Қамалдың соңғы қаһарманы

Ұлы Отан соғысының ардагері 97 жастағы алматылық Ғаббас Жұматов «1941. Брест қамалы. Қазақстан» кітабының тұсауын кесті Жыл мезгіліндегі күннің ең ұзаратын мерзімі 22 маусым – тарихта 1941 жылғы неміс фа­шистерінің Кеңес Одағына тұт­қиылдан соғыс ашып, сұра­пыл жойқын шабуылды бас­таған күні болып саналады. Кеше Ал­матыдағы Қазақстан Рес­публи­касы Тұңғыш Президенті – Елба­сы Қорының ғимаратында ерекше кітаптың тұсаукесер рәсімі болды. Оның кейіпкері – Брест қамалын қорғаған қазақ жауынгері Ғаббас Жұматов ақсақал. – Өмір солай, қарақтарым, – деп сөз бастады майдангер. – Бресті қорғаған жауынгерлердің дені қазақстандықтар болғанын тарихтан білетін шығарсыздар. Мен, сіздердің алдарыңызда тұрған сол қамалдың ең соңғы көзі тірі қорғаушысымын. Өздері болашақ өмірін қиған өндірдей жас жауынгерлердің – жеңімпаз солдаттардың артында қалған жал­ғыз өкілімін. Тағдырым қан­төгісті оқиғаның аяусыз қасіретін келесі ұрпаққа өз аузымен жеткіз­сін деген шығар... Кітап авторына ризамын. Ресей, Польша, Германия, Белоруссия және Қазақстан архив­терінің дерек-жиынтығында Брест қамалын қорғауға 556 жауын­гермен бірге Брест бағытын­дағы майданда қосымша 200-ден астам қазақстандықтың шайқасқаны туралы да дерек бар. Қамалдың соңғы қаһарманы Ғаббас аға осынау тарихи мәліметтерді меңзегені болар. Өзі талай-талай қазақстандық жауынгерлердің аты-жөндерін ұмытпапты. Солардың арасында етене араласқан майдандас дос­тары алматылықтар – Әбдіразақ Мәмиев пен Владимир Фурцевтің есімдерін ерекше еске алды. Кітап авторы, белгілі ғалым Ләй­ла Ахметова төл шығармасы туралы былай деді: – «1941. Брест қамалы. Қазақ­стан» деп аталатын бұл тарихи-жылнамалық кітапқа мен өмірімнің 45 жылын арнадым. Ол кезде «Дружная ребята» атты пио­нер газетінің жап-жас тілшісі едім. Соңғы 7 жыл бойы тек қана әлемдік архивтерді ақтардым. Бүгін қолдарыңызға тиіп отырған бірінші том. Алдағы уақытта дәл осындай екі том баспаға әзірлену үстінде. Кітаптың шығуына қамқорлық жасаған Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті – Елбасы Қо­ры­на алғысым шексіз. Тарихи шығар­маның осындай кең ауқым­ға ие болуына біздің батыр ағамыз Ғаббас Жұматұлының бірден-бір себепкер болғанын әрқашан да мақтаныш сезіммен айтамын... Тарихи бірінші том парақ­тарын аударыстырып тұрған әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессоры, физика-математика ғылымдарының докторы Мақтағали Бектемісовті әңгімеге тартқан едік: – Менің әкем Әбдімәжит ұзақ жылдар бойы соғыстың алғашқы күнінен хабар-ошарсыз кеткен бауыры Әбдірахманды сарыла іздеген еді. Ол үмітімізді Ләй­ла Сейсембекқызы Ахметова жақты. 333-ші атқыштар полкінің құра­мында Брест қамалын қорғау­да ағамыз ерлікпен қаза тауыпты. Мына кітапта оның қызыл әс­кер киіміндегі суреті, елге – Жар­кентке, жазған соңғы хаттары бар. Бүкіл бір ұрпақ жоғалтқанымызды тауып отырмыз. «Могиканның соңғы тұяғы» – Брест қамалының соң­ғы қаһарманы Ғаббас аға Жұма­тов­тың қолтаңбасы кітап авторы Ләйла Ахметовамен тең қойылып, тәбәрікке баланды. Талғат СҮЙІНБАЙ, «Егемен Қазақстан» АЛМАТЫ