Асыл сөз арнасы

  Қазақ халқының бірнеше мыңдаған жылдарда біртіндеп қалыптасып, даму үрдістерінен өтіп, бүгінгі күнге жеткен сөз өнерін, дәлірек айтқанда, фольклорлық мұраларын қамтыған «Бабалар сөзі» 100 томдық сериясының жарыққа шығып, оның 2014 жылы Германия Федеративтік Республикасының Майндағы Франкфурт  кітап көрмесіне қойылуы дүниежүзі мәдениетіндегі ірі құбылыстардың бірі ретінде қабылданды. Әлем елдерінде араға ғасырлар салған ұзақ ізденістер мен зерттеулерден кейін фольклорлық шығармаларын 100 том етіп бастырған мемлекеттер бар шығар, бірақ бар-жоғы 9 жылда көлемі 2600 баспа табақты құрайтын  жинақтар топтамасын жүйелі әрі сапалы деңгейде жариялаған жағдай болмағаны анық. Соңғы  жылдардағы отандық, алыс-жақын шетел оқымыстыларының пікірлеріне қарағанда, «Бабалар сөзі» көптомдығы, ең алдымен,  қазақтың рухани қазынасы болып саналғанымен, кең мағынасында Еуразия аумағында тамырлас жатқан бүкіл түркі халықтарының ортақ мұ­расы болып та табылады, сондай-ақ, барша мұсылман қауымының, оның аясынан шығып жалпыадамзаттық құндылықтардың алдыңғы  қатарынан орын алады.  Себебі, осы жинақтарға енген кейбір эпостық жырлардың, халық прозасының, ғұрыптық фольклордың, шағын жанрлардың, т.б. түркі халықтарының фольклорында ұлттық нұсқалары мен версиялары кездеседі. Бұл – түркі жұртының түбі бір екендігін айғақтайды. Шығыс сюжетімен назиралық үлгіде ХІХ ғасырдың екінші жартысы мен ХХ ғасырдың бас кезінде дүние­ге келген дастандардың, әсіресе, олардың хикаялық, діни жанрлардағы түрлерінің ерекше белең алуы – тарихымыздың мәдени соқпақтары Шығыс елдерімен тығыз байланыста екендігін аңғартады. Ал Қазақстандағы Ұлы Жібек жолының ізі – қазақ мәдениетінің бүкіл әлем елдерімен тығыз байланыста дамығандығын дәлелдейді. Фольклорлық мұралар – ұлттық тілдің, сөз өнері­нің, тарихтың, этнографияның, философияның, этно­педагогиканың іргетасы, алтын діңгегі. Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың бастамасымен қолға алынып жатқан «Мәңгілік Ел» идеясының қайнар көзі. Соның бір айғағы ретінде «Бабалар сөзі» сериясының 2013 жылы аяқталып, толық айналымға енгеннен бергі кезеңде қоғамдық ғылымдардың аталған салалары бойынша зерттеу еңбектер жазылып, жоғары оқу орындарында арнайы дәрістер жүргізіліп келеді. Солардың бір тармағын А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі инс­титуты қарастырып, Л.Н.Гумилев атындағы ұлттық университеттің профессоры Ж.Жақыповтың «Қазақ  лингвофольклористикасы («Бабалар сөзі» 100 томдық сериясының эпостар топтамасы бойынша») атты гранттық жобасының жалғасы ретінде  институттың жетекші ғылыми қызметкері Г. Мамырбекова «Бабалар сөзі» топтамасы мәтіндерінің негізінде  «Қазақ тіліндегі араб, парсы сөздерінің түсіндірме сөздігі»  (2014) атты еңбек жазды. Ғалымдар осы үрдісті жалғастырып, топтамада кездесетін көнерген сөздер бойынша жаңа жобаларды қолға алуды көздейді. Түйіндеп айтқанда,  «Бабалар сөзі» 100 томдық сериясы бүгінгі жас ұрпақтың алдағы ондаған жылдарда  ұлтымыздың өткен тарихы мен мәдениетін, салт-дәстүрін, халық әдебиетін кең ауқымда оқып-тануына,  құрмет көрсетуіне, отансүйгіштік рухта тәрбиеленуіне мол мүмкіндіктер беріп, мемлекетімізде ұлттық идеяның толық қалыптасуына зор ықпалын тигізеді. Сондықтан, 2016 жылғы Қазақстан Республикасының Әдебиет пен өнер саласындағы мемлекеттік сыйлығын беру жөніндегі комиссияның алдын ала іріктеуінен өткен «Бабалар сөзі» 100 томдық сериясы» ел Тәуелсіздігінің 25 жылдығына орай осы үлкен марапатқа әбден лайық еңбек деп есептеймін. Рабиға СЫЗДЫҚОВА, ҰҒА академигі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Алматы