Зейнеткер Людмила Смирнова өткен ғасырдың 60-жылдарынан бері бау-бақшасында көкөніс пен жеміс-жидек өсіріп келеді. Биыл жасы 74-ке келсе де, күн сайын өзіне тиесілі 6 сотық жеріне барады. Жаз бойы тырбанып, қара күз түскенше бақшасынан шықпайды. Онсыз зейнеткердің күні өтпейді. Айтуынша, саяжайларда көкөніс егіп, жеміс-жидек теретіндердің барлығы қариялар. Жас отбасылар бау-бақшаға мүлде қарамай бара жатыр.
– Жыл сайын көкөністің түр-түрінен тұздалған өнімдер дайындаймын. Алатын зейнетақым 110 мың теңгеден аспайтын болғандықтан, қысқа азықты өзім қамдаймын. Қазір дүкенде барлығы қымбат. Қыс айларында базарда қызанақ пен қиярдың килограмы 2 мың теңгеден асып кетеді. Әрі табиғи өнім емес. Сондықтан бәрін өзім аз-аздан өсіріп, қысқы уақытқа сақтап қоямын, – дейді қария.
Қарт бағбан бақшамен айналысқысы келетіндер бүгінде мүлде азайып кеткенін, бұған нақты себептер бар екенін алға тартады. Ең әуелі, бұған көп уақыт пен дене еңбегі керек. Екіншіден, бәріне ақша төлеу қажет. Людмила Николаевна биыл тек көн төккізуге 40 мың теңге жұмсаған. Оған қоса қаншама көшеттер, тұқымдар сатып аласың. Қала сыртындағы бақшаға күнделікті қатынаудың жол ақысы мен суға да аз ақша шығындамайсың. Бір маусымда жиыны 150–200 мың теңге жұмсалып кетеді. Бірақ өнімді тек өсіру аз, оны сақтап қалу да машақат. Саяжайда ұрлық көп, құрал-саймандарды жиі ұрлайды. Су бекіткіштерді шешіп әкетеді. Тұрақты барып тұрмасаң, ала жаздай баптаған жеміс-жидек пен көкөністерді бір-ақ күнде сыпырып кетуі мүмкін.
– Күзет біздің жеке мүлкімізді күзетуге міндетті емеспіз дейді. Мезгіл сайын құрал-саймандарымыз жоғалып тұрады. Мұндай келеңсіздік көптеген саяжай серіктестіктерінде болып тұратын жағдай шығар. Саяжайды пайдаланғанымыз үшін алымдар салыстырмалы түрде тым жоғары. Учаскелеріміздің шағын болғанына қарамастан, бүгінде мүшелік жарна – 34 мың теңге. Бұл – мақсатты жарна, сонымен қатар адамдар құбырды ауыстыруға қосымша 10 мың теңгеден өткізеді, – деп мұңын шақты тағы бір саяжайшы Инна Коханова.
Павлодар қаласы әкімдігінің мәліметінше, бау-бақша иелері бір сотық жерге орта есеппен 7 700 теңге төлейді. Қаланың 17 саяжай серіктестігінде 44 мыңға жуық учаске бар, бірақ соның тек 17 мыңы ғана жұмыс істеп тұр.
– Түгендеу нәтижесінде пайдаланылмайтын саяжай учаскелерінің ең көбі «Восточный», «Фрегат-1», «Берёзка», «Надежда» саяжай серіктестіктерінде тіркелді. Азаматтық кодекстің 242-бабына сәйкес, иесіз қалған саяжай учаскесі коммуналдық меншікке берілуі мүмкін. Ол үшін учаске иесіз мүлік ретінде есепке алынады. Бір жыл өткен соң жергілікті атқарушы орган оны коммуналдық меншік деп тану туралы талаппен сотқа жүгінуге құқылы, – дейді қалалық әкімдік өкілдері.
Қазіргі уақытта 4 783 саяжай учаскесі иесіз мүлік ретінде есепке қойылған. Мемлекет меншігіне 807 саяжай учаскесі қайтарылып алынған. Қараусыз қалған учаскелерді бүгінде арамшөп пен бұта басып, тұрғылықты жері жоқ адамдар мекендейтін орындарға айналған. Кейде әлгіндей адамдардың кесірінен саяжайларда өрт те шығып жатады.
Бағбандар айналасындағы учаскелерді іске қосып, көршілерінің қарасы қалыңдағанын қалайды. Бұл ретте шенеуніктер тарапынан осы мәселеге көмек көрсетілуін сұрайды. Учаскелерге толық түгендеу жүргізіп, кооперативтердегі бос жатқан жерлерді ниет білдірушілерге берсе жөн болар еді. Кезінде қала айналасындағы саяжайлар дәл осылай пайда болған. Егер саяжайлар жергілікті тұрғындардың қала сыртындағы демалыс орындарына айналса, ұрлық пен өрт сияқты өзекті мәселелер өздігінен жойылатыны анық.
Павлодар облысы
