Коллажды жасаған – Гүлмария ӘШІМХАНҚЫЗЫ, «EQ»
Бұрын құрылысқа қатысты талаптар бірнеше заң мен нормативтік актіде шашыраңқы түрде қарастырылатын. Ал жаңа ережеде нысанның бүкіл өмірлік циклі қамтылған. Яғни жоспарлау, жобалау, құрылыс, пайдалануға қабылдау, кейінгі пайдалану және қауіпсіздік мәселелері бір жүйеге келтірілді.
«Кодекстің басты жаңалығы – құрылыс сапасына, қауіпсіздікке, цифрландыруға және бақылауға қойылатын талаптардың күшеюі. Сонымен қатар сейсмикалық аймақтарда құрылыс жүргізу, инженерлерді сертификаттау, қоғамдық талқылау, мемлекеттік бақылау, нысандарды пайдалануға қабылдау рәсімдері жаңаша реттеледі. Ең маңызды өзгерістердің бірі – кепілдік мерзімдерінің ұлғаюы. Енді құрылыс объектісінің жалпы кепілдік мерзімі кемінде 5 жыл болады, ал тіреу конструкциялары, жабын мен сыртқы қабырғалардың кепілдік мерзімі кемінде 10 жыл болып белгіленеді», дейді сауалымызға жауап берген Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі Қала құрылысы және тұрғын үй-коммуналдық саясаты департаменті директорының орынбасары Ерлан Құлышев.
Министрлік өкілі талаптардың құрылыс компаниялары мен тұтынушыларға да бірқатар оң өзгеріс алып келетінін айтып отыр.
«Құрылыс компаниялары үшін ең басты өзгеріс – жауапкершіліктің артуы. Енді құрылыс сапасына қойылатын талаптар күшейтіледі, мемлекеттік бақылау тиімдірек болады, ал барлық негізгі рәсімдер цифрлық форматта жүргізіледі. Бұл ашықтықты қамтамасыз етіп, адам факторын азайтады. Сонымен қатар құрылысқа қатысушылардың әрқайсысының жауапкершілігі нақты белгіленген. Тұрғын үй сатып алушыларға да артықшылық бар. Енді тұрғын үйдің сапасына бақылау күшейіп, құрылыс нысанын қабылдау рәсімі жетілдіріледі, құрылыс туралы ақпараттың ашықтығы артады, қауіпсіздік талаптары күшейтіледі, ең бастысы – кепілдік мерзімі ұлғайтылды», дейді Е.Құлышев.
Егер үй пайдалануға берілгеннен кейін құрылыс кемшіліктері анықталса, құрылыс компаниясы оларды заңда белгіленген кепілдік мерзімі ішінде өз қаражаты есебінен жоюға міндетті болады. Әсіресе ғимараттың көтергіш конструкциялары, шатырлары мен қасбеттеріне қатысты талаптар бұрынғыдан әлдеқайда қатаңдатылды.
«Атамекен» ҰКП құрылыс және жер қатынастары департаменті директорының міндетін атқарушы Аманжол Ахметовтің сөзінше, жаңа ереже құрылыс саласындағы жұмыс тәртібін едәуір өзгертеді. Оның басты мақсаты – мемлекеттік бақылауды күшейтумен қатар, нарықты ашық, кәсіби әрі цифрлық жүйеге көшіру.
«Маңызды жаңалықтардың бірі – лицензиялау жүйесінің ретке келтірілуі. Қазір лицензияны формалды пайдалану немесе оны үшінші тұлғаларға беру сияқты жағдай кездеседі. Енді лицензия иелерінің бірыңғай цифрлық тізілімі жасалып, олардың белгіленген талаптарға сәйкестігі тұрақты түрде бақылауда болады. Егер компания біліктілік талаптарына сай келмесе, лицензиясының күші заңбұзушылық жойылғанға дейін тоқтатылуы мүмкін. Бұл адал жұмыс істейтін кәсіпкерлерге әділ бәсекелестік қалыптастыруға мүмкіндік береді», дейді А.Ахметов.
Оның айтуынша, лицензиялау жүйесінің автоматтандырылуы, мемлекеттік қызметтердің цифрландырылуы, Бірыңғай құрылыс порталының іске қосылуы, жеке сараптама институтының сақталуы әкімшілік кедергілерді азайтып, бизнестің мемлекетпен жұмысын жеңілдетеді.
«Құрылыс компанияларына да қойылатын кәсіби талаптар күшейеді. Инженерлік-техникалық мамандарды сертификаттау, лицензиялық талаптардың тұрақты бақылауы, техникалық қадағалау ұйымдарын аккредиттеу құрылыс сапасын көтеруге бағытталған. Нәтижесінде, бәсекеде тәжірибесі мол, білікті кадрлары бар әрі сапалы жұмыс істейтін компаниялардың мүмкіндігі артады», дейді маман.
Аманжол Ахметов Кодексте инвестициялық ахуалды жақсартуға бағытталған бірқатар жаңалықтар бар екенін айтты. Атап айтқанда, Бірыңғай құрылыс порталы арқылы құрылыс үдерісін цифрландыру, мемлекеттік ақпараттық жүйелермен автоматты жұмыс істеу, кейбір әкімшілік рәсімдерді қысқарту, техникалық тапсырыс беруші институтын енгізу, техникалық-экономикалық негіздемені міндетті кешенді сараптамадан алып тастау жобаларды іске асыру мерзімін қысқартуға мүмкіндік береді.
«Лицензиялау мен бақылаудың ашық тетіктері енгізіліп, сараптама қызметіндегі бәсекелестік сақталады. Үлестік тұрғын үй құрылысына кепілдік беру тетіктерінің кеңеюі де инвесторлар мен тұрғындардың құқықтарын қорғауды күшейтеді. Жалпы, бұл өзгерістер инвестициялық жобаларды іске асыру мерзімін қысқартып, бизнестің әкімшілік шығынын азайтуға, құрылыс саласында неғұрлым тұрақты әрі болжамды жұмыс ортасын қалыптастыруға бағытталған. Дегенмен оның нақты нәтижесі Кодекстің қалай іске асырылатынына әрі соған сәйкес қабылданатын заңға тәуелді нормативтік құжаттарға байланысты болады», деп түсіндірді А.Ахметов.
Кодекстің маңызды бағыттарының бірі – саланы толық цифрландыру. Құрылыс және жылжымайтын мүлік нарығының сарапшысы Диляра Сейітнұрованың айтуынша, әрбір құрылыс нысаны енді адамның жеке сәйкестендіру нөмірі секілді бірегей цифрлық нөмірге ие болады. Сол арқылы нысанның бүкіл тарихы – жобалаудан бастап пайдалануға берілгенге дейінгі мәліметтер бірыңғай цифрлық жүйеде сақталады.
«Салада цифрландырудың жаңа кезеңі басталады. Тағы бір маңызды өзгеріс – нүктелі құрылысқа қойылатын шектеулердің күшеюі. Бас жоспар мен егжей-тегжейлі жоспарлау жобасын нақты бір құрылыс жобасына бейімдеп өзгертуге жол берілмейді. Мұндай құжаттарға өзгеріс екі жылда бір реттен жиі енгізілмейді. Сонымен қатар құрылыс салушылардың, аяқсыз қалған нысандардың және сенімсіз құрылыс компанияларының тізілімі қалыптастырылады. Соның арқасында тапсырыс беруші келісімшарт жасамас бұрын мердігердің жұмыс тарихымен толық таныса алады. Әсіресе жер қоры шектеулі Алматы сияқты қалалар үшін бұл – өте маңызды өзгеріс», дейді Д.Сейітнұрова.
Сарапшының пікірінше, Кодекстің тағы бір ерекшелігі – жауапкершіліктің нақты тұлғаларға жүктелуі. Бұған дейін қандай да бір кемшілік анықталғанда жауапкершілік бірнеше тарапқа бөлініп, нақты кінәліні анықтау қиын болатын.
«Енді жауапкершілік дербестендіріледі. Егер құрылыс барысында немесе кейін қандай да бір ақау анықталса, сараптама қай кезеңде қателік жіберілгенін әрі оған нақты кімнің жауапты екенін көрсетеді. Бұл жобалаушы ма, сарапшы ма, құрылысшы ма, техникалық қадағалау қызметі ме, мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы ма немесе жергілікті атқарушы органның қызметкері ме – бәрі нақты айқындалады. Бұдан бөлек, кепілдік мерзімі бес және он жылға дейін ұзартылды. Сәйкесінше, құрылыс компаниясы үйдің сапасына кілт тапсырылғанға дейін ғана емес, кейінгі пайдалану кезеңінде де жауап береді. Егжей-тегжейлі жоспарлау жобалары мемлекеттік қала құрылысы кадастрының ақпараттық жүйесіне міндетті түрде енгізіледі. Егер құжат бас жоспарға сәйкес келмесе, жүйе автоматты түрде рұқсат бермейді. Сонымен бірге қоғамдық тыңдау өткізу міндетті талапқа айналып, оның хаттамасы жобалық құжаттаманың ажырамас бөлігі болады. Мұндай талаптарға бейімделе алмаған әлсіз компанияларға қиынға соқпақ. Ал жұмысын заң талаптарына сай жүргізетін ірі әрі жауапты құрылыс салушылардың бәсекелік артықшылығы көбейеді», деп түсіндірді сарапшы.
Заңнамалық өзгерістің құрылыс нарығына тигізетін әсері де маңызды болмақ. Мемлекет қабылдаған бастама нарықтағы бағаның өзгерісіне әкелуі мүмкін бе? Осы сұрағымызға Ерлан Құлышев былай жауап берді:
«Кодекс жаңа салық түрлерін немесе қосымша міндетті төлемдер енгізбейді. Оның негізгі мақсаты – әкімшілік рәсімдерді жеңілдету, цифрландыруды дамыту әрі құрылыс сапасын арттыру. Сондықтан Кодекстің өзі тұрғын үй бағасының өсуіне тікелей әсер етпейді. Керісінше, сапалы құрылыс, ұзартылған кепілдік мерзімдері, құрылысқа бақылаудың күшеюі тұрғындардың құқықтарын қорғауға, құрылыс нарығындағы адал бәсекелестікті дамытуға, жалпы саланың тұрақты дамуына ықпал етеді».
Ал Диляра Сейітнұрова заң аясында тұрғын үй бағасы бірнеше себепке байланысты өсуі мүмкін екенін жеткізді. Айтуынша, бағаға әсер ететін факторларды кеңірек қарастырған жөн.
«Биыл қаңтардан бастап қосылған құн салығының мөлшерлемесі 16 пайызға дейін көтерілді. Сәйкесінше, құрылыс компаниялары бұл шығынды бағаға енгізіп жатыр. Бұдан бөлек, міндетті сараптама, ұзартылған кепілдік мерзімдері, он жылдық жауапкершілікке байланысты қалыптастырылатын қаржылық резерв те құрылыс құнына әсер етеді. Сонымен қатар нүктелі құрылысқа қойылған шектеулер дайын инженерлік инфрақұрылымы бар аудандардағы жаңа тұрғын үй ұсынысын азайтады. Бұл әсіресе Алматы қаласында қатты сезілуі ықтимал. Сондықтан қаланың тау бөктеріндегі аудандарында тұрғын үй бағасының одан әрі қымбаттау қаупі жоқ емес», дейді ол.
Дегенмен сарапшы Кодекстің түпкі идеясы дұрыс екенін айтады. Оның пікірінше, нақты жауапкершілік, цифрлық бақылау мен ұзақмерзімді кепілдік құрылыс сапасын жақсартуға жол ашады. Алайда бұл нормалардың тиімділігі олардың іс жүзінде қалай орындалатынына байланысты болмақ. Егер цифрлық тізілімдер толық жұмыс істеп, бақылау барлық өңірде бірдей жүзеге асса, Құрылыс кодексі саланы жаңа сапалық деңгейге көтеретін маңызды құжатқа айналуы әбден мүмкін.
