# Зерде

Зерде • Кеше

Фараби әлемі

Әл-Фараби... Даңқ дабылы заманалар қойнауына жеткен бірегей есім. Сом тұлға. Әйгілі Гегель: «Әл-Фараби Аристотельдің «Метафизикасын» қырық рет, «Риторикасын» екі жүз рет, «Жан туралы» атты кітабын жүз рет оқыған екен. Неткен таңғаларлық еңбек!» деп бас шайқаған. Ал белгілі ағылшын музыка зерттеушісі Фармер: «Барлық ғылымдар саласында Әл-Фараби – «Екінші ұстаз», ал музыкада бір өзі ғана бас король» деп пікір айтқан-тын.

Зерде • 27 Ақпан, 2024

Ұлт қайраткерлерін әдеби кейіпкерлердей бір-біріне қарсы қою – әбестік

Тәуелсіздік жылдары ұлт тарихын түген­деуге айрықша еңбек сіңірген тұлғаның бірі – Ұлттық ғылым ака­демиясының құр­метті мүшесі, тарих ғылымдарының док­торы, профессор Талас Омарбеков (1948-2021). Ғалымның 20-30 жылдардағы аштық қасіреті, ұлт зиялылары туралы еңбектері таңдаулы классикалық зерт­теулер қатарында. «Алаш» тарихи зерт­теу орталығында (Алматы) ұлт­тың генеа­логиялық тұтас­тығы жөнінде ғылыми-жобаларды жүзеге асырды. Абай уни­вер­ситетінде, Әл-Фараби университетінде, Ш.Уәлиханов тарих және этнология институтында тарихшы ғалымдарды даяр­лауға атсалысты. Ол – мектепке арналған «Қазақстан тарихы» оқулығының авторы. «Қазақ газеттері» құрамына енетін тарихи-танымдық «Ақиқат» журналында қызмет істеді. 4 томдық «Қазақстан (Қазақ елі) тарихын» жазуға жетекшілік етті («Ежелгі өркениеттерді зерттеу орталығы»). Парламент Сенаты әзірлеген көптомдық «Ашаршылық» жинағына қатысты. Қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі мемлекеттік комиссияның жуан ортасында жүрді. Өкінішке қарай, қабілет-қарымы елге қажет шақта әлемге нәубат болып келген пандемия салдарынан бақиға озды. Ғалым қайтарының алдында (5.05.2021 жыл) Әлихан Бөкейханның 155 жыл­дық мерейтойына орай «Тарлан» интел­­лектуал­дық клубының мүшелерімен кез­десіп, ой-тұжы­рымын ортаға салған екен. Ұста­­зы­мыздың таспаға жазылып қал­ған осы сөзін хатқа түсірген едік. Биыл тарихшы-ғалым Талас Омар­бековтің ұлт ғылымына үлкен жаңа­лық алып келген «Қазақ шаруаларын жекеменшіктен айыру және күштеп ұжымдастыру» («Лишение собственности и насильственная коллективизация казахских крестьян», 1994) атты докторлық диссертациясына 30 жыл толады. Осы тарихи оқиғаны еске сала отырып, «Тарлан» алаңындағы сөзі мен соның жалғасындай жас тарихшыларға арналған онлайн пікірін (11.05.2021 жыл) оқырманға ұсынамыз.

Тұлға • 26 Ақпан, 2024

Сәтбаев планетасы

Бүтін қазақ елінің даналық, ізгілік, көшбасшылық, мемлекетшілдік қасиеттерін болмысына дарытып, философиялық көзқарасын жетілдіріп, ғылым-біліммен, өнермен қуаттанып, қайратты, ғибратты ұйымдастырушылық, жаңашылдық іс-қимылдарымен мемлекетіміздің тарихы мен тағдырына, абыройы мен беделіне өлшеусіз үлес қосқан, заманынан озып туған тұлға – Қаныш Имантайұлы Сәтбаев.

Зерде • 22 Ақпан, 2024

Ұлт мүддесі біріктірген күрескерлер

Түркістан өлкесінің қос тумасы Сұлтанбек Қожанов пен Тұрар Рысқұлов бір жылда туып (Сұлтанбек – 1894 жылдың күзінде, 10 қыркүйекте, Қаратау баурайындағы Ақсүмбеде, ал Тұрар сол жыл аяғында, 26 желтоқсанда, Алатау баурайындағы Бесағашта туған еді), дүниені дүр сілкіндірген өзгерістер заманында ұлт болашағын күйттеген күреске толы белсенді ғұмыр кешті де, екеуі бір жылда, бір күнде – 1938 жылғы 10 ақпанда Мәскеуде атылды.

Зерде • 15 Ақпан, 2024

Жошы ұлысы және қыпшақтар

Моңғолдардың 1219–1224 жылдардағы Хорезм жорығының нәтижесінде Ертістен Жетісудың батысы, Сыр бойы, Үстірт, Әзербайжан, Грузия, бүкіл Қапқаз, қазақтың Сарыарқасы, Еділ, Дон, Дунай, Азаулы бойы, кейін, 1238–1240 жылдары бүкіл Русь жері Киевпен қоса, Болгарияға дейінгі алып аймақ Жошы ханның иелігіне өтіп, әлемде «Жошы ұлысы» дейтін үлкен империя пайда болды.

Сұхбат • 15 Ақпан, 2024

Мәмбет ҚОЙГЕЛДІ, академик: Тарихтың күші – деректе

Тарихын білген елдің тамыры бекем. Өткенді таразыға салып, болашаққа бағдар жасау үшін тар жол, тайғақ кешуімізден сабақ алудың маңызы зор. Осы орайда газетіміздің 9 ақпандағы санында тарих ғылымдарының докторы, профессор, ҰҒА академигі Мәмбет ҚОЙГЕЛДІНІҢ «Ақиқат қызыл сөзге емес, дәлелге мұқтаж» атты сұхбаты жарық көрген еді. Сүбелі әрі көкейкесті әңгіме оқырманға ерекше әсер етіп, жұртшылықтың өтінішімен ғалым ағамызға тағы да бірнеше сұрақ қойдық.

Зерде • 13 Ақпан, 2024

Жаңашыл педагог оқушылар үшін электронды қосымша ойлап тапты

Ақтөбелік мұғалім Жасұлан Қайдасов оқушыларға арнап әзірлеген электронды қосымшасы Алматыда өткен педагогикалық идеялар фестивалінде жеңіп, мамандар тарапынан жоғары бағаланды. Өзінің виртуалды көмекшісін математика пәні мұғалімі небәрі бір айдың ішінде жасап шығарған, деп хабарлайды Egemen.kz.  

Зерде • 12 Ақпан, 2024

Ауған соғысының зардабы

1979 жылы 25 желтоқсанда кеңес әскерлерінің шектеулі контингенті Ауған­стан территориясын әуеде де, жерде де кесіп өтті. Сөйтіп, 1989 жылдың ­ 15 ақпа­нына дейін соғыс жүрді. Биыл 15 ақпанда осы соғыстың аяқталғанына ­35 жыл толады. Он жыл отқа оранған соғысқа еліміздің азаматтары да қатыс­ты. Шын­дығында, соғыс қалай аяқталды?

Зерде • 07 Ақпан, 2024

Жамбылдың бір суреті Америкадан табылды

АҚШ астанасына оқуға келгелі менің ең көп баратын жерім – қаладағы үлкен кітапханалар. Осы сапарға аттанғандағы мақсатым бойынша кітапханалар мен архивтерден қазақ туралы деректер іздеуден жалықпаймын, нәтижесі де жаман емес. Небәрі үш айда халқымыз туралы деректері бар жиырмадан астам көне кітап пен сурет қоржыныма түсті.

Соңғы жаңалықтар

Туған күнін төрт жыл күтеді

Қоғам • Бүгін, 00:05

Шұлық шығаратын цех

Кәсіпкер • Кеше

Мұртаза мен Мағауин

Әдебиет • Кеше

Сұлу сөздің сүлейі

Тағзым • Кеше

Фото