Аспантау елінің бірегей брендіне айналған Қымызмұрындық мерекесі қазақтың көреген әулие-абызы Әлмерек Жаншықұлының 368 жылдығымен қатар аталып, халықтың ынтымақ-бірлігі мен жұмылған жұдырықтай тірлігін жаһанға әйгіледі. Қаз-қатар тігілген екі жүзге жуық ақшаңқан үй көк жайлауға көрік беріп, сонадан көз сүйсінтті.
Ақ қаладай бой көтерген этноауылда алтыбақан тербеліп, күй күмбірлеп, ән әуеледі. Көне дәуірден келе жатқан қолөнер көрмесі көптің назарын аударды. Ауылдың ақсамайлы қариялары, шеберқол әжелері жүн сабап, ұршық иіріп, киіз басып, кесте тігіп, енді бірі келі-келсапта бидай түйіп, талқан жасап, май шайқап, құрт-ірімшік әзірлеп, ұрпақтан-ұрпаққа ұласқан ата дәстүрді ұлықтап, тұрмыстық бұйымдар мен ұлттық тағам түрлерінің жасалу әдіс-тәсілдерінен мол мағлұмат берді. Алыс-жақыннан жиылған зергерлердің әшекей бұйымдары, ер-тұрман, сауыт-саймандары, суретшілердің көрнекі картиналары тізіліп, көрменің көрігін қыздырды. Осылайша, ықылым заманнан Жібек жолы жәрмеңкесінің кіндігіне айналған, биыл ақ патшаға қарсы бас көтерген Қарқара ұлт-азаттық көтерілісіне 110 жыл толған тарихи өлкеде халықтық салт-дәстүріміз қайта жаңғырып, әулие Әлмерек Жаншықұлы бабамыздың ұрпақтары ұлан-асыр тойға арқау болды.
«Қолөнер – ата-бабамыздың негізгі кәсібі. Он саусағынан өнер тамған шеберлер малдың жүні мен терісінен тұрмыстық бұйымдардың сан түрін жасаған. Біздің ауылдың аналары Қымызмұрындыққа арнайы қатысып, жүннен текемет жасаудың технологиясын көрсетіп отыр. Жүннен жасалған текемет үйдің көркін кіргізіп қана қоймай, денсаулыққа да аса пайдалы болатынын ғалымдар зерттеп-зерделеген. Өз қолымызбен жасаған киіз бұйымдарын қыз жасауына қосып, жас аналардың қызығушылығын арттырып келеміз», дейді Ұзынбұлақ ауылының қолөнер шебері, ақсамайлы ана Қайша Бөкейқызы.
Өзбекстан, Қырғызстан, Қытай, Түркия мен Моңғолия мемлекеттерінен арнайы қонақтар келіп, керегесі кеңге жайылған Қымызмұрындық тойы бата беру дәстүрінен бастау алды.
«Арудан асқан жан бар ма, жылқыдан асқан мал бар ма? Биенің сүті сары бал, қымыздан асқан дәм бар ма?» деп Ақтамберді бабамыз жырлағандай, ұлттық құндылығымыз қайта жаңғырған ұлы тойда кестелі ақ орамал тағып, бүрмелі көйлек, қызыл қамзол киген қыз-келіншектер бір мезетте жүз күбіні пісіп, таң-тамаша күйге бөледі. Осы күні жиылған қауым мың тонна қымыздан дәм татты.
Жазғытұрым ел жайлауға шыққанда желібауға құлын байлап, бие сауып, алғаш ашыған қымыздың дәмін көпшілікке татқызу ниетінен туған Қымызмұрындық тойы – ағайын-туыс, ел-жұрт арасындағы береке-бірліктің, ырыс-ынтымақтың бастауы болғанын атаған этнограф-ғалым Сағатбек Медеубекұлы:
«Тәуелсіздік алғаннан кейін осы мерекені халықпен қайта қауыштырған мемлекет қайраткері Заманбек Нұрқаділов болатын. Алғаш Кеген ауданындағы Екіаша жайлауында аталып өтті. Одан кейін үзілген үміт қайта жалғанып, биыл төртінші мәрте халықаралық деңгейде өтіп жатыр. Бұл – дәстүріміздің, әдет-ғұрпымыздың қайта тірілуінің бастамасы. Сондықтан қымызмұрындық тойы жылдан-жылға жалғасып, бүкіл республикаға жайыла берсе, ұлттық рух оянып, ертең әлемдік кеңістікте өзін танытатын болады», деген пікірін білдірді.
Жайлау төрінде өткен Қымызмұрындық этнофестиваліне Президент кеңесшісі Мәлік Отарбаев арнайы келіп, жиылған қауымды мерекемен құттықтап, Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың ыстық сәлемін жеткізді.
«Президент ұлттық құндылықтарды ұлықтап, ата дәстүрімізді дәріптеуге арналған осындай тағылымды іс-шараларға ерекше мән береді. Кереге таулы киелі мекен Кеген ауданында өтіп жатқан Қымызмұрындық мерекесі ұрпақтар сабақтастығын нығайта түсетініне сенімдімін. Қазақ даласындағы әр салт-дәстүрдің тәрбиелік мән-маңызы, ұлттың ерекшелігін айқындап тұратын өзіндік биік бағасы бар. Аманат болып жеткен осы құндылықтарды сақтап, оларды заман талабына сай жаңғыртып, насихаттау, Президентіміз айтқандай, баршамызға ортақ міндет» – деген Мәлік Нұржанұлы сөзін одан әрі сабақтай түсті.
«Бүгінде біз бабалар аманатына адал бола отырып, ұлттық мұрамызды заман талабына сай дамытып келеміз. Қымыз өндірісінде жаңа технологиялар енгізіліп, өнімді сақтау, өңдеу және нарыққа шығару мүмкіндіктері кеңейіп келеді. Бұл – дәстүр мен жаңашылдықтың өзара сабақтастығының нақты көрінісі. Мемлекет басшысы жүргізіп отырған Әділетті Қазақстанды құру саясаты да дәл осындай сабақтастыққа негізделген. Біз жаңғыру жолына түскен мемлекет ретінде өткенімізден қол үзбей, ұлттық негізімізді сақтай отырып алға жылжуымыз қажет. Биыл өтіп жатқан Қымызмұрындық мерекесінің мазмұны ерекше. Ол қазақтың көреген абызы Әлмерек Жаншықұлының 368 жылдығымен сабақтасып отыр. Осыған орай қасиетті Қарқара төрінде ас беріліп, республикалық ұлттық спорт жарыстары ұйымдастырылуда. Бұл бастама Мемлекет басшысы айқындаған ұлттық бірегейлікті нығайту, тарихи мұраны дәріптеу және салт-дәстүрді жаңғырту бағытындағы жұмыстардың нақты көрінісі деп білеміз.
Бүгінде еліміздің түкпір-түкпірінде Қымызмұрындық мерекесінің қайта жаңғырып жатқаны қуантады. Мұндай іс-шараларға туристердің қызығушылығы артып келеді. Хантәңірінің көрікті етегі, Қарқараның тамашасы мен Мыңжылқының сұлу келбеті кімді де болса тамсандырмай қоймайтыны анық. Қымызмұрындық сияқты тағылымы мол мерекелер халқымыздың рухын асқақтатып, елдік сананы нығайтып, Қазақстанның мәдени келбетін әлемге таныта береді деп сенемін», деді Президент кеңесшісі.
Кеген ауданының ғана емес, тұтас Алматы облысының рухани-мәдени келбетін айшықтайтын, өңірдің туристік тартымдылығына оң әсер ететін Қымызмұрындық фестивалі биыл республикалық маңызы бар мәдени іс-шаралар күнтізбесіне енгенін аймақ басшысы Марат Сұлтанғазиев айрықша атап өтті.
Алматы облысы бүгінде табиғи байлығы мен тарихи мұрасын ұштастыра отырып, туризмді дамытудың жаңа кезеңіне қадам басты. Өткен жылы өңірге 2,5 миллионнан астам турист келді. Бұл – аймақтың табиғи әлеуеті мен тарихи-мәдени мұрасына деген қызығушылықтың тұрақты артып келе жатқанының айқын көрінісі. Көлсай мен Қайыңды көлдері, Шарын шатқалы, Хантәңірі баурайы, Қарқара жайлауы – Алматы облысының ғана емес, тұтас еліміздің халықаралық деңгейде танылған туристік орындары.
«Біздің мақсат – туристер санын көбейту ғана емес, олардың туған жеріміздің табиғатын, тарихын және мәдениетін терең танып қайтуына жағдай жасау. Сондықтан біз экотуризмді дамытуға ерекше басымдық беріп келеміз. Табиғатты сақтау мен туризмді дамыту – бір-бірімен ұштасқан егіз ұғым. Бұл бағыт Мемлекет басшысы бастамашылық еткен «Таза Қазақстан» жалпыұлттық бағдарламасымен толық үндеседі.
Қасиетті Қарқара төріне еліміздің әр өңірінен зиялы қауым өкілдері, мемлекет және қоғам қайраткерлері, ғылым мен мәдениет саласының, бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері, сондай-ақ алыс-жақын шетелден қонақтар арнайы келіп отыр. Осы игі бастаманың жүзеге асуына үлес қосқан ақсақалдарымызға, ұлттық құндылықтарды ұлықтауға атсалысып жүрген ел азаматтарына ризашылығымды білдіремін», деген облыс әкімі Марат Елеусізұлы елдің тірлігі берекелі, бірлігі бекем болуын тіледі.
«Қымызмұрындықтың қайта жаңғыруы – ұлттық құндылықтар мен дәстүрімізді сабақтастыра түседі. Өйткені біз бүгінде қала мен ауылдарға шоғырландық та, байырғы көшпелі дәуіріміздің көне ерекшеліктері көмескіленіп барады. Бүгінгі мереке арқылы ұлттық салт-сана, дәстүріміз, ұлттық спорт ойындарымыз қайта түлеп, өскелең ұрпақтың санасына жарық сәуле түсіруде. Оның үстіне жасыл жайлауда жасалған той халықтың тамырында, тегінде бар ұлттық кодты оятып, рухты жігерлендіреді, адамдарға соны серпін, жарқын шабыт сыйлайды. Сондықтан мұндай шараның басты мақсаты ұрпақ тәрбиелеуге бағытталуы керек», дейді журналист, жазушы Дәулетбек Байтұрсынұлы.
Қарқара жайлауы салт-дәстүрдің ғана емес, ұлттық спорт орталығына айналды. Еліміздің барлық өңірінен келген 200-ге жуық шабандоз, сондай-ақ Қырғыз Республикасынан келген шабандоздар ұлттық ат спортының ең беделді түрлері – аламан бәйге (32 км), топ бәйге (20 км) және құнан бәйге (9 км) бойынша бақ сынады. Ұлттық мереке рухындағы дүбірлі доданы сан мыңдаған көрермен тамашалап, шабандоздарға жігер берді.
«Алматы облысында ұлттық спорт түрлерін дамытуға тұрақты қолдау көрсетіліп, жоғары деңгейдегі жарыстарды өткізуге барлық жағдай жасалуда. Биылғы бәйге жарысы қазақ халқының көрнекті қоғам қайраткері, ойшыл әрі рухани тұлғасы абыз-баба Әлмерек Жаншықұлының 368 жылдығына арналды. Осындай іс-шаралар тарихи мұрамызды сақтауға, жастардың ұлттық құндылықтарға деген құрметін арттыруға һәм дәстүрлі спорт түрлеріне қызығушылығын нығайтуға ықпал етеді», деді Алматы облысы дене шынықтыру және спорт басқармасы басшысының орынбасары Жансерік Әділахметов.
Арқаландырған аламан бәйгеде Жамбыл облысының Айтолқын атты тұлпары мәре сызығын бірінші болып кесіп, оның иесіне бас жүлдеге тігілген – JETOUR X70 FL Prestige автокөлігінің кілті табысталды. Топ бәйгеде Жамбыл облысының Бәйтерек атты сәйгүлігі бірінші болып мәреге жетіп, оның иесі CHERY TIGGO 2 PRO автокөлігін жеңіп алды. Құнан бәйгеде Қырғыз Республикасының Таңсұлу атты тұлпары топ жарды. Бас жүлде – JAC J7 автокөлігін иеленді. Сонымен қатар «Түйе балуан» турнирінің жеңімпазы да автокөлікке ие болды.
Мәдени-спорттық іс-шара аясында 2 литр қымызды сіміре ішу, асық ату, сырыққа өрмелеумен қатар, қошқар көтеру, арба сүйреу, бөрене көтеру сынды алыптар сайысы ұйымдастырылып, жеңімпаздар жүлделі сыйлықтармен марапатталды.
Қазақылықтың қаймағы бұзылмағанын әйгілеген этнофестивальда есімдері елге мәлім «МузАрт», «Алаш» тобы сынды эстрада жұлдыздары мен Халық әртісі Рамазан Стамғазиев, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Құдайберген Бекіш бастаған өнер майталмандары әннен шашу шашты.
Қарқара жайлауындағы Қымызмұрындықта елді елеңдеткен ерекше оқиға – мың жылқының айдап өтілуі еді. Дала төсін дүбірлеткен тұлпарлар тұяғы – ұлттық рухымызды аспандатып, жылқыға деген құрмет-қошеметті арттырды. Жал-құйрығы самал желмен желбіреген мың жылқының шеруі халықтық мерекенің мән-маңызын одан бетер айшықтай түсті.
Алматы облысы,
Кеген ауданы
