Зерде • 12 Наурыз, 2026

Ағайынды Дүйсен мен Дүйсенбі болыс

1896–1897 жылдары француздың археолог-этнографы, Париж географиялық қоғамының мүшесі барон Жозеф де Бай Ресейде зерттеу жұмысын жүргізді. Ол Қазан, Уфа, Перм, Екатеринбург, Түмен, Саратов, Мәскеу, сонымен қатар сол кездегі Ақмола облысының орталығы Омбыда болды. Осы сапары кезінде Жозеф тамаша фотосуреттерді таспалап, тарих қойнауында қалдырды. Соның ішінде қазақ тұрмысына қатысты оншақты сурет бар.

Тарих • 11 Наурыз, 2026

Ұлт көсемі ұрпағының беймәлім суреттері

Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік кино-фотоқұжаттар мен дыбыс жазбалары архиві – еліміздегі аудиовизуалды құжаттарды сақтауға маманданған бірегей мекеме. Архив қорында ел тарихының маңызды кезеңдерін қамтитын 100 мыңнан астам фотосурет, киноқұжат пен дыбыс жазбасы жинақталған.

Зерде • 06 Наурыз, 2026

Әлихан Бөкейхан және Лев Толстой: даналық үйлесімі

Аса көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, Алаш көшбасшысы, энциклопедиялық деңгейдегі оқымысты, біртуар қаламгер, ғалым Әлихан Бөкейхан 1900 жылы «Дала уалаятының газеті» басылымының 10-нөміріне әлемдік классик Л.Н. Толстойдан аударған «Сурат кофейнесі» атты тәлімді еңбегін жария­лады. Арада 13 жыл өткен соң 1913 жылы «Қазақ» газетінің 1, 3, 4 сандарында «Оқшау сөз» айдармен бұл әңгіме «Дін таласы (Сурат кафеханасы)» деген атаумен толығып жарық көрді. Мұны қайта жаңғырған тәржіме деген дұрыс. Аударма соңына Ә.Бөкейхан: «Бұл сөз адам баласының бәріне ағайыншылық көзбен қараған орыстың ұлы философы Толстой сөзінен алынды. Ол Бернарден Десан Пиер дегеннің сөзінен алған екен», деп көрсетеді. «Le café de Surate» авторы француз жазушысы Бернар­ден де Сен-Пьер (1737–1814) бұл әңгімесін 1791 жылы жазыпты. Лев Толстой оны 1893 жылы аударып, «Северный вестник» журналына бастырады. Ә.Бөкейхан осы орысша нұсқадан тәржімелеген.

Зерде • 04 Наурыз, 2026

Сіз кімсіз, Каратон?

Бұл мақалада Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Италияны азат етуге қатысқан кеңес жауынгерін анықтауға бағытталған қазақ пен италиян зерттеушілерінің бірлескен ізденісі туралы баяндалады. Мақаланы жазуға ондаған жыл бойы жат жерде жүрек түкпірінде сақталған ерлік, яғни Каратон есімді азаматтың ерен ерлігі себеп болды.

Зерде • 27 Ақпан, 2026

Жамбыл бабадан бата алған

Хан апа «Егемендік» әріптес інім, белгілі спорт журналисі Ғалым Сүлейменнің тілімен айтқанда, «Жаңа жылда ғұмырының 105-қаңтарының есігін айқара ашқан Ханымбүбі апамыз өнер, мәдениет, жалпы қаламгерлер арасында алға шығып, рекордтық көрсеткішке қол жеткізді!» Сүйегі асыл апамыздың, аяулы әріптес анамыздың өмірі толы өнеге, шапағаты айналасына шашылып жатыр.

Тұлға • 27 Ақпан, 2026

Жүрегі жырдан жаралған

Биыл – Жамбыл жыраудың 180 жылдық мерейтойы ұлттық деңгейде аталып өтетін жыл. Атақ-даңқы әлдеқашан әлемді аралап кеткен, рухани мұрасы халық қазынасына айналған абыз ақынның, жырау Жамбылдың мерейтойын Алаш баласы түгел атап өтетініне күмәнім жоқ.

Зерде • 13 Ақпан, 2026

Түркітанудың ізашар жиыны: ғасырдан да ұзақ үн

1926 жылы Баку қаласында өткен тұңғыш Түркологтер съезі – тарихы мен тағдыры ортақ тілдес халықтардың ­­ХХ ғасырдағы ғылыми, мәдени өмірінде айрық­ша орын алатын уақиға. Биыл осы елеулі ғылыми жиынға бір ғасыр толып отыр. Аталған съездің мән-маңызын талдап-талқылау мақсатында арнайы дөңгелек үстел мәжілісін ұйымдастырудың сәті түсті. Іс-шараға Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясы Насими атындағы Тіл білімі институ­ты­ның директоры, филология ғылымдарының докторы, профессор Надир Мамедли, Өзбекстан Республикасы Нәубет құрбан­дары мемлекеттік мұражайы­ның бас ғылыми қызметкері Бахром Ирзаев, Халықаралық Түркі академиясының сарапшысы, PhD Нурдин Усеев, Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты ахметтану бөлімінің меңгерушісі, PhD Ермұхамет Маралбек қатысты.

Зерде • 04 Ақпан, 2026

Аңыз ректор хақында сыр шерткен

Биыл әлемдік деңгейдегі ірі ғалым, еліміздің ең танымал жоғары мектебінің заманауи ғаламат қалашығын салған академик Өмірбек Арысланұлы Жолдасбековтің туғанына 95 жыл толады. Осы мерейлі дата қарсаңында көрнекті зерттеуші-журналист, жазушы Көлбай Адырбекұлы қаламымен ғұлама оқымысты, өнегесі өшпес айтулы ұстаз, орны ерекше реформатор, мемлекет және қоғам қайраткерінің толыққанды бейнесін жасады.

Зерде • 29 Қаңтар, 2026

Мүдделер тоғысындағы достық

Біздің азаттық жолында күрескен қайраткерлеріміз аз емес. Олардың бүкіл болмысы саяси мұратымен сабақтас. Ұлттық мүддені ту еткен сол бірегей тұлғалардың қатарында Әлихан Бөкейхан мен Хайретдин Болғанбайдың есімі ерекше дараланып тұр.