Негізгі байлық – адам капиталы, рухани байлық. Рухани тұрғыдан неғұрлым бай болсақ, тұрақтылық та, достық та, бірін-бірі түсіну де өздігінен болады. Адам капиталы жоғары болған сайын, озық технологияларды өзімізде-ақ өндіріп, материалды байлыққа қол жеткізуге болады.
Мұнайшы ретінде айтар болсам, мәселен, біз жер астындағы өзіміз тапқан мұнайдың елу пайызын ғана ала аламыз. 1 баррель 159 литр болса, сол 159 литрді алу үшін орта есеппен 30-35 доллар жұмсап, ары кетсе елу долларға сатамыз. Яғни, шаш етектен пайдаға кенелу қиын. Ал егер бізде адам капиталы жоғары болса, заман талабына сай қажетті ілім-білімді игеріп, жаңа технологиялар жасау-
ды шебер меңгере білсек, сол мұнайдың бағасын 35 доллардан бес долларға түсіріп жіберсе де, мұртымызды балта шаба қоймасы анық.
Тағы бір мысал келтіре кетейін. Қазір дүниежүзі бойынша қоршаған орта ластанып кетті, Жер бетіндегі климат біршама өзгерген. Ауа температурасының көтеріле бастағаны байқалуда. Мысалы, Алматы – әлемдегі үстінен 22 өзен кесіп өтетін жалғыз шаһар. Әлбетте, ол өзендер болмаса қаланың сәні де болмайды. Бірақ сол өзендер өз бастауын алатын Алатаудың биік шыңдарындағы мұздықтар соңғы елу жылдың ішінде елу пайызға еріп кеткен екен. Келешекте бұлай жалғаса берер болса, елу жылдан кейін Алматының табиғаты адам шошырлық күйге түсуі мүмкін ғой.
Міне, қазіргі ғаламдану кезеңінде кез келген салада туындап жатқан осындай мәселелердің шешімін табуда Елбасы айқындап берген дәл осы стратегиялық даму бағдарламамызды бағыт-бағдар етіп ұстануға тиіспіз. Біздің жастарымыз, біздің азаматтарымыз ақыл жағынан да, ой жағынан да ешкімнен кем емес. Тек алға мақсат қоя білу керек. Елбасымыз бізді рухани байлыққа жетелейтін даңғыл жолға салып, сол мақсатты да айқындап берді. Тек жастар бойында алдымен материалды байлыққа деген қызығушылық емес, рухани мәдениетке, білімге деген қызығушылық болса екен дейсің.
Белгілі бір мемлекеттің атын ауызға алғанда, алдымен сол мемлекеттің рухани байлығы еске түседі ғой. Мысалы, Англия десе менің есіме Шекспир, Франция десе Бальзак, Наполеон сияқты тұлғалар еске түседі. Біздің Қазақстан жайлы сөз қозғалғанда, алдымен ел ішіндегі ұлттар арасындағы тұрақтылықтың тұтқасы бола білген көреген саясаткер Нұрсұлтан Назарбаев, мәңгілік мұра қалдырған Абай, Шоқан, Мұхтар, Қаныш сынды тұлғалар ауызға алынады.
Демек, елдің елдігі оның жер астындағы байлығымен емес, рухани байлығымен өлшенеді. Ал рухани байлық – рухани тәрбиеден, рухани тәрбие адам капиталынан басталады. Меніңше, сол рухани тәрбиені балабақшадан бастау керек. Сондықтан, Елбасының рухани жаңғыруға бағытталған бағдарламасын ең алдымен балабақшаға енгізген жөн. Себебі, рухани байлық патриотизмге негізделуі тиіс.
Біз осы күнге дейін технологиялардың көбісін Батыстан аламыз. Технологияға қатысты кез келген тың жаңалықты Еуропадан үйреніп жатамыз. Неге? Еуропа қызығын көріп, қаңсық еткен дүние бізге таңсық болып келіп жатады. Бірақ біз неге сондай болмаймыз? Неге олар бізден үйренбейді?
Ғалым ретінде менің Еуропаға жолым түсіп тұрады. Біздің кейбір жобалар Еуропаға сараптамаға жіберіліп жатады. Ондайда сол еуропалықтар «Еуропада бұл технология, бұл жоба туралы неге ешкім білмейді?» деп бізге таңданады. Демек, бізде де мықты ғалымдар, мықты технология жасап шығаруға қабілетті білім бар, тек қажетті мезгілінде қажетті қолдауға ие болу жағы жеткіліксіз деген сөз. Оны біз жар салып айтпаймыз. Ол үшін ғылымның, ғылым жолына түскен ғалымның құрмет-қадірін көтеру керек. Бұл да адам капиталының сапасын арттыра түсуге септігін тигізбек.
Елбасының рухани жаңғыруға бағытталған бағдарламасын толықтай жүзеге асыра алсақ, осы аталған мәселелердің бәрі де өз шешімін табар еді. Қандай да бір қажетті технологияны өзіміз дайындап, өзімізге енгізіп, содан соң ғана бүкіл әлемге танытатын қабілет-қарымымызды шыңдайтын уақыт жетті. Бұл даму жолындағы біздің басты шамшырағымыз – Елбасы ұсынған стратегиялық бағдарлама. Осы бағдарламаны жуық арада жүзеге асыра алсақ, еліміз әлемдегі озық отыз емес, озық жиырма мемлекеттің қатарына еніп кетеріне сенімім кәміл.
Нәдір Нәдіров,
Қазақстандағы Күрдтер қауымдастығының жетекшісі,
академик
АЛМАТЫ
