Жыраулық дәстүрдің Марғасқасы

Дәстүрлі қазақ қоғамында жыраулық дәстүрді жауынгерлік сарынмен насихаттаған көрнекті тұлғалардың бірі – Марғасқа жырау еді. Марғасқа жыраудың туған және өлген жылдары мен ғұмырына қатысты деректер аз. Зерттеушілердің деректеріне сүйенсек, XVII ғасырдың шамасында өмір сүріп, елді бастаған Есім ханның жанында ақыл-кеңесін аямаған көреген кеңесші, өр рухты, күллі елге сөзі ұрандай болған батыр болған. Жазушы, зерттеуші Мұхтар Мағауин: «XVII ғасырдың алғашқы жартысында билік құрған Есім ханмен әркез Жиембет, Марғасқа жыраулардың есімі қатар аталады», деген болатын. Өз жырлары арқылы сол замандағы хандардың қисынсыз іс-әрекетін сынап, халықтың мұңына үн қосқан.

Егемен Қазақстан
14.11.2018 1589
2

XVII ғасырдың 20-жыл­дары­ның аяғына қарай Таш­кент билеушісі Тұрсын хан­­ның Есім ханға қарсы бү­лігін жаныштауға қа­тыс­қан. Бұл тарихи оқи­ғаны Мар­ғасқа жыраудан қал­ған: «Ей, Қа­та­­ғанның ханы Тұр­сын, Кім арамды ант ұр­­сын», де­ген­ өлең жолда­ры дәлел­дей түседі. Бұл Марғасқа жыраудың қысқа қайырымды толғауынан үзін­­ді. Толғау Қа­зақстан Ғы­­­лым академия­сы Əдебиет инс­титутының қол­­жаз­ба­сы­нан алынып, 1967 жы­лы «Ер­тедегі əдебиет хрес­­­­­­­тома­тиясына» енгізілген. 

Ойшыл, этнограф Мәш­һүр Жүсіп Көпеевтің жазба­ларында: «Қатағанның хан Тұрсын, Қай кеткенді ант ұр­­сын», деп келтірілген. «Ең­­­се­гей бойлы ер Есім» ат­ты­ жеті мың жолдық жыр­ды тұңғыш жырлаушы Мар­ғасқа жырау деген деректер кездеседі. 1938 жылы халық ақыны Қазанғап Байболұлы он баспа табақ етіп дастанды жазып шығарған. Жырдың қол­жазбадағы нұсқасын 1941 жылы Қазақ Ғылым ака­де­миясының Орталық кітап­ха­насына (№513) ақын Омар­бай Малқаров тапсырған. Жеті мың жолдық жырды тұң­ғыш жырлаушы Марғасқа жыраудың шығармасындағы басты кейіпкер – Есім хан туралы мәлімет  жазушы­ Ілияс Есенберлиннің «Көш­пенділер» трилогиясында кез­деседі.

Марғасқа жыраудың рухани мұрасы толықтырылып, көлемді еңбек жарық көрсе, нұр үстіне нұр болар еді.

Әділбек ӨМІРЗАҚОВ
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.02.2019

Дәрігерлер балаларды көңілді бимен оятты

17.02.2019

Алакөл ауданында көпбалалы отбасыларға пәтер берілді

17.02.2019

Қазақстан дзюдошылары Еуропа кубогінен екі медаль жеңіп алды

17.02.2019

Жансель Дениз Turkish Open турнирінде жеңімпаз атанды

17.02.2019

Елена Круглыхина могулшылар алдындағы басты міндетті атады

17.02.2019

17 ақпанға арналған ауа райы болжамы

16.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» биыл «Авангардтан» төртінші мәрте жеңілді

16.02.2019

Сапарбаев: Бірде бір бала назарсыз әрі қамқорсыз қалмауы керек

16.02.2019

Головкин былғары қолғабын шегеге іле ме?

16.02.2019

Астана қаласы мен үш облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

16.02.2019

Қарағандыда NASА кездесу өткізді

16.02.2019

БҚО-да көп балалы отбасылар мәселесін шешуге қосымша 500 млн теңге бөлінеді

16.02.2019

Қарағандыда полицияның 200 қызметкері волейбол ойнады

16.02.2019

Қарағанды облысында мектеп жабылып қалды

16.02.2019

Демалыс күндері боран соғып, жауын-шашын болады

16.02.2019

Оралда радиатор зауыты ашылады

16.02.2019

Баянауылда аудандық қысқы спартакиада өтті

16.02.2019

Биыл Батыс Қазақстан облысында 5 жатақхана құрылысы басталады

16.02.2019

Батыс Қазақстан облысында өңір басшысының есебі басталды

16.02.2019

Павлодар облысының әкімі жаңа орынбасарларын таныстырды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу