Қоғам • 26 Қаңтар, 2022

«Сәулең болса кеудеңде...»

3909 рет көрсетілді

Қазақтың аяулы ақын қыздарының бірі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Күләш Ахметованың «Қазақты жамандама, қазақ бала, Халық қой, қазақ деген аз-ақ қана. Мәңгілік ай астында, жер үстінде, Қазақтың жанашыры – қазақ қана...» деген өлең шумағы еске түсіп отыр. Дәл қазір барша қазаққа әлеуметтік желіде бір-біріне ғайбат сөз айтудан гөрі ұлт данышпаны Абайдың «Үш-ақ нәрсе – адамның қасиеті: ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек» деген тәмсілі жетпей тұрғандай.

Шындығында, бұқара мен биліктің арасына басты дәне­кер болатын мемлекеттік қызмет­ші­лер­дің болмысы мен бітімінен осы үш қасиет табылып жатса, әлеуметтік теңсіздік пен араздыққа жол берілмес еді. Алайда бұқара таптың санасында билікті жерден алып, жерге салардай өшпенділік сезімі қалай бүршік жарды? Мұның түп-төркіні мемлекеттік қызметтің ауылына ат шалдырғанның бәрі бірдей болмағанмен, кейбірінің әлеуметтің мұңына құлақ түр­меуінен туындаған жоқ па? Өйт­кені қалың бұқарамен жүре сөй­лесетін, әлеуметтің мәселесіне кө­ңіл аударуды емес, жылы орын­та­ғынан «аунап» қалмаудың қамы­мен жүретіндері әлі де бар.

Мұны әсіресе мемлекеттік қызмет саласында сыбайлас жем­қор­лық қылмысының жиі бой көр­сетуіне байланысты айтып отыр­мыз. Мәселен, Атырау облысында 2020 жылдың 9 айында сыбайлас жемқорлыққа қатысты 95 құқық бұзушылық, ал былтырғы 9 айда 58 дерек тіркелген. Оның ішінде 41 парақорлық, 15 ұрлау мен алаяқтық дерегі бар. Қу құл­қынның қамы үшін жемсауы бүлкілдеп, сыбайлас жемқорлыққа қатысы бар құқық бұзушылықты жасауға бейім тұратын үштік құры­лымды құқық қорғау органдары, әкімдіктер мен салық саласы құрап отыр. Тіпті Атырау облысы әкімінің үш орынбасары мен облыстық екі басқарманың басшысы жемқорлық күдігіне ілінді.

Мемлекеттік саясаттың басты мақсаты – әлеуметтің тұрмысын жақ­сарту. Бірақ жемқорлық кү­дігіне ілінгендер елдің, ұлттың емес, өз қалтасын толтыратын материалдық мүддені ойлайтыны өкінішті-ақ. Тіпті ондайлар әкенің қанымен, ананың сүтімен даритын ұлтжандылық мінезді жемқорлыққа әуестікпен алмас­тырып алғандай әсер қалдырады. Заман­ның, әлде адамның өзгер­генінің көрінісі ме, бүгінгі мемле­кеттік қызметшілердің мінезінің қалып­тасуына отбасындағы тәрбиеден гөрі, араласатын ортасы мен атқаратын лауазымдық қызметі ерекше әсер ететіні анық байқалып отыр. Мінезге байланысты ұлыларымыз не деп еді? «Тегінде адам баласы адам баласынан ақыл, ғылым, ар, мінез деген нәрселермен озады. Одан басқа нәрсемен оздым ғой демектің бәрі де ақымақшылық...», дейді ұлы Абай. Ал Алаш қайраткері Әлихан Бөкейханның ұстанымы – «Ұлтқа қызмет – білімнен емес, мінезден».

Естілерден қалған осындай есті сөзді ескермей, ұлтқа қызмет етуді емес, қалта қамын көксейтіндердің дені – өз қазағымыз. Олардың мінезі мемлекеттік қызметке орна­лас­қаннан кейін күрт өзгере­тіні-ай. Басыбайлы баспа­наға қолы жетпей, пәтер жалдап жүрген қазаққа жанашыр болудың орнына мемлекеттік қызметтегі мансабын қазынаның қаржысынан қарпып қалудың ұрымтал сәті деп түсінетін секілді.

Осындайда тағы да дана Абай­дың: «Сәулең болса кеудеңде, Мына сөзге көңіл бөл. «Егер сәу­лең болмаса, Мейлің тіріл, мей­лің өл, Танымассың, көрмессің, Қап­таған соң көзді шел» дейтін нақылға бергісіз өлең жолдары – бүгінгі қазақ қоғамының ай­қын болмысы. Мансаптың буы­на мастанған шенеуніктерде үлкенге – құрмет, кішіге ізет танытатын қарапайымдылық, кіші­пейіл­ділік, ұстамдылық қасиет­­тер жетісе бер­мейтіні даусыз. Олар­дың та­ра­­пынан көбінесе даң­ғой­лық, жалтарма жауап басым түсіп жа­та­ды. Әлдебір шаруа­сы­мен алдына келген жасы үлкен адам­ның «Пәленше Түгеншеұлы» деп жарамсақтана амандасып, жа­ғым­­пазданғанын мәртебе санап тұрады. Бұл қолындағы мансабын шоқпар етіп көрсетуге, қара аспанды төндіре әкіреңдеуге бейім шенеуніктер қарапайымдылықты қарабайырлық деп қабылдауының дәлелі емес пе? Бәлкім, өздері ерсі қылығын паш ететін әпер­бақандығын байқамайтын шығар. Дара данышпан «Пайда ойлама, ар ойла» деп өсиет еткендей, шенеуніктер атқарып отырған қызметінен жеке мүддесі үшін көл­денең табыс табуды емес, алдымен абыройының төгілмегенін, адамдық айнасына дақ түспегенін көздегені қажет-ақ.

Әрине жаңа Қазақстанның келе­шегіне қызмет ететін бар қазақ­­тың тасы өрге домалап, па­ра­­сатты, абыройлы болғанын қа­­лаймыз. Осы орайда билікті бұ­қа­рамен жақындататын мемле­кет­тік қызметшілер мансаптың буы­на мас­танбай, бір сәт Абайдың: «Талап, еңбек, терең ой, Қанағат, рақым ойлап қой…» дейтін дана­лы­ғын есте ұстай ала ма? Әсіресе лауазымды қызметке қолы жеткен жас­тар осынау бес асыл істің астарына үңіліп, мағынасын жадына түйсе, аспандаған арынын тежеу үшін «Сап, сап, көңілім, сап, көңілім!» дер ме еді?!

 

Атырау облысы

Соңғы жаңалықтар

Есіңде болар әр күнің

Қазақстан • Кеше

Жемқорлық статистикасы

Қазақстан • Кеше

«Бір белгі үшін...»

Кино • Кеше

Шынайылық

Өнер • Кеше

Ұқсас жаңалықтар