамалық неге жаңармай келеді?
Жуырда Мәжіліс қабырғасында еліміздегі жұмысшы мамандықтарына арналған Бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалықтың (БТБА) осы күнге дейін жаңартылмағаны туралы өткір мәселе көтерілді. Бұл құжаттың соңғы рет қайта қаралғанына 35 жыл болған. Содан бері өндірістік процестер, еңбек нарығы мен технологиялық жүйелер түбегейлі өзгерді, ал жұмысшыларды даярлау жүйесі сол ескі талаптармен жұмыс істеп отыр. Бүгінгі таңда көптеген мамандықтар цифрландырылып, автоматтандырылған. Жаңа өндірістік стандарттар, еңбек құралдары, технологиялық талаптар енгізілді. Бірақ білім беру жүйесі мен өндіріс арасындағы байланыстың әлсіздігі, сондай-ақ ескі тарифтік негіз кәсіби дайындықтың сапасына кері әсер етіп отыр. Бұл мәселе тек техникалық кадрлар дайындауға ғана емес, еңбек нарығының тиімділігіне, жалақыны әділ бағалауға, жұмыс сапасына тікелей әсер етеді. Мұндай жағдайда негізгі сұрақ туындайды: Ескі жүйеден арылып, кәсіби білім мен өндіріс арасындағы алшақтықты қалай жоямыз? Кәсіптік стандарттар заман талабына сай ма? Жұмысшы мәртебесін арттыру үшін қандай нақты шаралар керек? Осы және өзге де маңызды мәселелер төңірегінде Мәжіліс депутаты, «Amanat» партиясы фракциясының мүшесі Мұқаш Ескендіровке бірнеше сауал жолдаған едік.
Қоғам • 20 Мамыр, 2025
«Trallallero Trallalla». Балалар не көріп жүр?
Көк түсті аяқ-киім киген үш аяқты акула, жарты басы капучино, жарты денесі балерина, Fortnite ойнап отырған әке мен Бургер есімді мем. Қаншалықты қисынсыз естілсе де, бұл – бүгінгі интернеттің ең танымал кейіпкерлері. Оның фондық әуені де жұмбақ: «Trallallero Trallalla». Бастапқыда күлкі тудырған бұл әуен уақыт өте келе қоғамның қызу талқысына түсті. Бұл не ән? Қайдан шыққан? Ең бастысы – неге балалар мен жастарды қызықтырады?
